Advertisement
สุขภาพ

ยีนบำบัด SMA Zolgensma FDA สอบสวนความเสี่ยงเนื้องอก

ยีนบำบัด SMA Zolgensma ถูก FDA สอบสวนความเสี่ยงเนื้องอก FDA ระบุว่าประโยชน์ยังมากกว่าความเสี่ยง และกำลังประเมินว่าต้องดำเนินการหรือไม่

ยีนบำบัด SMA Zolgensma FDA สอบสวนความเสี่ยงเนื้องอก

ผู้ป่วยโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง SMA (spinal muscular atrophy) และครอบครัวที่เคยใช้หรือกำลังพิจารณายีนบำบัด SMA อย่าง Zolgensma และ Itvisma มีข่าวความปลอดภัยที่ควรรู้ สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสหรัฐฯ (U.S. Food and Drug Administration หรือ FDA) ออกประกาศด้านความปลอดภัยเมื่อ 6 พ.ย. 2569 ว่ากำลังสอบสวนความเสี่ยงเนื้องอก รวมถึงมะเร็ง ที่เชื่อมโยงกับยาสองตัวนี้ หลังได้รับรายงานจากการใช้จริงหลังยาวางจำหน่าย

ประกาศนี้ยังเป็นขั้นสอบสวน FDA ระบุว่าประโยชน์โดยรวมของยาทั้งสองตัวยังมากกว่าความเสี่ยงในข้อบ่งใช้ที่อนุมัติ และกำลังประเมินว่าต้องดำเนินการเชิงกำกับหรือไม่ ยังไม่ได้บอกว่าจะถอนหรือจำกัดการใช้ยา

สิ่งที่ FDA ยืนยันแล้วจากรายงานหลังยาวางจำหน่าย

FDA ได้รับรายงานว่าผู้ป่วย SMA ที่ได้รับ Zolgensma เกิดเนื้องอก ยานี้เป็นยีนบำบัดที่ใช้พาหะจากไวรัสชนิดเอเดโนแอสโซซิเอเต็ด (adeno-associated virus หรือ AAV) เนื้องอกที่มีรายงานอยู่ในระบบประสาทส่วนกลางและส่วนปลาย บริเวณไขสันหลังและข้างไขสันหลัง รวมถึงที่ไต

ในกลุ่มนี้ FDA ชี้ว่ามี 3 รายที่เนื้องอกเกี่ยวข้องกับยีน GLI1 (Glioma-Associated Oncogene Homolog 1) GLI1 เป็นออนโคยีน คือยีนที่มีศักยภาพก่อมะเร็งได้เมื่อทำงานมากเกินไปหรือถูกกระตุ้นผิดปกติ FDA ระบุว่ามีรายงานที่ยืนยันแล้วว่าเป็น 'insertional oncogenesis' ที่เกี่ยวกับตัวผลิตภัณฑ์

คำนี้อธิบายง่ายๆ ได้ว่า ดีเอ็นเอจากพาหะของยาแทรกเข้าไปในจีโนมของเซลล์ แล้วเกี่ยวข้องกับการเกิดมะเร็ง ใน 2 จาก 3 รายนั้น การวิเคราะห์เนื้อเยื่อเนื้องอกระดับโมเลกุลพบดีเอ็นเอพาหะของ Zolgensma แทรกอยู่ในจีโนม โดยส่วน promoter ของโครงสร้างยาไปอยู่เหนือหรือภายในยีน GLI1 ส่วนรายที่ 3 FDA ระบุว่ากลไกที่ทำให้ GLI1 แสดงออกเกินปกติยังอยู่ระหว่างตรวจสอบ

ตัวเลขที่ยืนยันได้จากประกาศของ FDA จึงมีเพียง 3 รายที่เกี่ยวกับ GLI1 เท่านั้น ประกาศไม่ได้ระบุจำนวนรายงานเนื้องอกทั้งหมด และไม่ได้บอกว่าเกิดขึ้นในผู้ใช้ยากี่เปอร์เซ็นต์ จึงยังบอกไม่ได้ว่าความเสี่ยงสูงแค่ไหน และยังสรุปไม่ได้ว่ายาเป็นสาเหตุของเนื้องอกทุกราย

Zolgensma กับ Itvisma ต่างกันอย่างไร / วิธีให้ยา ให้ทางหลอดเลือดดำ ฉีดเข้าช่องน้ำไขสันหลัง / อายุผู้ป่วย ผู้ป่วย SMA อายุต่ำกว่า 2 ปี ผู้ป่วย SMA อายุ 2 ปีขึ้นไป ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ / อนุมัติครั้งแรก 24 พ.ค. 2562 24 พ.ย. 2568 / รายงานเนื้องอก มีรายงานแล้ว ยังไม่มีรายงาน
ยีนบำบัด SMA ทั้งสองตัวใช้พาหะและโครงสร้างยาเดียวกัน ความเสี่ยงเนื้องอกจึงใช้กับทั้งคู่

