Advertisement
สุขภาพ

นอนหลับไม่ลึกหลังอายุ 40 เกิดจากอะไร และปรับอย่างไรให้หลับดีขึ้น

ปรับปรุงล่าสุด:

นอนหลับไม่ลึกหลังอายุ 40 พบได้เมื่อฮอร์โมนและวงจรการนอนเปลี่ยน รู้สาเหตุ สัญญาณที่ควรพบแพทย์ และวิธีปรับนิสัยก่อนนอน

นอนหลับไม่ลึกหลังอายุ 40 เกิดจากอะไร และปรับอย่างไรให้หลับดีขึ้น

นอนหลับไม่ลึก ตื่นกลางดึกบ่อย หรือตื่นมาแล้วไม่สดชื่น เป็นปัญหาที่พบได้เมื่ออายุมากขึ้น เพราะนาฬิกาชีวิตของร่างกายเลื่อนไป การนอนเบาลง และฮอร์โมนที่เกี่ยวกับการนอนเปลี่ยนไป ผู้ใหญ่ยังต้องการนอนอย่างน้อย 7 ชั่วโมงต่อคืนเหมือนเดิม ถ้าปรับนิสัยก่อนนอนแล้วยังไม่ดีขึ้น หรือมีสัญญาณเช่นกรนดังและสะดุ้งตื่นเพราะหายใจไม่ออก ควรไปตรวจการนอนกับแพทย์

ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ (CDC) ระบุว่าผู้ใหญ่อายุ 18-60 ปีควรนอนอย่างน้อย 7 ชั่วโมงต่อวัน มูลนิธิการนอนหลับสหรัฐฯ (Sleep Foundation) ย้ำเพิ่มว่าผู้สูงอายุไม่ได้ต้องการนอนน้อยลง แม้หลายคนเข้าใจอย่างนั้น ดังนั้นการนอนครบเวลาแต่ยังเพลียตอนกลางวัน จึงเป็นเรื่องที่ควรสังเกต ไม่ใช่เรื่องที่ต้องทนไป

ข้อมูลส่วนใหญ่ในบทความนี้มาจากงานที่ศึกษากลุ่มผู้สูงอายุ ไม่ได้เจาะจงคนอายุ 40 ปี ตัวเลขเปอร์เซ็นต์ที่ปรากฏต่อไปจึงเป็นของกลุ่มผู้สูงอายุ ส่วนเรื่องวัยทอง อาการมักเริ่มหลายปีก่อนประจำเดือนครั้งสุดท้าย จึงเกิดได้ตั้งแต่ช่วงอายุ 40 กว่าๆ

นอนหลับไม่ลึกเพราะนาฬิกาชีวิตและเมลาโทนินเปลี่ยนไปตามวัย

เมื่ออายุมากขึ้น นาฬิกาชีวิต (circadian rhythm) จะขยับไปทางเช้าขึ้น หลายคนจึงง่วงตั้งแต่ช่วงบ่ายและตื่นเช้ากว่าเดิม การปรับตัวเมื่อตารางเวลาเปลี่ยน เช่น เดินทางข้ามเขตเวลา ก็ทำได้ยากขึ้นด้วย

ร่างกายยังสร้างเมลาโทนิน (melatonin) ลดลงตามอายุ เมลาโทนินเป็นฮอร์โมนที่ช่วยประสานนาฬิกาชีวิต เมื่อสัญญาณนี้อ่อนลง การนอนจึงเปลี่ยนไปเป็นช่วงหลับตื้นมากขึ้นและหลับลึกน้อยลง ผลที่ตามมาคือตื่นบ่อยขึ้นและรู้สึกว่านอนไม่เต็มอิ่ม แม้จะอยู่บนเตียงนานเท่าเดิม

ในกลุ่มผู้สูงอายุ ราว 25% งีบหลับระหว่างวัน เทียบกับราว 8% ของคนอายุน้อย และผู้สูงอายุ 40-70% มีปัญหาการนอนเรื้อรัง โดยอาจมีถึงครึ่งหนึ่งที่ยังไม่ได้รับการวินิจฉัย ตัวเลขนี้ชี้ว่าปัญหาการนอนพบบ่อย แต่มักถูกมองข้าม

ผู้หญิงช่วงใกล้หมดประจำเดือนนอนยากขึ้น

สำหรับผู้หญิง ฮอร์โมนเอสโตรเจนและโพรเจสเตอโรนลดลงในช่วงเปลี่ยนผ่านเข้าสู่วัยทอง อาการมักเริ่มราว 4-7 ปีขึ้นไปก่อนประจำเดือนครั้งสุดท้าย มีคนถึง 46% ที่นอนไม่ดีในช่วงก่อนหมดประจำเดือน และราวครึ่งหนึ่งมีปัญหาการนอนหลังหมดประจำเดือน

