การใช้โซเชียลมีเดียไม่ให้เครียด เริ่มจากรู้ก่อนว่าอะไรทำให้เหนื่อย หลายคนเปิดแอปแล้วรู้สึกว่าไม่ทันคนอื่น ไม่ดีพอ หรือพลาดอะไรบางอย่างไป ความรู้สึกนี้มีชื่อเรียกว่า FOMO (Fear of Missing Out) คือความกังวลว่าคนอื่นกำลังมีประสบการณ์ดีๆ ที่เราไม่ได้อยู่ในนั้น งานวิจัยที่รวบรวมไว้พบว่า FOMO เกี่ยวข้องกับความวิตกกังวลและอาการซึมเศร้า แต่ก็มีวิธีใช้ที่ช่วยลดแรงกดดันได้
ข้อแนะนำด้านสุขภาพของสมาคมจิตวิทยาอเมริกัน (American Psychological Association: APA) ที่ใช้อ้างอิงในเรื่องนี้เขียนสำหรับวัยรุ่นเป็นหลัก แต่หลักคิดหลายข้อใช้กับผู้ใหญ่ได้เช่นกัน เนื้อหาทั้งหมดไม่ใช่คำแนะนำรักษาเฉพาะบุคคล
งานวิจัยบอกอะไรเรื่อง FOMO กับสุขภาพใจ
งานทบทวนวิจัยของ ดร.เอลไฮ (Jon D. Elhai) และคณะ ตีพิมพ์ใน Brazilian Journal of Psychiatry เมื่อปี 2564 อธิบาย FOMO ว่ามี 2 ส่วน ส่วนแรกคือความรู้สึกหวั่นใจว่าคนอื่นกำลังได้รับสิ่งดีๆ ที่เราพลาดไป ส่วนที่สองคือความอยากเชื่อมต่อกับเครือข่ายสังคมตลอดเวลา ซึ่งมักออกมาเป็นการเปิดดูโซเชียลและแชตซ้ำๆ เพื่อคลายความกังวล
งานชิ้นนี้รายงานว่า FOMO สัมพันธ์กับความวิตกกังวลในระดับปานกลางถึงสูง และกับอาการซึมเศร้าในระดับเบาถึงปานกลาง ตัวอย่างหนึ่งคือการศึกษานักศึกษามหาวิทยาลัยจีน 1,034 คน ที่พบความสัมพันธ์กับความวิตกกังวลและอาการซึมเศร้า นอกจากนี้ FOMO ยังเกี่ยวกับการใช้สมาร์ตโฟนจนควบคุมไม่ได้ และมีความสัมพันธ์เชิงลบกับความพึงพอใจในชีวิต
ควรอ่านผลนี้อย่างระวัง เพราะเป็นงานทบทวนวรรณกรรมที่อาศัยแบบสอบถามที่ผู้ตอบรายงานเอง และส่วนใหญ่เป็นการสำรวจ ณ จุดเวลาเดียว ผู้เขียนงานระบุว่ายังไม่ชัดว่า FOMO ทำให้เกิดความทุกข์ใจ หรือคนที่ทุกข์ใจอยู่แล้วเกิด FOMO ง่ายขึ้น หรือเป็นทั้งสองทาง ดังนั้นสิ่งที่พูดได้คือสองเรื่องนี้เกิดควบคู่กัน ไม่ได้แปลว่าโซเชียลมีเดียเป็นต้นเหตุของโรค
โพสต์ของคนอื่นคือมุมที่เลือกแล้ว อย่าเอามาเทียบกับชีวิตจริง
คนมักโพสต์ช่วงที่ดีที่สุดของตัวเอง เช่น วันเที่ยว งานที่สำเร็จ หรือรูปที่ถ่ายมาอย่างดี เราแทบไม่เห็นวันที่เขาเหนื่อยหรือเรื่องที่ไม่เป็นไปตามแผน การเอาภาพที่เลือกมาแล้วไปเทียบกับชีวิตจริงทั้งวันของเราจึงไม่ยุติธรรมกับตัวเอง
ข้อแนะนำของ APA ที่เผยแพร่เมื่อ พ.ค. 2566 ให้ความสำคัญกับเรื่องนี้ โดยแนะให้จำกัดการใช้โซเชียลเพื่อเปรียบเทียบตัวเอง โดยเฉพาะเรื่องรูปลักษณ์ ข้อแนะนำอ้างงานวิจัยว่าการเปรียบเทียบรูปร่างหน้าตาและการจดจ่อกับฟีดแบ็กรูปของตัวเอง สัมพันธ์กับภาพลักษณ์ร่างกายที่แย่ลง พฤติกรรมการกินผิดปกติ และอาการซึมเศร้า โดยเฉพาะในเด็กผู้หญิง
