การเรียนรู้ด้วย AI (AI-Powered Learning) คือการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence) ช่วยปรับบทเรียนและวิธีสอนให้เหมาะกับผู้เรียนแต่ละคน แทนที่ทุกคนในห้องจะเรียนเหมือนกันหมด สำหรับนักเรียน ผู้ปกครอง และครู เรื่องนี้หมายถึงมีผู้ช่วยที่ถามได้ทุกเวลา แต่ก็มีเรื่องการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลและเงื่อนไขของแต่ละแอปที่ต้องดูควบคู่กันไป
ยูเนสโก (UNESCO) เผยแพร่แนวทางการใช้ปัญญาประดิษฐ์เชิงสร้างสรรค์ (generative AI) ในการศึกษาและการวิจัยเมื่อ 7 ก.ย. 2566 และเรียกว่าเป็นแนวทางระดับโลกฉบับแรกในเรื่องนี้ หน้าเผยแพร่ของยูเนสโกปรับปรุงล่าสุดเมื่อ 16 ม.ค. 2569 เนื้อหาด้านล่างอธิบายว่าเครื่องมือเหล่านี้ทำงานอย่างไรในแอปที่ใช้กันจริง ครูได้ประโยชน์อะไร และแนวทางสากลเตือนเรื่องใดไว้
แอปที่ใช้การเรียนรู้ด้วย AI ปรับบทเรียนให้ผู้เรียนรายคน
Khanmigo ของ Khan Academy เป็นตัวอย่างที่เห็นภาพชัด เว็บไซต์ระบุว่าเป็นผู้ช่วยสอนที่พร้อมตอบตลอดเวลา และออกแบบให้ผู้เรียนคิดวิเคราะห์และแก้โจทย์เอง โดยไม่ให้คำตอบตรงๆ ในคำถามที่พบบ่อยของเว็บไซต์ Khanmigo ระบุว่าช่วยผู้เรียนตั้งแต่ระดับประถมจนถึงระดับวิทยาลัย (college) และช่วยได้เกือบทุกวิชา เช่น คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ การเขียนโค้ด ประวัติศาสตร์ และมนุษยศาสตร์ ผู้ปกครองพิมพ์คำถามการบ้านเข้าไปแล้วได้คำแนะนำที่พาเด็กหาคำตอบเองได้
เงื่อนไขการใช้งานสะท้อนเรื่องความปลอดภัยของเด็กด้วย ผู้เรียนอายุต่ำกว่า 18 ปีต้องให้ผู้ปกครองหรือผู้ดูแลสมัครเพื่อให้เข้าถึงบริการ ผู้ปกครองที่สมัครแบบเสียเงินต้องอายุ 18 ปีขึ้นไป อาศัยในสหรัฐฯ และมีที่อยู่สำหรับเรียกเก็บเงินในสหรัฐฯ หลังสมัครแล้วเปิดสิทธิให้บุตรที่อายุต่ำกว่า 18 ปีได้สูงสุด 10 คน ผู้อ่านที่สนใจจึงต้องเช็กเงื่อนไขของแต่ละบริการก่อนว่าใช้ได้จากไทยหรือไม่
อีกตัวอย่างคือ Duolingo แอปเรียนภาษา บริษัทระบุในบล็อกของตนว่าใช้ AI ช่วยส่งมอบบทเรียนภาษาที่ปรับให้เหมาะกับผู้เรียนแต่ละคนอย่างมาก ฟีเจอร์ที่บล็อกกล่าวถึงอยู่ใน Duolingo Max ซึ่งเป็นแพ็กเกจสมัครสมาชิกเสียเงินระดับที่สูงกว่า Super Duolingo ได้แก่ การทบทวนเนื้อหาที่ปรับตามผู้เรียนผ่าน Practice Hub และ Roleplay ที่ให้ฝึกบทสนทนาในสถานการณ์จริงกับตัวละครในแอป
