FDA อนุมัติยาตัวใหม่ ใช้ในไทยได้ไหม ยังไม่ได้ทันที และโครงการใหม่ของ FDA ก็ไม่ได้เปลี่ยนเรื่องนี้ สำนักงานอาหารและยาสหรัฐฯ (U.S. Food and Drug Administration หรือ FDA) ประกาศเมื่อ 17 พ.ย. 2569 ว่าเปิดโครงการ Global Reliance Disclosure Program (GRDP) ให้บริษัทยาส่งเอกสารผลประเมินยาของ FDA ไปให้หน่วยงานกำกับยาในประเทศอื่นใช้อ้างอิงได้ โครงการเริ่มใช้ตั้งแต่ 30 ต.ค. 2569 แต่หน่วยงานของแต่ละประเทศยังเป็นผู้ตัดสินใจเองว่าจะอนุมัติยาหรือไม่
บริษัทยาเป็นผู้รับเอกสารไปส่งต่อ
FDA ระบุว่า GRDP ช่วยให้ FDA ส่งเอกสารอนุมัติที่ปกปิดข้อมูลน้อยที่สุด (minimally redacted approval package) ให้บริษัทผู้ยื่นคำขอได้คล่องขึ้น เอกสารชุดนี้รวมการประเมินทางวิทยาศาสตร์และการกำกับดูแลโดยละเอียดของ FDA บริษัทเป็นฝ่ายรับเอกสารไปก่อน แล้วค่อยส่งต่อให้หน่วยงานกำกับยานอกสหรัฐฯ ไม่ได้ส่งตรงจาก FDA ไปยังหน่วยงานของประเทศอื่น
แนวคิดเบื้องหลังเรียกว่า reliance หรือการอ้างอิงผลประเมินของหน่วยงานอื่น FDA อธิบายว่าเมื่อหน่วยงานต่างประเทศได้เอกสารประเมินฉบับละเอียดไปแล้ว ก็สามารถอ้างอิงผลการพิจารณาของ FDA ได้ แทนที่จะต้องประเมินยาตัวเดียวกันซ้ำตั้งแต่ต้นซึ่งซ้ำซ้อนและใช้เวลานาน FDA มองว่าวิธีนี้อาจเร่งให้ผู้ป่วยทั่วโลกเข้าถึงยาใหม่ได้เร็วขึ้น
จุดที่ต้องแยกให้ชัดคือ reliance ไม่ใช่การอนุมัติซ้ำอัตโนมัติ FDA ระบุในประกาศว่าหน่วยงานเหล่านั้นยังคงอำนาจตัดสินใจเรื่องการกำกับยาของตนเอง เอกสารจาก FDA เป็นข้อมูลประกอบให้หน่วยงานนำไปพิจารณา ไม่ได้ผูกมัดให้ประเทศใดต้องเห็นตามผลของสหรัฐฯ
บริษัทที่อยากได้เอกสารชุดนี้ต้องทำตามเงื่อนไขของโครงการ ดังนี้
- ขอเข้าร่วมโครงการภายใน 10 วันปฏิทินหลังได้รับอนุมัติ
- ยืนยันว่าจะส่งเอกสารให้หน่วยงานกำกับต่างประเทศ เพื่อประกอบคำขอขึ้นทะเบียนยา
- การขอเอกสารเพื่อวัตถุประสงค์อื่นจะไม่ถูกดำเนินการภายใต้โครงการนี้
FDA ระบุว่าผู้สมัครที่เข้าเกณฑ์จะได้รับรายละเอียดในจดหมายอนุมัติ และ FDA ตั้งใจส่งเอกสารให้แบบเร่งด่วน กรอบเวลา 10 วันนับจากวันอนุมัตินี้เป็นตัวกำหนดว่าบริษัทต้องตัดสินใจเรื่องการขอเอกสารอย่างรวดเร็ว

เริ่มที่ยา PEPFAR แล้วขยายเป็นยาใหม่ทั้งหมดใน ม.ค. 2570
ตอนนี้โครงการครอบคลุมเฉพาะยาที่ได้รับการอนุมัติเบื้องต้น (tentative approval) ภายใต้แผนฉุกเฉินของประธานาธิบดีสหรัฐฯ เพื่อบรรเทาปัญหาเอดส์ หรือ PEPFAR (President's Emergency Plan for AIDS Relief) และไม่รวมยากลุ่ม ANDA (abbreviated new drug application) ที่ได้รับอนุมัติเบื้องต้น ตัวอย่างแรกของโครงการคือ lenacapavir ซึ่ง FDA ระบุว่าเป็นยาสำหรับทั้งการป้องกันและการรักษาเอชไอวี
FDA ให้เหตุผลว่าการเริ่มที่ยาของ PEPFAR มีความหมายเป็นพิเศษ เพราะภารกิจของ PEPFAR คือการต่อสู้กับเอชไอวีและเอดส์ในกลุ่มประชากรที่เปราะบางที่สุดกลุ่มหนึ่งของโลก นั่นหมายความว่าตอนนี้โครงการยังไม่ใช่ช่องทางสำหรับยาทั่วไปที่ขายในตลาด