ยีนบำบัด SMA ทั้ง Zolgensma และ Itvisma ใช้พาหะเดียวกัน ความเสี่ยงจึงใช้กับทั้งคู่

Zolgensma ให้ยาทางหลอดเลือดดำ ใช้กับผู้ป่วย SMA อายุต่ำกว่า 2 ปี FDA อนุมัติครั้งแรกเมื่อ 24 พ.ค. 2562 ส่วน Itvisma ฉีดเข้าช่องน้ำไขสันหลัง ใช้กับผู้ป่วย SMA อายุ 2 ปีขึ้นไป ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ อนุมัติครั้งแรกเมื่อ 24 พ.ย. 2568

FDA ระบุว่าความเสี่ยงเนื้องอกรวมถึงมะเร็งใช้กับผลิตภัณฑ์ทั้งสองตัว เพราะทั้งคู่มีพาหะและโครงสร้างยาเดียวกัน คือ onasemnogene abeparvovec ถึงตอนนี้ยังไม่มีรายงานเนื้องอกหลังใช้ Itvisma แต่การไม่มีรายงานไม่ได้ทำให้ FDA ถือว่า Itvisma พ้นจากความเสี่ยงนี้ เพราะ FDA ระบุชัดว่าความเสี่ยงใช้กับทั้งสองตัว

ฉลากเดิมเตือนไว้แล้ว และ FDA กำลังประเมินว่าเพียงพอหรือไม่

ฉลากยาของสหรัฐฯ สำหรับทั้งสองตัวมีข้อความในส่วนคำเตือนและข้อควรระวังอยู่ก่อนแล้วว่า "ความเสี่ยงเชิงทฤษฎีของการก่อเนื้องอกจากการแทรกของดีเอ็นเอพาหะเข้าจีโนม" สิ่งที่เป็นข้อมูลใหม่คือมีรายงานที่ยืนยันแล้วว่า Zolgensma เกี่ยวข้องกับ insertional oncogenesis จริงในผู้ป่วย

Novartis ผู้ผลิต กำลังทำการศึกษาติดตามความปลอดภัยระยะยาวอยู่ FDA ระบุว่ากำลังประเมินว่าข้อความในฉลากและการศึกษาติดตามที่มีอยู่เพียงพอหรือไม่ ที่จะตรวจสอบและลดความเสี่ยงร้ายแรงนี้

FDA ยังทราบรายงานที่ตีพิมพ์แล้ว 2 ฉบับเกี่ยวกับการแทรกของพาหะ AAV ที่ก่อมะเร็งในโครงการอื่น ฉบับแรกคือการแทรกที่ยีน GLI1 ในโครงการ FBX-101 (Vo และคณะ ปี 2569) ฉบับที่สองคือการแทรกที่ยีน PLAG1 ในโครงการ RGX-111 (Ahrens-Nicklas และคณะ ปี 2569) FDA จึงติดตามความเสี่ยงเนื้องอกในโครงการยีนบำบัดที่ใช้พาหะ AAV แบบคล้ายกันอย่างใกล้ชิด

ตามประกาศฉบับเดียวกัน ตอนนี้เรื่องยังอยู่ระหว่างสอบสวน ยังไม่มีข้อสรุปว่า FDA จะดำเนินการเชิงกำกับหรือไม่ สิ่งที่ต้องติดตามต่อคือผลการประเมินฉลากและการศึกษาติดตามระยะยาว รวมถึงประกาศเพิ่มเติมจาก FDA

ผู้ป่วยและครอบครัวต้องรู้อะไรตอนนี้

ประกาศของ FDA ไม่ใช่คำสั่งให้หยุดใช้ยา FDA ยังระบุว่าประโยชน์ของ Zolgensma และ Itvisma มากกว่าความเสี่ยงในข้อบ่งใช้ที่อนุมัติ ผู้ป่วยหรือผู้ปกครองจึงไม่ควรหยุด เปลี่ยน หรือเลื่อนการรักษาเองเพราะข่าวนี้

ผู้ที่เคยได้รับยาแล้วหรือกำลังจะเริ่มรักษา ควรคุยกับแพทย์ผู้รักษา ถามเรื่องการติดตามผลหลังได้รับยา และผลของประกาศนี้ต่อแผนการรักษาของตัวเองหรือของลูก ประกาศฉบับนี้เป็นของ FDA สหรัฐฯ ส่วนสถานะของยาทั้งสองตัวในไทยยังไม่มีข้อมูลที่ยืนยันได้ในตอนนี้ ผู้ปกครองสอบถามโรงพยาบาลที่ดูแลได้โดยตรง

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไปจากประกาศของหน่วยงานกำกับดูแล ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับผู้ป่วยรายใดรายหนึ่ง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนการรักษา

ที่มา: ประกาศความปลอดภัยของ FDA เรื่อง FDA Investigating Serious Risk of Malignancy Linked to Zolgensma Gene Therapy (6 พ.ย. 2569) และอีเมลแจ้งเตือน FDA MedWatch ฉบับเดียวกัน

บทความที่เกี่ยวข้อง