EdTech หรือเทคโนโลยีการศึกษา (Educational Technology) มีสองเรื่องที่ครู นักเรียน ผู้ปกครอง และคนทำงานที่อยากเพิ่มทักษะควรรู้ เรื่องแรกคือกติกาการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ในห้องเรียนที่องค์การยูเนสโก (UNESCO) เสนอไว้ เรื่องที่สองคือไมโครเครดิต (Micro-credentials) ที่ให้เก็บหน่วยการเรียนรู้สั้นๆ สะสมเป็นคุณวุฒิผ่านระบบคลังหน่วยกิตของไทย
เอกสารของ UNESCO เป็นข้อเสนอระดับโลกสำหรับโรงเรียนและมหาวิทยาลัย ส่วนเรื่องไมโครเครดิตมาจากบทความวิชาการที่พูดถึงระบบอุดมศึกษาไทย ทั้งสองเรื่องมีผลต่อการเลือกเครื่องมือเรียนของเด็ก และต่อวิธีที่ผู้ใหญ่จะอัปสกิลระหว่างทำงาน
EdTech กับ AI ในห้องเรียนต้องมีกติกากำกับ
UNESCO เผยแพร่เอกสาร Guidance for generative AI in education and research เมื่อวันที่ 7 ก.ย. 2566 (ค.ศ. 2023) เขียนโดย Fengchun Miao และ Wayne Holmes เอกสารนี้เสนอขั้นตอนควบคุมเครื่องมือ AI สร้างสรรค์ (Generative AI) ในการศึกษา โดยยึดแนวคิดที่เอามนุษย์เป็นศูนย์กลาง เพื่อให้ใช้ได้อย่างมีจริยธรรม ปลอดภัย เท่าเทียม และมีความหมายต่อการเรียนรู้
ข้อเสนอแรกคือให้บังคับคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลเป็นส่วนหนึ่งของการกำกับ Generative AI ข้อเสนอที่สองคือให้กำหนดอายุขั้นต่ำสำหรับการสนทนาอิสระกับแพลตฟอร์ม Generative AI โดย UNESCO ยังไม่กำหนดตัวเลขอายุ ผู้อ่านจึงยังไม่มีเกณฑ์กลางจากเอกสารนี้ว่าเด็กอายุเท่าไรควรเริ่มใช้
ข้อเสนอที่สามพูดถึงโรงเรียนและมหาวิทยาลัยโดยตรง UNESCO ระบุว่าสถาบันการศึกษายังไม่พร้อมตรวจสอบเครื่องมือเหล่านี้ จึงเสนอแนวทางตรวจสอบด้านจริยธรรมและการออกแบบการสอนให้เหมาะกับวัยของผู้เรียน ความหมายในทางปฏิบัติคือ ก่อนนำเครื่องมือ AI เข้าห้องเรียน โรงเรียนต้องรู้ว่าเครื่องมือนั้นเก็บข้อมูลผู้เรียนอย่างไร และเหมาะกับอายุของเด็กหรือไม่
นอกจากเรื่องกติกา UNESCO ยังทำงานด้านสมรรถนะ AI ของคนในระบบการศึกษา มีกรอบสมรรถนะ AI สำหรับนักเรียนที่เปิดตัวในปี 2567 (ค.ศ. 2024) และกรอบสมรรถนะ AI สำหรับครู รวมถึงเวิร์กช็อปที่เลบานอนซึ่งมุ่งเสริมทักษะ AI และการคิดเชิงคำนวณให้ครูและบุคลากร ทิศทางนี้บอกว่าการมีเครื่องมือดีอย่างเดียวไม่พอ ครูและนักเรียนต้องมีทักษะใช้เครื่องมือด้วย
ไมโครเครดิตและคลังหน่วยกิตเก็บความรู้ทีละก้อน
ไมโครเครดิตคือการเรียนแบบยืดหยุ่นที่เน้นทักษะสำหรับการเรียนรู้ตลอดชีวิต ตามที่ ฐปนีย์ ธรรมเมธา (Thapanee Thammetar) อธิบายในบทความวิชาการเรื่อง Thai MOOC and Micro-Credentials: Embracing Digital Educational Transformation เผยแพร่เมื่อวันที่ 13 พ.ค. 2568 ในวารสาร ECT ผู้เขียนสังกัดโครงการ Thailand Cyber University ของกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) บทความระบุว่าแนวทางนี้กำลังเปลี่ยนระบบอุดมศึกษาไทย
บทความเชื่อมไมโครเครดิตเข้ากับเป้าหมายพัฒนากำลังคนของประเทศ ผ่านระบบคลังหน่วยกิตแห่งชาติ (National Credit Bank System หรือ NCBS) และ Thai MOOC ผู้เรียนสะสมหน่วยการเรียนรู้ได้ แล้วนำมารวมเป็นคุณวุฒิทางการศึกษาอย่างเป็นทางการ
ผู้เขียนมองว่าระบบนี้ช่วยขยายโอกาสเข้าถึงการศึกษา และช่วยให้ผู้เรียนปรับเส้นทางเรียนให้ทันเศรษฐกิจและตลาดแรงงานที่เปลี่ยนเร็ว ในทางปฏิบัติ คนทำงานไม่ต้องลาไปเรียนต่อเต็มหลักสูตร แต่เลือกเก็บทักษะที่ต้องใช้ทีละก้อน แล้วสะสมต่อเนื่องไปเป็นคุณวุฒิ
ข้อเสนอของบทความมีสามข้อ คือ ปรับกลยุทธ์ของไทยให้สอดคล้องมาตรฐานสากล นำ AI มาบูรณาการ และเสริมความร่วมมือกับต่างประเทศ รายละเอียดจำนวนผู้เรียนและเกณฑ์หน่วยกิตยังไม่ปรากฏในบทความ ผู้ที่สนใจควรดูประกาศของสถาบันและ อว. โดยตรง
ตอนนี้ไปถึงขั้นไหนแล้ว
UNESCO ปรับปรุงหน้าเอกสารด้าน AI กับอนาคตการเรียนรู้ล่าสุดเมื่อวันที่ 16 ม.ค. 2569 และเอกสารแนวปฏิบัติ AI ฉบับนี้ยังเปิดให้อ่านบนเว็บไซต์ของ UNESCO ส่วนบทความเรื่องไมโครเครดิตและ Thai MOOC เป็นงานวิชาการที่เผยแพร่เมื่อปีก่อน ขณะนี้ยังไม่มีข้อมูลการใช้ EdTech ในโรงเรียนไทยจากหน่วยงานการศึกษา
สิ่งที่ครู ผู้ปกครอง และคนทำงานติดตามต่อได้คือ ประกาศกติกาการใช้ AI ในโรงเรียนจากหน่วยงานไทย และประกาศของ อว. เรื่องการสะสมหน่วยการเรียนรู้ผ่านคลังหน่วยกิต เมื่อโรงเรียนเลือกเครื่องมือ ผู้ปกครองถามเรื่องข้อมูลของเด็กและความเหมาะสมกับวัยไว้ก่อนได้ ตามหลักที่ UNESCO เสนอ
ที่มา: องค์การยูเนสโก (UNESCO) เอกสาร Guidance for generative AI in education and research และหน้า AI and the future of learning, บทความ Thai MOOC and Micro-Credentials: Embracing Digital Educational Transformation วารสาร ECT