ขั้นต่อไป FDA ตั้งใจขยายโครงการในเดือน ม.ค. 2570 ให้ครอบคลุมยาและชีววัตถุใหม่ทั้งหมด คือคำขอแบบ New Molecular Entity New Drug Application (NME NDA) และ 351(a) Biologics License Application (351(a) BLA) FDA ใช้คำว่าจะขยายขอบเขตและผลของโครงการอย่างมาก เมื่อถึงตอนนั้น ยาใหม่ที่ FDA อนุมัติเข้าข่ายขอเอกสารชุดนี้ได้ ไม่ได้จำกัดแค่ยาของ PEPFAR
นอกจากนี้ FDA ตั้งใจเปิดอีกช่องทางในต้นปี 2570 เพื่อให้ผู้ยื่นคำขอขอเอกสารฉบับปกปิดน้อยที่สุดได้สำหรับยาและชีววัตถุที่ได้รับอนุมัติและวางตลาดในสหรัฐฯ อยู่แล้ว
FDA อนุมัติยาแล้ว ยังใช้ในไทยทันทีไม่ได้
เมื่อเห็นข่าวว่า FDA อนุมัติยาตัวใหม่ ผู้ป่วยในไทยอาจสงสัยว่ายานั้นจะใช้ได้เลยหรือไม่ จากประกาศของ FDA ฉบับนี้ ข้อเท็จจริงคือการอนุมัติของ FDA เป็นการตัดสินใจของหน่วยงานสหรัฐฯ ส่วนประเทศอื่นยังต้องพิจารณาเอง โครงการ GRDP เพียงทำให้เอกสารประเมินฉบับละเอียดไปถึงหน่วยงานต่างประเทศได้สะดวกขึ้น ผ่านบริษัทที่ยื่นขึ้นทะเบียน
การที่ยาของ FDA จะถึงผู้ป่วยในไทยจึงมีหลายด่านที่แยกจากกัน ด่านแรกคือบริษัทต้องยื่นขึ้นทะเบียนยากับสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ของไทย และ อย. ต้องพิจารณาตามขั้นตอนของตน ส่วนสิทธิการเบิกจ่ายค่ายาเป็นอีกเรื่องหนึ่งที่แยกออกไป ต้องดูว่ายานั้นอยู่ในสิทธิใดหรือไม่ ประกาศของ FDA ไม่ได้พูดถึงสองเรื่องนี้
ยกตัวอย่าง lenacapavir ซึ่งเป็นยาแรกของโครงการ ประกาศของ FDA ระบุเพียงว่ายานี้ได้รับการอนุมัติเบื้องต้นภายใต้ PEPFAR และใช้ได้ทั้งป้องกันและรักษาเอชไอวี ประกาศไม่ได้บอกว่ายานี้จะมาถึงไทยเมื่อใด หรือจะอยู่ในสิทธิเบิกจ่ายใด ผู้ป่วยที่อยากรู้สถานะของยาตัวใดตัวหนึ่งในไทยควรสอบถามหรือตรวจสอบกับ อย. โดยตรง
ผลต่อไทยยังไม่มีข้อมูลยืนยัน
ประกาศของ FDA ไม่ได้ระบุว่าประเทศหรือหน่วยงานใดบ้างที่ใช้โครงการนี้แล้ว และไม่ได้พูดถึง อย. ไทยโดยเฉพาะ จึงยังยืนยันไม่ได้ว่าโครงการนี้จะทำให้การขึ้นทะเบียนยานำเข้าในไทยเร็วขึ้นหรือไม่ เรื่องนี้ต้องรอดูว่าหน่วยงานของไทยและบริษัทยาจะมีท่าทีอย่างไร
สิ่งที่ติดตามได้จากฝั่ง FDA มีสองเรื่อง คือการขยายโครงการเป็นยาและชีววัตถุใหม่ทั้งหมดในเดือน ม.ค. 2570 และช่องทางสำหรับยาที่วางตลาดแล้วในต้นปี 2570 ทั้งสองเรื่อง FDA ใช้คำว่าตั้งใจ ซึ่งหมายถึงเป็นแผนที่ประกาศไว้ ยังไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นแล้ว
ผู้ที่ใช้ยาอยู่หรือกำลังพิจารณาการรักษาที่เกี่ยวข้อง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนการรักษาทุกครั้ง และควรติดตามประกาศของ FDA เรื่องการขยายโครงการในเดือน ม.ค. 2570
ที่มา: ประกาศของ FDA สหรัฐฯ เรื่องการเปิดโครงการ Global Reliance Disclosure Program ลงวันที่ 17 พ.ย. 2569







