ACPHEED หรือศูนย์อาเซียนว่าด้วยสาธารณสุขฉุกเฉินและโรคอุบัติใหม่ เป็นศูนย์ความร่วมมือระดับภูมิภาคที่มี 3 ศูนย์ใน 3 ประเทศ ไทยเป็นที่ตั้งของศูนย์ตอบโต้และสื่อสารความเสี่ยง และเป็นที่ตั้งสำนักเลขาธิการของ ACPHEED ด้วย คณะรัฐมนตรี (ครม.) เห็นชอบร่างความตกลงจัดตั้งศูนย์นี้เมื่อวันที่ 10 พ.ย. 2569 และอนุมัติให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขลงนามในช่วงประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 49 ระหว่าง 15-17 พ.ย. 2569 ที่ประเทศฟิลิปปินส์
ครม. เห็นชอบร่างความตกลงตั้งศูนย์อาเซียนรับมือโรคอุบัติใหม่
ACPHEED คือศูนย์ที่ประเทศอาเซียนจะร่วมกันตั้งขึ้นเพื่อรับมือภาวะฉุกเฉินทางสาธารณสุขและโรคอุบัติใหม่ สิ่งที่ ครม. เห็นชอบคือร่างความตกลงจัดตั้งศูนย์ ยังไม่ใช่การเปิดศูนย์ ครม. อนุมัติให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขเป็นผู้ลงนามแทนไทย ตามคำแถลงของรองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี
ร่างความตกลงกำหนดวัตถุประสงค์ให้ศูนย์เป็นศูนย์ความเป็นเลิศและศูนย์กลางทรัพยากรระดับภูมิภาค โดยให้เสริมขีดความสามารถของภูมิภาค 6 ด้าน ได้แก่ การป้องกัน การเตรียมความพร้อม การตรวจจับ การตอบโต้ การแลกเปลี่ยนและวิเคราะห์ข้อมูล และการประสานงานด้านนวัตกรรม การวิจัยและพัฒนา ทั้ง 6 ด้านเป็นภารกิจตามที่ความตกลงเขียนไว้ ยังไม่ใช่ผลงานที่เกิดขึ้นจริง รายละเอียดว่าศูนย์จะเสริมขีดความสามารถด้วยวิธีใด ไม่ปรากฏในมติ ครม. และคำแถลง
การลงนามมีกำหนดในช่วงประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 49 ซึ่งจัดระหว่าง 15-17 พ.ย. 2569 ที่ประเทศฟิลิปปินส์ ตามที่ ครม. อนุมัติ ผู้ลงนามฝ่ายไทยคือรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข ตราบใดที่การลงนามยังไม่เกิดขึ้น เอกสารฉบับนี้ยังมีสถานะเป็นร่างความตกลงที่ไทยเห็นชอบแล้วเท่านั้น
ศูนย์ 3 แห่งตั้งที่เวียดนาม อินโดนีเซีย และไทย
ศูนย์ทั้ง 3 แห่งตั้งอยู่ในเวียดนาม อินโดนีเซีย และไทย แต่ละแห่งรับผิดชอบคนละด้านตามชื่อศูนย์ที่ระบุในคำแถลง ส่วนสำนักเลขาธิการของ ACPHEED ตั้งอยู่ที่ไทย
ประเทศที่ตั้งศูนย์หรือหน่วยงานเวียดนามศูนย์ป้องกันและเตรียมความพร้อมอินโดนีเซียศูนย์ตรวจจับและประเมินความเสี่ยงไทยศูนย์ตอบโต้และสื่อสารความเสี่ยงไทยสำนักเลขาธิการ ACPHEEDถ้าอ่านตามถ้อยคำในคำแถลง ศูนย์ที่เวียดนามรับงานด้านป้องกันและเตรียมความพร้อม ศูนย์ที่อินโดนีเซียรับงานด้านตรวจจับและประเมินความเสี่ยง ส่วนศูนย์ที่ไทยรับงานด้านตอบโต้และสื่อสารความเสี่ยง ไทยจึงมี 2 ส่วนในโครงสร้างนี้ คือศูนย์ตอบโต้และสื่อสารความเสี่ยง กับสำนักเลขาธิการ ส่วนเวียดนามและอินโดนีเซียมีประเทศละ 1 ศูนย์
