นอนตั้งแต่สี่ทุ่มจนถึงเจ็ดโมง แต่ตื่นมายังเพลียเหมือนนอนไม่พอ อาจเป็นเพราะเวลานอนทั้งคืนมีช่วงหลับลึกน้อยเกินไป หลับลึก (Deep Sleep) คือระยะ N3 หรือระยะคลื่นสมองช้า (slow-wave sleep) ผู้ใหญ่ใช้เวลาช่วงนี้ราว 10-20% ของทั้งคืน ตามข้อมูลของมูลนิธิการนอนหลับสหรัฐ (Sleep Foundation) ถ้านอนคืนละ 7 ชั่วโมง จะเป็นหลับลึกราว 42-84 นาที ถ้านอน 8 ชั่วโมง จะเป็นราว 48-96 นาที
จำนวนชั่วโมงบอกได้แค่ว่านอนนานแค่ไหน แต่ไม่ได้บอกว่าร่างกายได้พักจริงเท่าไร ข้อมูลในบทความนี้มาจากบทความทบทวนความรู้ของมูลนิธิการนอนหลับสหรัฐ และแนวทางของศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐ (CDC) ไม่ใช่ผลของงานทดลองชิ้นเดียว
หลับลึกคืออะไร และร่างกายได้อะไรจากช่วงนี้
ในช่วงหลับลึก คลื่นสมองช้าลง กล้ามเนื้อคลายตัว ชีพจรและการหายใจช้าลง ช่วงนี้ปลุกให้ตื่นได้ยากมาก และถ้าถูกปลุกกลางช่วงนี้ คนส่วนใหญ่จะมึนงง (sleep inertia) ได้นานถึงราวหนึ่งชั่วโมง คืนหนึ่งมีวงจรการนอนราว 4-5 รอบ แต่ละรอบยาวราว 90-120 นาที และหลับลึกส่วนใหญ่เกิดขึ้นในช่วงต้นของคืน
มูลนิธิการนอนหลับสหรัฐระบุว่า ร่างกายใช้ช่วงนี้สร้างและซ่อมแซมเนื้อเยื่อ กล้ามเนื้อ และกระดูก โดยมีการหลั่งโกรทฮอร์โมน (growth hormone) ในระดับสูง ต้นทางยังระบุว่าการหลับลึกช่วยให้ภูมิคุ้มกันตอบสนองได้ดีขึ้นและลดการอักเสบเรื้อรัง
สำหรับสมอง ต้นทางระบุว่าช่วงหลับลึกช่วยกำจัดของเสียออกจากสมอง ซึ่งอาจช่วยป้องกันภาวะสมองเสื่อม และอาจช่วยการเรียนรู้ด้วยการไม่ให้สมองรับข้อมูลล้นเกินไป นอกจากนี้ยังมีข้อมูลว่าการหลับลึกช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด และการหลับลึกไม่พอมีความเชื่อมโยงกับความดันโลหิตสูง ต้นทางระบุว่าหลักฐานเรื่องการกำจัดของเสียในสมองและความเชื่อมโยงกับความดันโลหิตยังเป็นเพียงข้อบ่งชี้ ยังไม่ใช่ข้อสรุปที่แน่ชัด
หลับลึกแค่ไหนจึงถือว่าพอ
เมื่อนอนรวม 7-9 ชั่วโมง สัดส่วน 10-20% ของคืนคิดเป็นหลับลึกราว 40-110 นาที มูลนิธิการนอนหลับสหรัฐบอกว่ายังไม่มีตัวเลขที่ทุกคนเห็นตรงกัน และการตื่นมาแล้วรู้สึกพักผ่อนเพียงพอและตื่นตัว ถือเป็นสัญญาณที่ดี
ปริมาณหลับลึกลดลงตามอายุ เด็กและวัยรุ่นต้องการหลับลึกมากที่สุด การลดลงเป็นเรื่องปกติของวัยที่สูงขึ้น โดยค่อยๆ ลดลงจนคงที่เมื่อเข้าช่วงอายุ 70 ปี ส่วนจำนวนชั่วโมงนอนโดยรวม ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐ (CDC) แนะนำวัยรุ่นอายุ 13-17 ปีนอน 8-10 ชั่วโมงต่อคืน ผู้ใหญ่อายุ 18-60 ปีนอนอย่างน้อย 7 ชั่วโมง อายุ 61-64 ปี 7-9 ชั่วโมง และอายุ 65 ปีขึ้นไป 7-8 ชั่วโมง
ตัวเลขนาทีหลับลึกเป็นค่าเฉลี่ยจากงานวิจัย ไม่ใช่สิ่งที่ต้องไล่นับเอง อุปกรณ์สวมใส่ที่ประเมินระยะการนอนมักให้ค่าที่ไม่แม่นเท่าการตรวจการนอนหลับในโรงพยาบาล ดังนั้นให้ดูความรู้สึกตอนตื่นเป็นหลัก

ปรับพฤติกรรมอย่างไรให้หลับลึกขึ้น
มูลนิธิการนอนหลับสหรัฐระบุว่า ถ้านอนได้ทั้งปริมาณและคุณภาพ มักจะหลับลึกพอตามไปด้วย จึงควรเริ่มจากสุขอนามัยการนอนที่ดี เช่น
- เข้านอนและตื่นเวลาเดิมทุกวัน
- ให้ห้องนอนเงียบ เย็น และมืด
- ทำกิจกรรมผ่อนคลายก่อนนอนเป็นประจำ
- เลี่ยงคาเฟอีนในช่วงบ่ายและเย็น
- จำกัดการใช้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ก่อนนอนอย่างน้อย 30 นาที
CDC แนะนำแนวทางใกล้เคียงกันเรื่องเวลานอนที่สม่ำเสมอ และห้องนอนที่เงียบ ผ่อนคลาย และอุณหภูมิเย็น พร้อมแนะนำให้ปิดอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ก่อนนอนอย่างน้อย 30 นาที เลี่ยงมื้อใหญ่และแอลกอฮอล์ก่อนนอน เลี่ยงคาเฟอีนในช่วงบ่ายหรือเย็น และออกกำลังกายสม่ำเสมอพร้อมกินอาหารให้ถูกหลัก
มูลนิธิการนอนหลับสหรัฐยังกล่าวถึงวิธีอื่นที่หลักฐานยังจำกัด เช่น การแช่น้ำอุ่นก่อนนอน ซึ่งเป็นผลจากงานวิจัยบางชิ้นเท่านั้นที่ชี้ว่าอาจทำให้หลับลึกมากขึ้น งานศึกษาขนาดเล็กชิ้นหนึ่งพบว่าอาหารไขมันอิ่มตัวสูงสัมพันธ์กับการหลับลึกที่น้อยลง และคนที่กินใยอาหารมากมีแนวโน้มหลับลึกมากขึ้น แต่ยังไม่ใช่ข้อสรุปที่ใช้แนะนำเป็นการรักษา
ถ้าปรับพฤติกรรมแล้วยังตื่นมาเพลียต่อเนื่อง หรือมีอาการอื่น เช่น กรนเสียงดัง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนวิธีดูแลการนอนหลับ รวมถึงก่อนใช้ยาหรืออาหารเสริมช่วยนอน
ที่มา: มูลนิธิการนอนหลับสหรัฐ (Sleep Foundation) หน้า Deep Sleep และศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐ (CDC) หน้า About Sleep







