UCEP คืออะไร ฉุกเฉินวิกฤตเข้าโรงพยาบาลใกล้ที่สุดได้ ไม่ต้องสำรองจ่ายไม่เกิน 72 ชั่วโมง

UCEP คืออะไร และคุ้มครองใครบ้าง

UCEP คุ้มครองผู้ป่วยฉุกเฉินวิกฤตที่เป็นคนไทยทุกสิทธิกองทุนสุขภาพ รวมถึงบุคคลที่มีปัญหาสถานะและสิทธิ และคนต่างชาติหรือต่างด้าวที่มีสิทธิประกันสังคม เงื่อนไขร่วมกันคือผู้ป่วยต้องอยู่ในภาวะฉุกเฉินวิกฤตระดับสีแดง และเข้าเกณฑ์ตามการประเมินของสถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.)

ถ้าเป็นผู้ป่วยบัตรทอง ประกันสังคม หรือข้าราชการ เกณฑ์เดียวกันนี้ใช้กับทุกคน สิทธิของตัวเองไม่ได้ผูกกับโรงพยาบาลแห่งใดแห่งหนึ่งเมื่อเกิดภาวะวิกฤต ผู้ป่วยจึงไม่ต้องรอย้ายไปโรงพยาบาลตามสิทธิก่อนจึงจะได้รับการรักษา

อาการสีแดงที่เข้าเกณฑ์ฉุกเฉินวิกฤต

ผู้ป่วยฉุกเฉินแบ่งเป็น 3 ระดับ คือ วิกฤตหรือสีแดง เร่งด่วนหรือสีเหลือง และไม่รุนแรงหรือสีเขียว UCEP คุ้มครองและจ่ายค่ารักษาเฉพาะระดับสีแดงเท่านั้น ตามหนังสือของ สปสช. อาการสีแดงมี 6 กลุ่ม ได้แก่

• หมดสติ ไม่รู้สึกตัว ไม่หายใจ
• หายใจเร็ว หอบเหนื่อยรุนแรง หายใจติดขัด มีเสียงดัง
• ซึมลง เหงื่อแตก ตัวเย็น หรือชักร่วม
• เจ็บหน้าอกเฉียบพลันรุนแรง
• แขนขาอ่อนแรงครึ่งซีก พูดไม่ชัดแบบปัจจุบันด่วน หรือชักต่อเนื่องไม่หยุด
• อาการอื่นที่กระทบการหายใจ ระบบไหลเวียนโลหิต และระบบสมอง ที่อาจเป็นอันตรายต่อชีวิต

รายการข้างต้นเป็นเพียงภาพรวมจากหนังสือ ไม่ใช่เครื่องมือวินิจฉัยตัวเอง ผู้ป่วยแต่ละรายมีอาการต่างกัน ถ้าเห็นคนใกล้ตัวมีอาการหนักฉับพลัน ให้ขอความช่วยเหลือและพาไปโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดทันที แล้วให้บุคลากรการแพทย์เป็นผู้ประเมินว่าเข้าเกณฑ์สีแดงหรือไม่ การประเมินใช้ระบบ Emergency Pre-authorization ของ สพฉ. ซึ่งโรงพยาบาลใช้เป็นแนวทางเดียวกัน

ไปโรงพยาบาลใกล้ที่สุดได้ทั้งรัฐและเอกชน ไม่ต้องสำรองจ่าย

ผู้ป่วยไปโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดได้เลย ทั้งโรงพยาบาลรัฐและเอกชน และไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายระหว่างอยู่ในภาวะวิกฤต สำหรับโรงพยาบาลเอกชน กฎหมายรองรับเรื่องนี้ไว้ชัดเจน การแก้ไขพระราชบัญญัติสถานพยาบาล (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2559 ห้ามสถานพยาบาลเอกชนเรียกเก็บเงินจากผู้ป่วยฉุกเฉินวิกฤต คณะรัฐมนตรี (ครม.) เห็นชอบหลักเกณฑ์เมื่อ 28 มีนาคม 2560 และประกาศกระทรวงสาธารณสุขมีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 1 เมษายน 2560

ส่วนสถานพยาบาลภาครัฐ ครม. เห็นชอบให้ทุกแห่งปฏิบัติตามหลักเกณฑ์เดียวกัน โรงพยาบาลเอกชนไม่ได้รับภาระฝ่ายเดียว เพราะได้รับการชดเชยตามรายการบริการที่กำหนด หรือ Fee Schedule ไม่ใช่ระบบ DRGs เดิม วิธีนี้ออกแบบเพื่อลดปัญหาการเรียกเก็บส่วนต่างจากผู้ป่วยหรือญาติ

หลังพ้น 72 ชั่วโมง โรงพยาบาลรัฐรับย้ายต่อ

สิทธิไม่ต้องจ่ายของ UCEP คุ้มครองจนผู้ป่วยพ้นภาวะวิกฤตและเคลื่อนย้ายได้อย่างปลอดภัย แต่ไม่เกิน 72 ชั่วโมง ตัวเลข 72 ชั่วโมงเป็นเวลามากที่สุดที่สิทธินี้คุ้มครอง ไม่ได้แปลว่าทุกคนจะได้ครบ 72 ชั่วโมงเสมอไป

เมื่อพ้นช่วงนี้แล้วยังต้องรักษาต่อ ครม. เห็นชอบให้โรงพยาบาลรัฐรับย้ายผู้ป่วยฉุกเฉินวิกฤตไปรักษาต่อ ผู้ป่วยหรือญาติจึงควรสอบถามโรงพยาบาลที่ดูแลอยู่ว่าจะย้ายไปที่ใด และค่ารักษาส่วนที่เกิน 72 ชั่วโมงเป็นอย่างไร UCEP ไม่ได้ครอบคลุมค่ารักษาทุกอย่างหลังพ้น 72 ชั่วโมง

อาการไม่ใช่สีแดง สิทธินี้ไม่ครอบคลุม

ผู้ป่วยระดับสีเหลืองและสีเขียวไม่เข้า UCEP เพราะสิทธินี้คุ้มครองเฉพาะสีแดง ผู้ป่วยกลุ่มนี้จึงไม่ได้รับการยกเว้นค่าใช้จ่ายตามหลักเกณฑ์นี้ ควรสอบถามโรงพยาบาลเรื่องค่ารักษาและสิทธิที่ใช้ได้ก่อนรับบริการเมื่ออาการเอื้อให้ทำได้

ถ้าสงสัยว่ากรณีของตัวเองหรือญาติเข้าเกณฑ์หรือไม่ หรือโรงพยาบาลเรียกเก็บเงินทั้งที่ผู้ป่วยถูกประเมินเป็นสีแดง ให้สอบถาม สปสช. ที่เว็บไซต์ nhso.go.th เรื่องการรักษาและอาการของผู้ป่วย ให้ปรึกษาแพทย์ที่ดูแลโดยตรง

ที่มา: สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) หนังสือ UCEP ฉบับ 2564 หน้า 2, 14, 18-25