ผู้บาดเจ็บจากพลุประทัดและวิธีปฐมพยาบาลเป็นเรื่องที่กรมควบคุมโรค (Department of Disease Control) ย้ำเมื่อวันที่ 21 พ.ย. 2569 ก่อนเทศกาลลอยกระทงวันที่ 24 พ.ย. หลังระบบเฝ้าระวังการบาดเจ็บพบผู้บาดเจ็บจากพลุ ประทัด และดอกไม้ไฟรวม 3,314 ราย ในช่วงปี 2566-2568 บ้านไหนมีเด็กหรือวัยรุ่นที่อยากเล่น ควรรู้ไว้ก่อนว่าถ้าเกิดเหตุ ต้องปฐมพยาบาลอย่างไรก่อนถึงมือแพทย์
นายแพทย์มณเฑียร คณาสวัสดิ์ อธิบดีกรมควบคุมโรค ระบุว่า พลุ ประทัด และดอกไม้ไฟอาจทำให้บาดเจ็บรุนแรง สูญเสียอวัยวะ หรือพิการได้ กรมจึงขอให้ผู้ปกครองดูแลบุตรหลานอย่างใกล้ชิด และไม่ปล่อยให้เล่นหรือจุดตามลำพัง บทความนี้รวบรวมสถิติ 3 ปี วิธีปฐมพยาบาลแยกตามอวัยวะที่บาดเจ็บ และคำแนะนำป้องกันของกรม ใช้ต่อได้ถึงเดือนมกราคม เพราะเป็นเดือนที่มียอดผู้บาดเจ็บสูงที่สุด
สถิติ 3 ปี เสี่ยงที่บ้าน ช่วงเที่ยงคืน และเดือนมกราคม
ตัวเลขของกรมมาจากระบบเฝ้าระวังการบาดเจ็บ พบผู้บาดเจ็บจากพลุ ประทัด และดอกไม้ไฟรวม 3,314 ราย ในปี 2566-2568 เฉลี่ยมากกว่า 1,000 รายต่อปี ตัวเลขนี้เป็นยอดรวมของ 3 ปีตลอดทั้งปี ไม่ใช่ยอดเฉพาะช่วงลอยกระทง และยังไม่มีสถิติของลอยกระทงปี 2569 ออกมา
ผู้บาดเจ็บส่วนใหญ่เป็นเพศชาย 86.9% และเป็นนักเรียนหรือนักศึกษา 33.27% หมายความว่าราวหนึ่งในสามของผู้บาดเจ็บยังอยู่ในวัยเรียน ผู้ปกครองจึงเป็นคนที่อยู่ใกล้และเตือนได้ทันที
เรื่องสถานที่ กรมระบุว่า 66% ของเหตุเกิดในบ้านพักอาศัย คือราวสองในสามของผู้บาดเจ็บ อันตรายจึงอยู่ใกล้ตัวมาก ไม่ต้องไปถึงงานเทศกาลก็เกิดเหตุได้
เรื่องเวลา การบาดเจ็บสูงสุดอยู่ในเดือนมกราคม 20.3% และ 12.9% เกิดเหตุบ่อยในช่วงเที่ยงคืน ความเสี่ยงจึงไม่จบหลังลอยกระทง แต่ต่อเนื่องไปถึงต้นปี และจังหวะเที่ยงคืนเป็นช่วงที่ควรระวังเป็นพิเศษ

ปฐมพยาบาลแผลไหม้จากพลุประทัด ล้างน้ำไหลผ่านอย่างน้อย 20 นาที
แพทย์หญิงศิริรัตน์ สุวรรณฤทธิ์ ผู้อำนวยการกองป้องกันการบาดเจ็บ กรมควบคุมโรค แนะนำว่า ถ้าเป็นแผลไหม้หรือแผลพุพอง ให้ใช้น้ำสะอาดไหลผ่านบริเวณแผลอย่างน้อย 20 นาที
หลังจากนั้นให้ปิดแผลหลวมๆ ด้วยวัสดุสะอาดที่ไม่ติดแผล แล้วรีบพบแพทย์
กรมแนะนำว่าห้ามทำ 2 อย่าง คือห้ามใช้ยาสีฟัน ครีม หรือน้ำมันทาที่แผล และห้ามเจาะตุ่มพอง ถ้าแผลมีตุ่มพองขึ้นมา ให้ปล่อยไว้ตามเดิมแล้วปิดแผลหลวมๆ ตามขั้นตอนข้างต้น ไม่ต้องหาอะไรมาทาเพิ่ม
นิ้วหรืออวัยวะขาด ห้ามเลือดและเก็บชิ้นส่วนให้ถูกวิธี
กรณีนิ้วหรืออวัยวะขาด กรมแนะนำให้ใช้ผ้าสะอาดกดบริเวณแผลเพื่อห้ามเลือด จากนั้นนำชิ้นส่วนที่ขาดใส่ถุงสะอาดแล้วปิดให้สนิท ก่อนนำถุงไปวางในภาชนะที่มีน้ำผสมน้ำแข็ง
