ผู้ที่มีโรคทางเดินหายใจ โรคภูมิแพ้ โรคหัวใจ รวมถึงครอบครัวที่มีเด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ และผู้สูงอายุ เป็นกลุ่มที่กระทรวงสาธารณสุข (สธ.) ห่วงเป็นพิเศษในฤดูฝุ่น PM2.5 ปี 2570 เมื่อวันที่ 6 พ.ย. 2569 ดร.นพ.สราวุฒิ บุญสุข รองปลัด สธ. แถลงหลังประชุมทางไกลว่า สธ. สั่งให้ 40 จังหวัดเสี่ยงสูงเตรียมความพร้อม เพื่อดูแลกลุ่มเปราะบางราว 16 ล้านคนทั่วประเทศ
คำแถลงนี้เป็นภาพรวมของแผนด้านการแพทย์และสาธารณสุข ไม่ใช่ประกาศหรือหนังสือสั่งการฉบับทางการ รายละเอียดการเปิดใช้บริการแต่ละอย่างจึงยังไม่ชัด
40 จังหวัดเสี่ยงสูงอยู่ที่ไหน และ สธ. ใช้เกณฑ์อะไร
สธ. ระบุว่า จากสถิติย้อนหลัง 3 ปี (2567 ถึง 2569) พบฝุ่นเกินเกณฑ์มาตรฐานในพื้นที่กว่า 60 จังหวัด ในจำนวนนี้ 40 จังหวัดถูกจัดเป็นพื้นที่เสี่ยงสูง อยู่ในภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กรุงเทพมหานคร และปริมณฑล
เกณฑ์ที่ใช้คือพื้นที่ที่มีค่าฝุ่นเฉลี่ยเกินมาตรฐาน 37.5 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ติดต่อกัน 3 ปีซ้อน พูดง่ายๆ คือหมายถึงจังหวัดที่ฝุ่นเกินเกณฑ์ซ้ำกันทุกปีในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา คำแถลงยังไม่ได้ระบุรายชื่อทั้ง 40 จังหวัดเป็นรายจังหวัด ผู้อ่านที่อยากรู้ว่าจังหวัดของตัวเองอยู่ในกลุ่มนี้หรือไม่ ต้องรอรายชื่อจากหน่วยงานสาธารณสุขในพื้นที่
สธ. ยังระบุว่า การคาดการณ์ว่าจะเกิดซูเปอร์เอลนีโญ (Super El Niño) ที่ทวีความรุนแรงและทำให้แล้งยาวนาน มีแนวโน้มทำให้ฝุ่นปี 2570 รุนแรงกว่าปีที่ผ่านมา และต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษช่วงเดือนพฤศจิกายนถึงพฤษภาคม ข้อนี้เป็นการคาดการณ์ของ สธ. ในคำแถลง ยังไม่ใช่ข้อสรุปว่าฝุ่นปีหน้าจะรุนแรงกว่าเดิมแน่นอน
กลุ่มเปราะบางราว 16 ล้านคนที่ สธ. ห่วง
สธ. ใช้ตัวเลขกลุ่มเปราะบางราว 16 ล้านคนทั่วประเทศเป็นฐานในการวางแผน และระบุกลุ่มที่ต้องให้ความสำคัญไว้ในมาตรการดูแลสุขภาพเชิงรุก ได้แก่
- ผู้ป่วยโรคระบบทางเดินหายใจ
- ผู้ป่วยโรคภูมิแพ้
- ผู้ป่วยโรคหัวใจและหลอดเลือด
- เด็กเล็ก
- หญิงตั้งครรภ์
- ผู้สูงอายุ
ถ้าในบ้านมีคนกลุ่มนี้อยู่ และอาศัยในจังหวัดเสี่ยงสูง ควรถือว่าช่วงเดือนพฤศจิกายนถึงพฤษภาคมเป็นช่วงที่ต้องดูแลใกล้ชิดเป็นพิเศษ ผู้ที่มีโรคประจำตัวควรคุยกับแพทย์ที่ดูแลอยู่ล่วงหน้าว่าต้องเตรียมยาและแผนรับมืออย่างไรเมื่อฝุ่นสูง เพราะ สธ. ไม่ได้แถลงคำแนะนำเฉพาะรายบุคคล
ระหว่างรอ สธ. เปิดบริการ ผู้อ่านเช็กค่าฝุ่นในพื้นที่ของตัวเองได้ที่ Air4Thai เพื่อดูว่าวันไหนควรลดกิจกรรมนอกบ้านสำหรับคนในครอบครัวที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยง
สธ. ยังให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น กรมอนามัย กรมควบคุมโรค ศูนย์วิชาการ และระดับจังหวัด ร่วมกันทำแผนที่และทะเบียนกลุ่มเสี่ยง (Mapping กลุ่มเสี่ยง) เป้าหมายคือนำไปพัฒนาระบบแจ้งเตือนภัยสุขภาพเฉพาะบุคคล และส่งทีมแพทย์ลงพื้นที่ดูแลถึงบ้าน แต่ตอนนี้ยังเป็นเป้าหมายการพัฒนา ยังไม่มีการประกาศว่าใครจะได้รับการเยี่ยมบ้านหรือแจ้งเตือนเฉพาะตัวแล้ว
