ข้อมูลที่กรอกในแอปพบแพทย์ออนไลน์ เช่น อาการ โรค หรือยาที่ใช้ เป็นข้อมูลสุขภาพที่ผู้ใช้ควรรู้ว่าแอปส่งต่อให้ใครบ้าง เมื่อวันที่ 10 พ.ย. 2569 คณะกรรมาธิการการค้าสหรัฐฯ (Federal Trade Commission หรือ FTC) ประกาศว่ายื่นคำฟ้องฉบับแก้ไขต่อ Hims & Hers Health, Inc. บริษัทที่ถูกกล่าวหาเรื่องแชร์ข้อมูลสุขภาพของผู้บริโภค โดยมีรัฐร่วมฟ้องเพิ่มอีก 5 รัฐ รวมเป็น 7 รัฐ คดีนี้เป็นข้อกล่าวหา ศาลยังไม่ตัดสิน
ประกาศของ FTC ไม่ได้ระบุว่าบริษัทให้บริการหรือมีผู้ใช้ในไทย เรื่องนี้จึงไม่ใช่ข่าวที่กระทบไทยโดยตรง แต่ข้อกล่าวหาในคดีชี้ให้เห็นจุดเสี่ยงที่ผู้ใช้แอปสุขภาพในไทยตรวจได้เอง ได้แก่ การแชร์ข้อมูลให้แพลตฟอร์มโฆษณา การตัดเงินที่ผู้ใช้ไม่ทันรู้ตัว และการยกเลิกสมาชิกที่ทำยาก ซึ่งนำมาแปลงเป็นเช็กลิสต์ก่อนกรอกข้อมูลในแอปสุขภาพได้
FTC และรัฐต่างๆ กล่าวหาอะไร
ตามประกาศของ FTC ข้อกล่าวหาแรกคือเรื่องความเป็นส่วนตัว FTC ระบุว่าบริษัทบอกผู้บริโภคว่าบริการของตนคุ้มครองความเป็นส่วนตัว แต่กลับแชร์ข้อมูลสุขภาพของผู้บริโภคกับบุคคลที่สาม ซึ่งรวมถึงแพลตฟอร์มโฆษณาอย่าง Meta และ Snap
ข้อกล่าวหาที่สองคือเรื่องการเก็บเงิน FTC ระบุว่าบริษัทไม่ได้แจ้งให้ชัดว่าจะคิดเงินค่ายาเกือบทันทีหลังผู้ใช้ส่งแบบประเมินหรือ intake form ทั้งที่บอกผู้บริโภคว่าสามารถปรึกษาผู้ให้บริการทางการแพทย์เพื่อหาการรักษาที่ 'right for them' หรือเหมาะกับตัวเอง ข้อกล่าวหาที่สามคือบริษัททำให้ผู้บริโภคยกเลิกสมาชิกได้ยาก
ข้อกล่าวหาทั้งหมดเป็นของฝ่ายโจทก์ และศาลยังไม่ตัดสิน
คดีอยู่ขั้นไหนแล้ว
FTC และรัฐพันธมิตรกลุ่มแรกเริ่มฟ้องคดีนี้เมื่อเดือน ก.ค. 2569 และเมื่อ 10 พ.ย. คำฟ้องฉบับแก้ไขเพิ่มอีก 5 รัฐ ได้แก่ แอริโซนา ฟลอริดา เนแบรสกา โอไฮโอ และวิสคอนซิน มาร่วมกับยูทาห์และแคลิฟอร์เนีย โดยแคลิฟอร์เนียดำเนินการผ่านที่ปรึกษากฎหมายเทศมณฑลลอสแอนเจลิส กรรมการ FTC ลงมติ 2-0 ให้เจ้าหน้าที่ยื่นคำฟ้องฉบับแก้ไข
คดีอยู่ที่ศาลเขตเหนือของแคลิฟอร์เนีย โจทก์อ้างกฎหมายของรัฐบาลกลางสองฉบับ คือ FTC Act และ Restore Online Shoppers' Confidence Act (ROSCA) รวมถึงกฎหมายคุ้มครองผู้บริโภคของแต่ละรัฐ FTC ระบุว่ายื่นฟ้องเมื่อมี 'reason to believe' หรือมีเหตุอันควรเชื่อว่ามีการฝ่าฝืนกฎหมาย และศาลจะเป็นผู้ตัดสินคดี ตอนนี้จึงยังสรุปไม่ได้ว่าบริษัทผิดหรือไม่
