โรคมือเท้าปากในเด็กเกิดจากเชื้อเอนเทอโรไวรัส ลูกจะมีไข้ มีแผลเจ็บในปาก และมีตุ่มที่มือกับเท้า มักหายในราว 1 สัปดาห์ด้วยการดูแลตามอาการ แต่ถ้าลูกซึม ชักเกร็ง อาเจียนมาก หายใจหอบเหนื่อย หรือกินดื่มได้น้อยมาก ต้องพาไปพบแพทย์ทันที เด็กที่ป่วยควรหยุดเรียน 5 วันทำการ หรือจนกว่าจะหายเป็นปกติ ตามคำแนะนำของกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
โรคมือเท้าปากเกิดจากอะไร และติดต่ออย่างไร
สาเหตุของโรคคือเอนเทอโรไวรัส (Enterovirus) ชนิดที่พบบ่อยคือคอกแซกกีไวรัส A16 (Coxsackievirus A16) แต่โรคนี้อาจเกิดจากคอกแซกกีไวรัสชนิดอื่น หรือจากเอนเทอโรไวรัส 71 (EV71) ก็ได้
เชื้อติดต่อได้หลายทาง ได้แก่ มือที่เปื้อนเชื้อแล้วเข้าปาก ละอองจากการไอจาม น้ำมูก น้ำลาย อุจจาระ และน้ำในตุ่มพอง เด็กเล็กที่เล่นของเล่นร่วมกัน ใช้แก้วหรือช้อนร่วมกัน จึงมีโอกาสรับเชื้อจากกันได้ง่าย หลังได้รับเชื้อ ระยะฟักตัวปกติอยู่ที่ 3-5 วันก่อนจะเริ่มมีอาการ
กรมควบคุมโรคระบุว่าผู้ป่วยแพร่เชื้อได้มากในสัปดาห์แรกของโรค แต่ระยะติดต่ออาจนานหลายสัปดาห์ การล้างมือและการดูแลความสะอาดของใช้เด็กจึงสำคัญต่อไปอีกระยะ แม้เด็กจะดูดีขึ้นแล้ว
ผู้ปกครองบางคนกังวลว่าโรคนี้อาจแพร่ผ่านแมลง น้ำ อาหาร หรือขยะ แต่เอกสารโรคของกรมควบคุมโรคระบุว่าไม่มีหลักฐานที่เชื่อถือได้ว่าโรคแพร่ผ่านทางเหล่านี้ ดังนั้นการป้องกันควรเน้นที่การสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ป่วยและสิ่งที่ผู้ป่วยใช้ร่วมกับเด็กคนอื่น
อาการโรคมือเท้าปากและระยะเวลาที่ป่วย
เด็กจะเริ่มด้วยไข้สูงราว 2 วัน จากนั้นไข้จะลดลงเป็นไข้ต่ำอีก 3-5 วัน ระหว่างนี้จะมีแผลเจ็บในปาก และมีตุ่มขึ้นที่มือ เท้า ฝ่ามือ และฝ่าเท้า
เพราะแผลในปากเจ็บ เด็กอาจน้ำลายไหลและไม่ยอมกินอาหารหรือนม โดยปกติอาการมักหายในราว 1 สัปดาห์

สัญญาณอันตรายที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที
ผู้ป่วยส่วนใหญ่ไม่ต้องนอนโรงพยาบาล แต่มีบางรายที่อาการรุนแรงขึ้น กรมควบคุมโรคแนะนำให้พาไปพบแพทย์ทันทีเมื่อเด็กมีอาการดังต่อไปนี้
- ไข้สูง
- กินหรือดื่มได้น้อยมาก
- ซึม
- ชักเกร็ง
- อาเจียนมาก
- หายใจหอบเหนื่อย
โรคนี้อาจมีภาวะแทรกซ้อนได้ ตามเอกสารของกรมควบคุมโรค เช่น สมองอักเสบ เยื่อหุ้มสมองอักเสบ ปอดบวมน้ำ กล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ และอาการอ่อนแรงคล้ายโปลิโอ การติดเชื้อ EV71 บางครั้งถึงแก่ชีวิตได้ ผู้ที่มีภาวะแทรกซ้อนรุนแรงต้องนอนโรงพยาบาล จึงไม่ควรรอดูอาการนานถ้าพบสัญญาณข้างต้น