คำสั่ง 5 ข้อของ สธ. รับมือฝุ่น PM2.5 ปี 2570 และสิ่งที่ประชาชนจะรู้สึกได้
สธ. สั่งการเน้นย้ำ 5 เรื่อง เรื่องแรกคือการพัฒนาระบบบริการทางการแพทย์ โดยชูแอปพลิเคชัน "พื้นที่ปลอดภัย" เป็นเครื่องมือหลัก แพลตฟอร์มนี้จะรวบรวมพิกัดห้องปลอดฝุ่น มุ้งสู้ฝุ่น และช่องทางเข้าถึงคลินิกมลพิษ ทั้งแบบไปรับบริการในพื้นที่และออนไลน์ผ่านระบบแพทย์ทางไกล (Telemedicine) ซึ่ง สธ. ระบุว่าประชาชนปรึกษาแพทย์และรับการประเมินอาการได้โดยไม่ต้องเดินทาง
เรื่องที่สองคือให้ทุกจังหวัดและเขตสุขภาพประเมินความเสี่ยงและทำแผนรองรับ โดยเฉพาะ 40 จังหวัดเสี่ยงสูง เรื่องที่สามคือการดูแลกลุ่มเปราะบางเชิงรุก ด้วยแผนที่และทะเบียนกลุ่มเสี่ยงที่กล่าวไปข้างต้น เรื่องที่สี่คือการบูรณาการงบประมาณ ร่วมกับผู้ว่าราชการจังหวัด สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัด องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และกองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่นของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) เพื่อลดความซ้ำซ้อนและใช้งบให้คุ้มค่า
เรื่องที่ห้าคือการกำกับติดตาม สธ. มอบหมายผู้ตรวจราชการกระทรวงสาธารณสุข สาธารณสุขนิเทศก์ ผู้อำนวยการโรงพยาบาล และศูนย์วิชาการในพื้นที่ ทำหน้าที่กำกับและประสานงานร่วมกันทั้งระดับพื้นที่และส่วนกลาง
ในห้าข้อนี้ ข้อที่ผู้อ่านน่าจะรู้สึกได้โดยตรงมากที่สุดคือข้อแรก เพราะเป็นบริการที่ประชาชนใช้เองได้ ส่วนข้อสอง สี่ และห้า เป็นงานภายในของหน่วยงาน ผู้อ่านอาจเห็นผลทางอ้อม เช่น โรงพยาบาลหรือหน่วยบริการในจังหวัดเตรียมรับผู้ป่วยได้ดีขึ้น แต่ สธ. ยังไม่ได้ระบุรายละเอียดว่าแต่ละจังหวัดจะทำอะไรเมื่อไร
ความคืบหน้าล่าสุดและสิ่งที่ยังต้องรอ
สธ. เปิดเผยแผนนี้เป็นคำแถลงหลังประชุมทางไกลเมื่อ 6 พ.ย. ที่ศูนย์ปฏิบัติการฉุกเฉินด้านการแพทย์และสาธารณสุข (PHEOC-1) สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข และยังไม่ระบุวันเริ่มใช้หรือเส้นตายของมาตรการใด
สิ่งที่ยังไม่มีข้อมูลยืนยันมีหลายเรื่อง แอป "พื้นที่ปลอดภัย" ยังไม่มีการแถลงว่าเปิดใช้แล้วหรือดาวน์โหลดได้จากที่ใด ตำแหน่งห้องปลอดฝุ่นและคลินิกมลพิษที่จะอยู่ในแอปก็ยังไม่ได้เปิดเผยเป็นรายพื้นที่ ผู้อ่านควรรอประกาศจาก สธ. หรือสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดของตนเอง และไม่ควรดาวน์โหลดแอปจากลิงก์ที่ส่งต่อกันทางข้อความ เพราะยังไม่มีลิงก์ทางการให้ยืนยัน
ช่วงเฝ้าระวังพิเศษคือเดือนพฤศจิกายนถึงพฤษภาคม จึงมีเวลาให้เตรียมตัวก่อนฝุ่นหนัก ระหว่างนี้ติดตามค่าฝุ่นรายวันผ่าน Air4Thai ได้ ผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนการรักษา และไม่ควรปรับยาหรือวิธีดูแลตัวเองตามที่เล่าต่อกัน
ส่วนเรื่องแผนลดการเผาและฤดูเผา อ่านเพิ่มได้ในบทความของเราเมื่อ 11 พ.ย.
ที่มา: กระทรวงสาธารณสุข ตามคำแถลงของ ดร.นพ.สราวุฒิ บุญสุข รองปลัดกระทรวงสาธารณสุข หลังการประชุมทางไกลเมื่อ 6 พ.ย. 2569