จุดที่ต้องระวังคือห้ามให้ชิ้นส่วนสัมผัสน้ำหรือน้ำแข็งโดยตรง ชิ้นส่วนต้องอยู่ในถุงที่ปิดสนิทตลอด เมื่อจัดเสร็จให้รีบนำส่งโรงพยาบาลพร้อมผู้บาดเจ็บ โดยเอาชิ้นส่วนไปด้วยกัน สรุปเป็นลำดับได้ดังนี้
- ใช้ผ้าสะอาดกดแผลเพื่อห้ามเลือด
- ใส่ชิ้นส่วนที่ขาดในถุงสะอาดและปิดให้สนิท
- วางถุงในภาชนะที่มีน้ำผสมน้ำแข็ง ไม่ให้ชิ้นส่วนสัมผัสน้ำหรือน้ำแข็งโดยตรง
- นำส่งโรงพยาบาลพร้อมผู้บาดเจ็บทันที
คำแนะนำนี้เป็นขั้นตอนก่อนถึงโรงพยาบาลเท่านั้น การรักษาต่อเป็นหน้าที่ของแพทย์
ดวงตาบาดเจ็บหรือมีวัตถุปักคา อย่าล้างและอย่าดึง
ถ้าดวงตาได้รับบาดเจ็บจากแรงระเบิดหรือมีวัตถุปักคาอยู่ กรมแนะนำว่าห้าม 4 อย่าง คือห้ามขยี้ตา ห้ามกดตา ห้ามล้างตา และห้ามดึงวัตถุออก แม้จะอยากล้างตาให้ลูกหลานทันที ก็ต้องหยุดมือไว้ก่อน
สิ่งที่ควรทำคือใช้ฝาครอบตาหรือแก้วสะอาดครอบไว้โดยไม่กดทับ แล้วรีบไปโรงพยาบาลทันที เมื่อมองทั้ง 3 กรณีรวมกัน จะเห็นว่าทุกกรณีจบที่การไปพบแพทย์หรือโรงพยาบาลโดยเร็ว การปฐมพยาบาลเป็นเพียงการดูแลเบื้องต้นระหว่างทาง ไม่ใช่การรักษาแทนแพทย์
ก่อนถึงเทศกาล ผู้ปกครองป้องกันได้อย่างไร
นายแพทย์เอนก มุ่งอ้อมกลาง รองอธิบดีกรมควบคุมโรค ให้คำแนะนำป้องกันไว้ 4 ข้อ ข้อแรกสุดคือให้งดเล่นพลุ ประทัด และดอกไม้ไฟ โดยเฉพาะเด็กและเยาวชน ที่เหลือกรมแนะนำไว้ตามรายการนี้
- งดเล่น โดยเฉพาะเด็กและเยาวชน
- ไม่จุดในชุมชนหรือสถานที่แออัด ใกล้สายไฟ ปั๊มน้ำมัน หรือวัตถุไวไฟ และแจ้งเจ้าหน้าที่เมื่อพบการจุดที่ไม่ปลอดภัย
- ซื้อจากแหล่งที่ได้รับอนุญาต หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่ไม่ได้มาตรฐาน
- ตรวจฉลากและคำแนะนำการใช้งานก่อนเลือกซื้อและใช้ทุกครั้ง
กรมย้ำอีกครั้งว่าผู้ปกครองต้องไม่ปล่อยให้เด็กเล่นหรือจุดตามลำพัง เมื่อสถิติบอกว่า 66% เกิดเหตุที่บ้าน การดูแลใกล้ชิดที่บ้านจึงสำคัญไม่น้อยกว่าการเลี่ยงพื้นที่ชุมนุม
กรมขอเชิญชวนให้ร่วมสืบสานประเพณีลอยกระทงอย่างปลอดภัย โดยงดเล่นพลุ ประทัด และดอกไม้ไฟ ดูแลบุตรหลานใกล้ชิด และปฏิบัติตามมาตรการความปลอดภัยของผู้จัดงานอย่างเคร่งครัด ท้ายข่าวกรมแนะนำว่าหากพบผู้บาดเจ็บฉุกเฉิน โทร. 1669 ส่วนใครต้องการสอบถามข้อมูลทั่วไปของกรม โทรสายด่วนกรมควบคุมโรค 1422 ได้ คำแนะนำในบทความนี้เป็นการปฐมพยาบาลเบื้องต้น ก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนการรักษาใดๆ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนทุกครั้ง
ที่มา: ข่าวกรมควบคุมโรค สำนักสื่อสารความเสี่ยงและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ เรื่องเตือนภัยพลุ-ประทัดช่วงลอยกระทง







