ค่าตอบแทนผู้ผลิตเนื้อหา AI คือคำถามที่ตอนนี้ทั้งศาล รัฐบาล และผู้ให้บริการโครงสร้างอินเทอร์เน็ตกำลังหาคำตอบ เพราะเมื่อผู้ใช้ถาม AI แล้วได้คำตอบทันที เว็บข่าวที่เป็นต้นทางของข้อมูลอาจไม่ได้ทั้งผู้อ่านและรายได้ มีสามตัวอย่างที่เห็นชัด คือคดีที่นิวยอร์กไทมส์ฟ้อง OpenAI กฎหมายข่าวออนไลน์ของแคนาดา และระบบ Pay Per Crawl ของ Cloudflare
เรื่องนี้ไม่ไกลตัวผู้อ่านอย่างที่คิด เพราะข่าวและบทความที่อ่านกันทุกวันต้องมีคนลงทุนผลิต ถ้ารายได้ของคนผลิตลดลงจนผลิตได้น้อยลง ข้อมูลที่ผู้อ่านเข้าถึงได้ก็ย่อมได้รับผลไปด้วย ส่วนจะแก้อย่างไรนั้น ตอนนี้ยังไม่มีคำตอบเดียว บทความนี้จึงไล่เรียงสิ่งที่เกิดขึ้นจริงทีละเรื่อง
คนคลิกเข้าเว็บน้อยลงเมื่อมีสรุปจาก AI
ศูนย์วิจัยพิว (Pew Research Center) วิเคราะห์การเรียกดูเว็บของผู้ใหญ่ชาวสหรัฐฯ 900 คน ในเดือน มี.ค. 2568 พบว่าเมื่อหน้าผลค้นหาของ Google มีสรุปจาก AI ผู้ใช้คลิกลิงก์ผลค้นหาปกติเพียง 8% ของการเข้าใช้ ขณะที่หน้าที่ไม่มีสรุปจาก AI มีการคลิกลิงก์ 15% ของการเข้าใช้ หรือเกือบเท่าตัวของตัวเลข 8%
ลิงก์ที่อยู่ในกล่องสรุปของ AI เองถูกคลิกเพียง 1% ของการเข้าใช้ และผู้ใช้ที่เห็นสรุปจาก AI เลิกท่องเว็บหลังจากนั้นถึง 26% เทียบกับ 16% ในหน้าที่ไม่มีสรุป ตัวเลขชุดนี้วัดเฉพาะการค้นหาผ่าน Google ของผู้ใช้ในสหรัฐฯ และไม่ได้วัดรายได้ของสำนักข่าวโดยตรง แต่ชี้ให้เห็นว่าทางเข้าเว็บแบบเดิมเปลี่ยนไปจริง

นิวยอร์กไทมส์ฟ้อง OpenAI และไมโครซอฟท์
หนังสือพิมพ์นิวยอร์กไทมส์ (The New York Times) ยื่นฟ้อง OpenAI และไมโครซอฟท์ (Microsoft) ที่ศาลในนิวยอร์กเมื่อวันที่ 27 ธ.ค. 2566 ข้อกล่าวหาคือละเมิดลิขสิทธิ์ จากการนำบทความที่มีลิขสิทธิ์ "หลายล้านชิ้น" ไปฝึกโมเดล AI เชิงสร้างสรรค์
นิวยอร์กไทมส์ไม่ได้ระบุตัวเลขค่าเสียหายที่แน่นอน แต่ขอให้ศาลให้จำเลยรับผิดชดใช้ 'billions of dollars in statutory and actual damages' ผลสุดท้ายของคดีต้องรอคำตัดสินของศาล ข้อมูลที่ยืนยันได้ในตอนนี้จึงเป็นเพียงข้อกล่าวหาของฝ่ายโจทก์ และยังไม่มีแหล่งที่ยืนยันสถานะล่าสุดของคดี คำตัดสินนี้จะเป็นตัวชี้ว่าการนำเนื้อหาไปฝึก AI ต้องได้รับอนุญาตและจ่ายเงินหรือไม่
แคนาดาให้แพลตฟอร์มใหญ่จ่ายเงินให้สื่อ