APA ยังเสนอให้ฝึกทักษะรู้เท่าทันสื่อ เช่น ตั้งคำถามว่าเนื้อหานั้นถูกต้องและเป็นภาพแทนของความจริงหรือไม่ เข้าใจว่าภาพและเนื้อหาถูกตกแต่งได้ และไม่คิดเกินจริงว่าคนอื่นมีชีวิตอย่างที่เห็นในโพสต์ ทักษะเหล่านี้ช่วยให้เราหยุดถามตัวเองได้ทันเวลาว่าความรู้สึกไม่พอที่เกิดขึ้นมาจากชีวิตเราจริง หรือมาจากภาพที่เห็นในฟีด

ใช้โซเชียลมีเดียไม่ให้เครียด เริ่มจากจัดเวลา คัดเนื้อหา และเก็บเวลานอน
ไม่จำเป็นต้องเลิกใช้โซเชียล แต่ควรเป็นฝ่ายกำหนดว่าจะใช้เมื่อไร ข้อแนะนำของ APA ไม่ได้ระบุจำนวนชั่วโมงตายตัว แต่วางหลักว่าการใช้ต้องไม่ไปแย่งเวลานอนและเวลาขยับร่างกาย ตัวอย่างการจัดเวลาที่ทำได้จริงคือกำหนดช่วงเช้าและเย็นเป็นรอบเช็กรอบเดียว แล้ววางมือถือไปทำอย่างอื่น ตัวเลขนาทีให้ปรับตามชีวิตของแต่ละคน
เรื่องการนอนมีตัวเลขชัด APA อ้างงานวิจัยที่แนะนำให้วัยรุ่นนอนอย่างน้อย 8 ชั่วโมงต่อคืน และระบุว่าการใช้เทคโนโลยีภายใน 1 ชั่วโมงก่อนนอน โดยเฉพาะโซเชียลมีเดีย สัมพันธ์กับการนอนที่ถูกรบกวน ใครที่ไถฟีดบนเตียงทุกคืนอาจลองเลื่อนเวลาวางมือถือให้เร็วขึ้น
การคัดเนื้อหาก็สำคัญ ควรติดตามบัญชีที่ให้ความรู้หรือทำให้รู้สึกดีขึ้น และเลิกติดตามบัญชีที่ทำให้รู้สึกแย่ซ้ำๆ APA อ้างงานวิจัยว่าวัยรุ่นที่เจอการเลือกปฏิบัติและคำเกลียดชังออนไลน์ มีอาการวิตกกังวลและซึมเศร้าเพิ่มขึ้น แม้คำนึงถึงประสบการณ์แบบเดียวกันนอกโลกออนไลน์แล้ว การกดรายงาน ปิดเสียง หรือเลิกติดตามจึงเป็นการดูแลใจ ไม่ใช่การหนีปัญหา
เติมชีวิตนอกจอให้มากพอ
การเดินเล่น อ่านหนังสือ ชงกาแฟ หรือคุยกับคนข้างๆ ไม่ได้เป็นแค่ทางหนีจากโซเชียล APA ระบุว่าการออกกำลังกายสำคัญต่อทั้งสุขภาพกายและใจ โดยอ้างว่าสัมพันธ์กับอัตราซึมเศร้าที่ต่ำลง และเตือนว่าการใช้โซเชียลไม่ควรตัดโอกาสพบปะผู้คนจริงๆ หรือทำให้เราเลี่ยงการเจอหน้ากัน
ในอีกด้าน APA ก็ไม่ได้มองโซเชียลมีเดียเป็นสิ่งไม่ดีโดยตัวมันเอง ข้อแนะนำระบุว่าผลของโซเชียลขึ้นกับสิ่งที่เราทำและเห็นบนนั้น รวมถึงจุดแข็งและจุดอ่อนที่แต่ละคนมีอยู่เดิม และการใช้ในทางที่สร้างการสนับสนุนทางสังคมและความใกล้ชิดกับเพื่อนช่วยเรื่องสุขภาพจิตได้ ข้อสรุปจึงอยู่ที่การใช้อย่างมีสติ ไม่ใช่การเลิกใช้
ถ้าสังเกตว่าอยากหยุดแล้วหยุดไม่ได้ ใช้จนกระทบงานหรือความสัมพันธ์ หรือรู้สึกวิตกกังวลและเศร้าต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์ นักจิตวิทยา หรือบุคลากรสาธารณสุขก่อนที่จะกระทบชีวิตประจำวันมากขึ้น
ที่มา: American Psychological Association, Health Advisory on Social Media Use in Adolescence (พ.ค. 2566) และ Elhai, Yang, Montag, Fear of missing out (FOMO): overview, theoretical underpinnings, and literature review on relations with severity of negative affectivity and problematic technology use, Brazilian Journal of Psychiatry