เช็กลิสต์ก่อนกรอกข้อมูลสุขภาพในแอป
ข้อกล่าวหาในคดีนี้ชี้ให้เห็นสามจุดที่ผู้ใช้แอปสุขภาพตรวจได้เอง จุดแรกคือนโยบายความเป็นส่วนตัว ก่อนกรอกแบบประเมินสุขภาพ ลองหาข้อความที่บอกว่าแอปส่งข้อมูลให้ใครบ้าง โดยเฉพาะบริษัทโฆษณาหรือแพลตฟอร์มโซเชียล และดูว่าข้อมูลสุขภาพถูกนับรวมอยู่ในกลุ่มที่แชร์หรือไม่ ถ้านโยบายเขียนคลุมเครือหรืออ่านไม่เจอ ควรชั่งใจก่อนกรอก
จุดที่สองคือจังหวะการตัดเงิน ก่อนกดส่งแบบประเมิน ให้ดูว่าแอปบอกชัดหรือไม่ว่าการส่งแบบประเมินจะนำไปสู่การคิดเงินค่ายาหรือค่าสมาชิก และคิดเมื่อไร ข้อกล่าวหาของ FTC คือผู้ใช้ไม่ได้รับแจ้งชัดว่าค่ายาถูกคิดเกือบทันทีหลังส่งแบบประเมิน ถ้าหน้าจอไม่บอก ให้หาเงื่อนไขการชำระเงินก่อนส่งข้อมูล
จุดที่สามคือการยกเลิกสมาชิก ก่อนสมัคร ให้ลองหาก่อนว่าปุ่มหรือขั้นตอนยกเลิกอยู่ตรงไหน ทำได้ในแอปเองหรือต้องติดต่อเจ้าหน้าที่ และแคปหน้าจอเงื่อนไขสมาชิกไว้ ถ้าภายหลังเกิดปัญหา หลักฐานเหล่านี้ช่วยให้ยื่นเรื่องกับผู้ให้บริการหรือหน่วยงานได้ง่ายขึ้น
สิทธิตาม PDPA ของข้อมูลสุขภาพ
ในไทย ข้อมูลส่วนบุคคลอยู่ภายใต้กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล หรือ PDPA โดยหลักการทั่วไป ข้อมูลสุขภาพเป็นข้อมูลที่ควรได้รับการคุ้มครองเข้มกว่าข้อมูลทั่วไป เพราะเป็นเรื่องส่วนตัวมาก ผู้ใช้จึงควรระวังเป็นพิเศษเมื่อต้องกรอกอาการ โรค หรือประวัติการใช้ยาลงในแอป
เจ้าของข้อมูลมีสิทธิสอบถามหรือขอใช้สิทธิกับผู้ควบคุมข้อมูล ซึ่งก็คือบริษัทหรือผู้ให้บริการแอปที่เก็บข้อมูลของตน ผู้ใช้ที่ไม่แน่ใจว่าแอปทำอะไรกับข้อมูลสามารถเริ่มจากการอ่านประกาศความเป็นส่วนตัวของแอป แล้วสอบถามผู้ให้บริการตามช่องทางที่แอประบุ รายละเอียดของสิทธิแต่ละข้อและขั้นตอนอย่างเป็นทางการ ให้ดูจากเว็บไซต์ของ สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส.) โดยตรง
ส่วนเรื่องการรักษา ผู้ที่กำลังใช้ยาหรือมีโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนการรักษา ไม่ควรตัดสินใจจากแบบประเมินในแอปเพียงอย่างเดียว
ที่มา: ประกาศของคณะกรรมาธิการการค้าสหรัฐฯ (FTC) เรื่องรัฐเพิ่มเติมร่วมฟ้อง Hims & Hers