แคนาดามีกฎหมายข่าวออนไลน์ (Online News Act) มีผลตั้งแต่ 19 ธ.ค. 2566 เพื่อให้แพลตฟอร์มที่ครองตลาดจ่ายค่าตอบแทนให้ธุรกิจข่าว กฎหมายวางกรอบเจรจาและสนับสนุนให้ตกลงกันเองก่อน ถ้าตกลงไม่ได้จะเข้าสู่การไกล่เกลี่ย และหากยังไม่จบ ทั้งสองฝ่ายยื่นข้อเสนอสุดท้าย แล้วคณะอนุญาโตตุลาการเลือกหนึ่งข้อเสนอ โดยคณะกรรมการวิทยุโทรทัศน์และโทรคมนาคมของแคนาดา (CRTC) ดูแลกรอบนี้
หน้าชี้แจงของรัฐบาลแคนาดาระบุว่ารัฐบาลคาดว่า Google Search จะเข้าข่ายต้องปฏิบัติตามกฎหมาย และคาดว่า Google จะสนับสนุนเงิน 100 ล้านดอลลาร์แคนาดาต่อปี ปรับตามเงินเฟ้อ ให้ธุรกิจข่าวทั่วประเทศ กฎหมายฉบับนี้เขียนขึ้นสำหรับแพลตฟอร์มที่เป็นช่องทางเข้าถึงข่าว ไม่ได้เขียนเฉพาะสำหรับบริษัท AI แต่ก็เป็นตัวอย่างว่ารัฐเลือกใช้การบังคับให้เจรจาและจ่ายเงินเมื่อรายได้ของสื่อและแพลตฟอร์มเหลื่อมกันมาก
ค่าตอบแทนผู้ผลิตเนื้อหา AI แบบจ่ายตามการเข้าถึง
ทางฝั่งเทคโนโลยี Cloudflare เปิดตัว Pay Per Crawl เมื่อ 1 ก.ค. 2568 เป็นระบบให้เจ้าของเนื้อหาเรียกเก็บเงินจากบอตของ AI ที่เข้ามาดึงข้อมูล เจ้าของเว็บตั้งราคาต่อหนึ่งคำขอ และเลือกได้ว่าจะอนุญาต เรียกเก็บเงิน หรือปิดกั้นบอตแต่ละตัว
กลไกคือเมื่อบอตขอเข้าหน้าที่ตั้งราคาไว้ ระบบจะตอบกลับด้วยรหัส HTTP 402 Payment Required พร้อมราคา บอตตกลงจ่ายตามราคานั้นแล้วจึงเข้าถึงเนื้อหาได้ บอตต้องยืนยันตัวตนด้วย Web Bot Auth เพื่อไม่ให้ปลอมตัว ส่วน Cloudflare ทำหน้าที่ผู้ขายตามกฎหมาย (Merchant of Record) รวบรวมการเรียกเก็บเงินจากบอตและแบ่งรายได้ให้เจ้าของเนื้อหา
เมื่อเปิดตัว Cloudflare ระบุว่า Pay Per Crawl อยู่ในช่วงทดลองแบบปิด (private beta) และเรียกว่าเป็น 'first experiment' ในเรื่องนี้ ตอนนี้ยังไม่มีแหล่งที่ยืนยันว่าระบบเปิดให้เว็บทั่วไปใช้แล้ว เจ้าของเว็บที่สนใจจึงควรดูประกาศล่าสุดของ Cloudflare ก่อนวางแผน
สรุปภาพรวมคือยังไม่มีคำตอบเดียวที่ใช้ได้ทั่วโลก แต่มีสามแนวทางที่เดินพร้อมกัน คือฟ้องร้องผ่านศาล บังคับผ่านกฎหมาย และจ่ายตามการเข้าถึงผ่านระบบเทคนิค สิ่งที่ต้องติดตามต่อคือคำตัดสินของคดีนิวยอร์กไทมส์ และการที่ระบบอย่าง Pay Per Crawl จะเปิดให้เว็บทั่วไปใช้หรือไม่
ที่มา: ศูนย์วิจัยพิว (Pew Research Center) รายงานเรื่องการคลิกลิงก์เมื่อมีสรุปจาก AI, บล็อก Cloudflare เรื่อง Pay Per Crawl, หน้าชี้แจง Online News Act ของกรมมรดกแคนาดา (Canadian Heritage) และรายงานเรื่องคำฟ้องนิวยอร์กไทมส์ (อ้างตามรายงานของ Forbes Australia และ Employee Benefit News)