เด็กที่กินอาหารหรือนมไม่ได้เลยก็เป็นอีกกรณีที่ต้องระวัง เพราะผู้ป่วยกลุ่มนี้ต้องได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิดที่โรงพยาบาล
ดูแลลูกที่บ้าน หยุดเรียนกี่วัน และป้องกันการแพร่เชื้อ
การรักษาโรคนี้เป็นการรักษาตามอาการเท่านั้น เช่น ใช้ยาลดไข้ และยาลดปวดแผลในปาก ชนิดและขนาดยาให้แพทย์หรือเภสัชกรเป็นผู้กำหนดตามอายุและน้ำหนักของเด็กแต่ละคน ไม่ควรเลือกใช้เอง ระหว่างที่ดูแลที่บ้าน ให้สังเกตว่าลูกกินดื่มได้พอหรือไม่ และมีสัญญาณอันตรายข้างต้นหรือเปล่า
เอกสารของกรมฯ ระบุว่าโรคนี้ไม่ต้องกักกัน และไม่มีการให้ภูมิคุ้มกันแก่ผู้สัมผัส แต่เด็กที่ป่วยควรหยุดเรียน 5 วันทำการ หรือจนกว่าจะหายเป็นปกติ เพื่อไม่ให้เชื้อกระจายในห้องเรียนหรือศูนย์เด็กเล็ก
สำหรับสถานศึกษา ถ้ามีเด็กป่วย 2 รายขึ้นไปในห้องเรียนเดียวกันภายใน 1 สัปดาห์ ให้ปิดห้องเรียนนั้นอย่างน้อย 1 วันเพื่อทำความสะอาด จากนั้นคัดกรองเด็กอย่างเข้มต่ออีก 1 สัปดาห์ ผู้ปกครองที่ลูกอยู่ในห้องที่ถูกปิดจึงควรเตรียมรับมือกรณีโรงเรียนแจ้งหยุดชั่วคราว
วิธีป้องกันที่กรมควบคุมโรคแนะนำเป็นเรื่องใกล้ตัวที่ทำได้ทุกวัน
- ล้างมือด้วยน้ำและสบู่
- ไม่ใช้แก้ว ช้อน หลอดดูดร่วมกัน
- ทำความสะอาดของเล่นและของใช้ของเด็ก
- ไม่พาเด็กเล็กไปที่แออัด
- สถานศึกษาคัดกรองเด็กทุกเช้า
เรื่องการล้างมือ กรมฯ แนะนำให้ล้างก่อนเตรียมอาหาร ก่อนกินอาหาร และหลังขับถ่าย ใช้ช้อนกลางเวลากินข้าวร่วมกัน และสวมผ้าปิดปากปิดจมูกเมื่อไอจาม ส่วนน้ำมูก น้ำลาย และอุจจาระของผู้ป่วย เอกสารของกรมฯ ให้ทำลายเชื้ออย่างรวดเร็วและปลอดภัย ผู้ปกครองที่ต้องเปลี่ยนผ้าอ้อมหรือจัดการอุจจาระของเด็กป่วยจึงควรทำอย่างระมัดระวัง และล้างมือให้สะอาดทุกครั้งหลังเสร็จ
สถานศึกษาควรคัดกรองเด็กทุกเช้าก่อนเข้าห้องเรียน โดยดูว่ามีไข้ ผื่น ตุ่มพอง หรือแผลในปากหรือไม่ ถ้าพบเด็กป่วยให้แยกออกจากกลุ่ม แจ้งผู้ปกครองมารับ และแจ้งเจ้าหน้าที่สาธารณสุขในพื้นที่ ถ้าเด็กป่วยหลายคนหรือป่วยเป็นกลุ่มก้อน ให้ติดต่อหน่วยงานสาธารณสุขมาประเมิน นอกจากนี้ควรทำความสะอาดห้องเรียน ห้องน้ำ ของเล่น และของใช้ส่วนรวมสม่ำเสมอ ด้วยน้ำยาที่เหมาะสม เช่น ผงซักฟอก สบู่ หรือโซเดียมไฮโปคลอไรต์เจือจางตามฉลาก พร้อมจัดอ่างล้างมือและสบู่ให้เพียงพอ
ถ้าอยากสอบถามเรื่องโรคเพิ่มเติม โทรสายด่วนกรมควบคุมโรค 1422 ได้ และก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนการรักษาให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเสมอ
ที่มา: เอกสารโรคมือเท้าปาก และข่าวกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข (4 ก.ย. 2569)