เมื่อเทียบกับภารกิจ 6 ด้าน ชื่อของศูนย์ทั้ง 3 แห่งครอบคลุมด้านป้องกัน เตรียมความพร้อม ตรวจจับ และตอบโต้ ส่วนการแลกเปลี่ยนและวิเคราะห์ข้อมูล กับการประสานงานด้านนวัตกรรม การวิจัยและพัฒนา ในมติ ครม. และคำแถลงยังไม่ระบุว่าศูนย์ใดรับผิดชอบ รวมถึงยังไม่ระบุว่าแต่ละศูนย์ทำงานเชิงปฏิบัติอย่างไร และสำนักเลขาธิการมีหน้าที่ใดบ้าง
ความตกลงรอลงนามที่ประชุมสุดยอดอาเซียน
ความตกลงนี้ยังรอลงนาม โดยกำหนดลงนามในช่วงประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 49 ที่ฟิลิปปินส์ ผู้ลงนามฝ่ายไทยคือรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข ตามที่ ครม. อนุมัติ
ครม. มอบหมายให้กระทรวงการต่างประเทศจัดทำเอกสาร 2 อย่าง อย่างแรกคือหนังสือมอบอำนาจเต็ม (Full Powers) ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข เป็นเอกสารที่ออกให้ผู้ลงนามใช้ในการลงนามความตกลง อย่างที่สองคือตราสารให้สัตยาบัน เพื่อส่งให้สำนักเลขาธิการอาเซียน ยังไม่มีข้อมูลว่าจะส่งตราสารเมื่อไร
ลำดับของเรื่องนี้จึงมี 3 ช่วง ช่วงแรก ครม. เห็นชอบร่างความตกลงเมื่อ 10 พ.ย. 2569 ช่วงที่สอง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขลงนามในช่วงประชุมสุดยอดอาเซียน และช่วงที่สาม ไทยส่งตราสารให้สัตยาบันไปยังสำนักเลขาธิการอาเซียน สองช่วงหลังยังไม่เกิดขึ้น
เมื่อการลงนามยังไม่เกิดขึ้น เรื่องนี้จึงเป็นเพียงกำหนดการ ผลการลงนามจริงจะรู้หลังการประชุมสุดยอดอาเซียน ผู้อ่านติดตามได้จากการแถลงของกระทรวงสาธารณสุขและรัฐบาล
เรื่องที่ยังไม่มีข้อมูล
ในมติ ครม. และคำแถลงยังไม่ระบุงบประมาณของศูนย์ จำนวนบุคลากร และภาระที่ไทยต้องรับในฐานะที่ตั้งศูนย์ตอบโต้และสำนักเลขาธิการ นอกจากนี้ยังไม่มีข้อมูลวันที่ความตกลงมีผล และยังไม่มีข้อมูลวันที่ศูนย์เริ่มทำงาน
ผู้อ่านที่อยากรู้ว่าศูนย์นี้จะเกี่ยวกับการรับมือโรคระบาดและชีวิตประจำวันอย่างไร ต้องรอรายละเอียดจากกระทรวงสาธารณสุขหลังลงนาม และรอข้อมูลเรื่องตราสารให้สัตยาบันกับวันมีผลจากกระทรวงการต่างประเทศ ตอนนี้ยังบอกไม่ได้ว่าศูนย์จะเปลี่ยนการรับมือโรคระบาดในไทยได้มากน้อยเพียงใด
ที่มา: มติคณะรัฐมนตรี 10 พ.ย. 2569 และคำแถลงของรองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี
