สารหนูในปัสสาวะคนลุ่มน้ำกก สาย โขง สูงขึ้นในเชียงรายและเชียงใหม่ ยังไม่พบอาการ

สารหนูในปัสสาวะสูงขึ้นแค่ไหน

สารหนูรวมในปัสสาวะปี 2569 มีค่าสูงกว่าปี 2568 ในจังหวัดเชียงรายและเชียงใหม่ ตามที่รองอธิบดีกรมควบคุมโรคชี้แจง รองอธิบดีอธิบายว่าเมื่อเปรียบเทียบผลการเฝ้าระวังสุขภาพประชาชนกลุ่มเสี่ยงตั้งแต่ปี 2568 ถึงปี 2569 สัดส่วนประชาชนที่มีระดับสารหนูในปัสสาวะค่อนข้างสูงมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น

สิ่งที่กรมฯ พูดถึงจึงเป็นแนวโน้มของประชาชนกลุ่มเสี่ยงที่ถูกเฝ้าระวังในลุ่มน้ำกก สาย รวก สาละวิน และโขง จังหวัดที่ผลปี 2569 สูงกว่าปี 2568 ชัดเจนมีเพียงเชียงรายและเชียงใหม่ ส่วนพื้นที่อื่นในลุ่มน้ำเดียวกัน กรมฯ ใช้คำกว้างๆ ว่า "บางพื้นที่"

ตอนนี้ยังไม่มีตัวเลขสารหนูในปัสสาวะรายจังหวัด จำนวนผู้เข้ารับการตรวจในแต่ละปี หรือค่าอ้างอิงที่ใช้แบ่งว่าระดับไหนเรียกว่าสูงหรือต่ำ จึงยังประเมินไม่ได้ว่าค่าที่สูงขึ้นเพิ่มขึ้นมากน้อยเพียงใด ต้องรอให้กรมฯ หรือหน่วยงานสาธารณสุขในพื้นที่เปิดเผยข้อมูลเพิ่ม และไม่ควรนำตัวเลขจากแหล่งอื่นมาเทียบเองโดยไม่มีที่มาชัดเจน

ค่อนข้างต่ำ ยังไม่พบอาการ แต่ต้องติดตามต่อ

ที่ประชุมผู้เชี่ยวชาญเมื่อวันที่ 29 ต.ค. 2569 ให้ข้อมูลทางวิชาการว่าปริมาณสารหนูที่ตรวจพบในร่างกายอยู่ในระดับค่อนข้างต่ำ และยังไม่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพ อธิบดีกรมควบคุมโรคระบุเสริมว่าจากกรณีที่ตรวจพบสารหนูในปัสสาวะ เบื้องต้นยังไม่พบอาการแสดง

แต่ที่ประชุมผู้เชี่ยวชาญก็ย้ำว่าต้องติดตามเฝ้าระวังสถานะสุขภาพในระยะยาวอย่างต่อเนื่อง ประโยคสองท่อนนี้ต้องอ่านคู่กัน ท่อนแรกคือสิ่งที่ตรวจพบตอนนี้ยังอยู่ในระดับที่ผู้เชี่ยวชาญประเมินว่าค่อนข้างต่ำ ท่อนหลังคือกรมฯ ยังไม่ถือว่าเรื่องจบ เพราะแนวโน้มปี 2569 สูงกว่าปี 2568 ในสองจังหวัด จึงยังต้องดูผลต่อเนื่องต่อไป

สิ่งที่กรมฯ ยังตอบไม่ได้คือเหตุใดประชาชนที่อยู่ในพื้นที่เสี่ยงเหมือนกันจึงพบปริมาณสารหนูในปัสสาวะแตกต่างกัน อธิบดีกรมควบคุมโรคระบุว่าต้องดำเนินการสอบสวนโรคเพื่อหาสาเหตุและอธิบายเรื่องนี้ให้ได้ กรมฯ ร่วมกับสำนักงานสาธารณสุขในพื้นที่จึงเร่งหาปัจจัยเสี่ยงการสัมผัสสารหนูเข้าสู่ร่างกายของประชาชน ขณะนี้ยังไม่มีข้อสรุปเรื่องสาเหตุหรือแหล่งที่มา จึงไม่ควรเชื่อข้อความที่ชี้ว่าต้นตอมาจากที่ใดที่หนึ่งก่อนที่กรมฯ จะประกาศผลสอบสวน

คำแนะนำสำหรับคนที่อยู่ในพื้นที่เฝ้าระวัง

กรมควบคุมโรคขอให้ประชาชนในพื้นที่เฝ้าระวังยึดหลัก "รู้ความเสี่ยง ไม่ตื่นตระหนก ป้องกันได้" หมายความว่าให้รับรู้ว่าพื้นที่ของตนอยู่ในกลุ่มเฝ้าระวัง แต่ไม่ต้องตกใจเกินเหตุ เพราะผู้เชี่ยวชาญประเมินว่าระดับที่พบค่อนข้างต่ำและยังไม่พบอาการ สิ่งที่กรมฯ ขอให้ทำมีดังนี้

• งดนำน้ำจากลำน้ำที่ปนเปื้อนมาใช้อุปโภค
• สังเกตอาการของตนเอง โดยเฉพาะอาการทางผิวหนัง
• รีบพบแพทย์หากมีอาการผิดปกติ
• ติดตามผลการตรวจสารหนูในแหล่งน้ำ พืช ผัก และสัตว์น้ำในพื้นที่
• ปฏิบัติตามคำแนะนำจากหน่วยงานราชการ
• ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขในพื้นที่ หรือโทรสายด่วนกรมควบคุมโรค 1422

ส่วนอาการผิวหนังที่ควรไปพบแพทย์ กรมฯ ใช้เพียงคำว่า "อาการผิดปกติโดยเฉพาะทางผิวหนัง" ใครที่เห็นความเปลี่ยนแปลงของผิวและไม่แน่ใจ ควรสอบถามเจ้าหน้าที่สาธารณสุขในพื้นที่ หรือโทรสายด่วน 1422 ได้เลย โดยไม่ต้องรอให้อาการหนักก่อน

เรื่องผลตรวจน้ำ พืช ผัก และสัตว์น้ำ กรมฯ ขอให้ประชาชนติดตามผล แต่ตอนนี้ยังไม่มีผลตรวจของสิ่งเหล่านี้ออกมา จึงยังสรุปไม่ได้ว่าแหล่งน้ำหรืออาหารจากแหล่งใดเป็นอย่างไร ผู้อ่านที่อาศัยในพื้นที่ลุ่มน้ำควรรอประกาศผลจากหน่วยงานราชการ และทำตามคำแนะนำเรื่องการไม่นำน้ำจากลำน้ำที่ปนเปื้อนมาอุปโภคไปก่อน

ความคืบหน้าและมาตรการระยะยาว

จนถึงวันที่ 4 พ.ย. 2569 กรมควบคุมโรคอยู่ระหว่างสอบสวนโรคเพื่อหาสาเหตุ และจะติดตามสถานะสุขภาพของประชาชนกลุ่มเสี่ยงในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ กรมฯ ผลักดันให้โรงพยาบาลในพื้นที่ยกระดับการเฝ้าระวังผลกระทบสุขภาพจากมลพิษสิ่งแวดล้อม ผ่านการจัดบริการเวชกรรมสิ่งแวดล้อมให้ได้มาตรฐานตาม พ.ร.บ.ควบคุมโรคจากการประกอบอาชีพและโรคจากสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2562 เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงบริการที่ได้มาตรฐาน

แถลงการณ์ยังไม่ระบุว่าโรงพยาบาลแห่งใดจะเริ่มให้บริการเมื่อใด หรือบริการที่เพิ่มขึ้นมีรายละเอียดอย่างไร ผู้อ่านที่ต้องการใช้บริการจึงควรสอบถามสำนักงานสาธารณสุขหรือโรงพยาบาลในพื้นที่ของตนโดยตรง

เรื่องที่ต้องติดตามต่อมี 4 เรื่อง ได้แก่ ผลสอบสวนโรคว่าเหตุใดคนในพื้นที่เสี่ยงเหมือนกันจึงมีค่าสารหนูในปัสสาวะต่างกัน ผลตรวจสารหนูในแหล่งน้ำ พืช ผัก และสัตว์น้ำ ผลติดตามสุขภาพประชาชนระยะยาว และตัวเลขรายจังหวัดพร้อมค่าอ้างอิง ทั้ง 4 เรื่องนี้ยังรอข้อมูลจากกรมฯ

หากกังวลเรื่องสุขภาพของตนเองหรือคนในครอบครัว ควรปรึกษาแพทย์หรือเจ้าหน้าที่สาธารณสุขก่อนตัดสินใจเรื่องการดูแลหรือการรักษาใดๆ

ที่มา: ข่าวชี้แจงของกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข จากกองโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม และสำนักสื่อสารความเสี่ยงและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ ลงวันที่ 4 พฤศจิกายน 2569