ข้อจำกัดที่ผู้อ่านไทยควรรู้คือ Roleplay เปิดให้เฉพาะผู้เรียนที่ใช้ภาษาอังกฤษเป็นภาษาหลักและเรียนภาษาสเปน ฝรั่งเศส เยอรมัน อิตาลี หรือโปรตุเกสเท่านั้น ส่วนผู้เรียนภาษาญี่ปุ่น เกาหลี หรือจีนได้ฟีเจอร์ Video Call อย่างเดียว บล็อกของบริษัทเขียนไว้ว่า Max มีให้บริการใน 188 ประเทศทั้งระบบ iOS และ Android แต่บล็อกไม่ได้ระบุราคา

ครูใช้เครื่องมือ AI ช่วยงานอะไรได้บ้าง
ฝั่งครู Khanmigo ระบุว่ามีเครื่องมือช่วยงานเตรียมการสอน เช่น แผนการสอน ข้อสอบหรือคำถามท้ายบท เกณฑ์การให้คะแนน (rubric) และแบบสะท้อนผลท้ายคาบ (exit ticket) ครูอายุ 18 ปีขึ้นไปสมัครใช้งานได้ฟรี แต่คำถามที่พบบ่อยของเว็บไซต์มีข้อความเรื่องประเทศที่รองรับไม่ตรงกัน ครูในไทยจึงควรตรวจเงื่อนไขล่าสุดในหน้าบริการก่อนสมัคร
จุดที่ควรเข้าใจคือเครื่องมือเหล่านี้ช่วยลดงานเตรียมเอกสาร ไม่ได้แทนการตัดสินใจของครู ครูยังเป็นผู้เลือกว่าจะใช้แผนการสอนหรือข้อสอบที่ AI ร่างให้อย่างไร และต้องตรวจเนื้อหาก่อนนำไปใช้กับนักเรียน ส่วนกติกาการใช้ AI ในห้องเรียนของไทยขึ้นกับนโยบายของแต่ละโรงเรียนและต้นสังกัด ผู้ปกครองและครูควรสอบถามจากโรงเรียนโดยตรง
แนวทางยูเนสโกเตือนเรื่องข้อมูลส่วนบุคคลและอายุผู้ใช้
แนวทางของยูเนสโกเสนอให้ภาครัฐกำกับดูแลโดยยึดมนุษย์เป็นศูนย์กลาง ข้อเสนอสำคัญมี 2 เรื่อง คือให้บังคับใช้การคุ้มครองความเป็นส่วนตัวของข้อมูล (data privacy) และให้กำหนดอายุขั้นต่ำสำหรับการสนทนากับแพลตฟอร์ม generative AI โดยลำพัง
เหตุผลที่ยูเนสโกให้ไว้คือประเทศส่วนใหญ่ยังไม่มีกฎคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลของผู้ใช้เครื่องมือ generative AI ยูเนสโกจึงเน้นว่าสถาบันการศึกษาต้องประเมินระบบ AI ทั้งด้านจริยธรรมและด้านการเรียนการสอนก่อนนำมาใช้
สำหรับผู้ปกครองและครู ข้อสรุปที่ใช้ได้ทันทีคือ ก่อนให้เด็กใช้แอปที่มี AI ควรอ่านเงื่อนไขเรื่องอายุและการจัดการข้อมูลของแอปนั้น เหมือนที่ Khanmigo กำหนดให้ผู้ปกครองเป็นคนสมัครให้เด็กอายุต่ำกว่า 18 ปี และควรให้ AI เป็นตัวช่วยฝึกคิด ไม่ใช่ตัวให้คำตอบสำเร็จรูป ซึ่งตรงกับแนวคิดที่ Khanmigo วางไว้ในการออกแบบ
ที่มา: ยูเนสโก (UNESCO) แนวทางการใช้ generative AI ในการศึกษาและการวิจัย, Khan Academy (Khanmigo), Duolingo