สาเหตุหนึ่งคือเอสโตรเจนต่ำทำให้ระบบควบคุมอุณหภูมิของสมองไวขึ้น ร่างกายเริ่มขับเหงื่อทั้งที่อุณหภูมิแกนกลางยังไม่สูงนัก อาการร้อนวูบวาบและเหงื่อออกตอนกลางคืนแต่ละครั้งกินเวลา 2-4 นาที แต่ถ้าตื่นขึ้นมากลางดึกก็อาจหลับต่อยาก นอกจากนี้ภาวะหยุดหายใจขณะหลับพบประมาณหนึ่งในสี่ของผู้หญิงก่อนหมดประจำเดือน และมากกว่าหนึ่งในสามหลังหมดประจำเดือน

ผู้ที่สงสัยว่าอาการเหล่านี้เกี่ยวกับวัยทอง ควรคุยกับแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุและแนวทางดูแลที่เหมาะกับตัวเอง

สัญญาณที่ควรไปตรวจการนอน

ภาวะหยุดหายใจขณะหลับแบบอุดกั้น (obstructive sleep apnea) เกิดเมื่อกล้ามเนื้อลำคอคลายตัวมากเกินไปขณะหลับจนทางเดินหายใจตีบหรือตัน ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นตามอายุไปจนถึงช่วงอายุ 60-70 ปี พบในผู้ชายมากกว่า และสัมพันธ์กับน้ำหนักตัวที่มากขึ้นหรือโครงสร้างศีรษะและลำคอบางแบบ

สัญญาณที่ควรสังเกตคือกรนดังเป็นประจำ ตื่นมาปากแห้งหรือเจ็บคอ สะดุ้งตื่นเพราะสำลักหรือหายใจเฮือก ปวดหัวตอนเช้า ง่วงมากตอนกลางวัน สมาธิหรือความจำแย่ลง และหงุดหงิดง่าย การวินิจฉัยต้องทำการตรวจการนอน (sleep study) แพทย์ใช้ค่าดัชนีการหยุดหายใจ (AHI) วัดความรุนแรง คือจำนวนครั้งที่หยุดหายใจหรือหายใจตื้นต่อชั่วโมง ระดับน้อยคือ 5-15 ครั้ง ปานกลาง 15-30 ครั้ง และรุนแรงคือมากกว่า 30 ครั้งต่อชั่วโมง

นอกจากนี้ยังมีกลุ่มอาการขากระตุกหรือไม่สบายขาตอนกลางคืน (restless legs syndrome) ที่พบในผู้สูงอายุ 9-20% และการปัสสาวะกลางคืนที่อาจพบได้ถึง 80% ของผู้สูงอายุ ซึ่งทั้งสองอย่างทำให้ตื่นกลางดึกได้เช่นกัน

ตัวเลขที่ช่วยให้หลับดีขึ้น / 7 ชั่วโมงต่อวันที่ควรนอน / 30-60 นาทีที่เลิกใช้จอก่อนนอน / 18 องศาเซลเซียสในห้องนอน / 20 นาทีที่ยังนอนไม่หลับ
สี่ตัวเลขที่จำง่าย สำหรับปรับการนอนให้ดีขึ้น

ปรับนิสัยก่อนนอนอย่างไรให้หลับดีขึ้น

CDC และ Sleep Foundation แนะนำแนวทางใกล้เคียงกัน คือทำให้เวลานอนสม่ำเสมอ ลดสิ่งรบกวน และใช้เวลาตอนกลางวันให้เป็นประโยชน์ต่อการนอน โดยทำได้ทีละอย่าง ดังนี้

  • ตื่นนอนเวลาเดิมทุกวัน รวมวันหยุด ถ้าจะขยับเวลาให้ขยับทีละ 1-2 ชั่วโมง
  • เลิกใช้โทรศัพท์และแท็บเล็ตอย่างน้อย 30-60 นาทีก่อนนอน
  • เลี่ยงคาเฟอีนช่วงบ่ายและเย็น และเลี่ยงอาหารมื้อหนักกับแอลกอฮอล์ใกล้เวลานอน
  • ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และรับแสงธรรมชาติตอนกลางวัน
  • งีบหลับให้สั้นและเป็นช่วงต้นบ่าย
  • ทำห้องนอนให้เย็น มืด และเงียบ

แอลกอฮอล์อาจช่วยให้หลับเร็วขึ้น แต่มักรบกวนการนอนช่วงหลังของคืน ส่วนห้องนอนที่เหมาะอยู่ที่ราว 18 องศาเซลเซียส (65 องศาฟาเรนไฮต์) ใช้ม่านหนาหรือที่ปิดตาบังแสง และใช้ที่อุดหู เสียงรบกวนสีขาว หรือพัดลมช่วยลดเสียง ถ้านอนไม่หลับเกินราว 20 นาที ให้ลุกไปทำกิจกรรมเบาๆ ในที่แสงสลัว แล้วกลับมานอนเมื่อง่วง

การปรับสุขอนามัยการนอนอย่างเดียวอาจแก้โรคการนอนหรืออาการนอนไม่หลับรุนแรงไม่ได้ หากปัญหายังอยู่หลังปรับแล้ว ควรปรึกษาแพทย์ หากกำลังใช้ยาหรือมีโรคประจำตัว ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนวิธีดูแลการนอนทุกครั้ง

ที่มา: Sleep Foundation (เรื่องการนอนกับวัย วัยทอง ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ และสุขอนามัยการนอน) และศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ (CDC)

บทความที่เกี่ยวข้อง