AR (Augmented Reality หรือความจริงเสริม) และ VR (Virtual Reality หรือความจริงเสมือน) ในการเรียนการสอนช่วยให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมกับบทเรียนมากขึ้น ตามงานทบทวนที่เผยแพร่เมื่อ ก.ย. 2568 (ค.ศ. 2025) ซึ่งรวบรวมงานวิจัย 53 ชิ้น ผลที่พบบ่อยที่สุดคือความสนใจและแรงจูงใจ ส่วนหลักฐานด้านคะแนนสอบยังไม่สม่ำเสมอ ครูและโรงเรียนที่คิดจะนำมาใช้จึงควรรู้ทั้งข้อดีและข้อจำกัดก่อนลงทุน
Active Learning คืออะไร และ AR/VR เข้ามาช่วยตรงไหน
Active Learning แปลเป็นไทยได้ว่า การเรียนรู้ผ่านการลงมือทำ หรือการเรียนรู้เชิงรุก สุรไกร นันทบุรมย์ อธิบายไว้ในบทความใน วารสารห้องสมุด ปีที่ 61 ฉบับที่ 2 (ก.ค.-ธ.ค. 2560) ว่าหมายถึงกิจกรรมที่ทำให้นักเรียนมีส่วนร่วมในการลงมือทำ และคิดเกี่ยวกับสิ่งที่กำลังทำอยู่ โดยอ้างนิยามของ บอนเวลล์ และ ไอซอน (Bonwell & Eison) เมื่อปี 2534
ผู้เขียนบทความนี้เทียบกับการเรียนแบบเดิมที่ผู้เรียนนั่งฟังบรรยาย ดู และจดบันทึก ซึ่งเรียกว่า Passive Learning การเรียนแบบรับอย่างเดียวเหมาะกับคนที่ชอบเรียนด้วยการฟังหรือดู แต่ไม่ตอบโจทย์ผู้เรียนที่ถนัดลงมือปฏิบัติ และอาจทำให้ผู้เรียนไม่ได้ใช้ศักยภาพเต็มที่ เพราะแต่ละคนมีรูปแบบการเรียนรู้ไม่เหมือนกัน
ส่วน AR และ VR เข้ามาตรงจุดนี้ ทีมผู้เขียนงานทบทวนใน EURASIA Journal of Mathematics, Science and Technology Education (EJMSTE) ฉบับที่ 21(9) อธิบายว่าเทคโนโลยีสองอย่างนี้เข้ากับแนวคิดที่ว่าผู้เรียนสร้างความเข้าใจจากประสบการณ์จริง เพราะเปิดให้สำรวจ ทดลอง และโต้ตอบกับเนื้อหาได้ ตัวอย่างที่ยกมา เช่น การเดินชมสถานที่ทางประวัติศาสตร์ในโลกเสมือน การจำลองการทดลองวิทยาศาสตร์ การดูโมเดลกายวิภาค 3 มิติ และการดูโมเดลระบบสุริยะ 3 มิติผ่าน AR
ทีมผู้เขียนยังระบุว่าอุปกรณ์มือถือที่แพร่หลายทำให้นำ AR และ VR เข้าห้องเรียนทั่วไปได้จริงง่ายขึ้น ครูจึงไม่จำเป็นต้องเริ่มจากแว่น VR ราคาสูงเสมอไป
งานวิจัยพบอะไรเกี่ยวกับ AR/VR ในการเรียนการสอน
งานทบทวนของ Zekeik และคณะ จากมหาวิทยาลัย Abdelmalek Essaâdi ในโมร็อกโก ค้นงานวิจัยจาก 6 ฐานข้อมูลวิชาการ และคัดงานที่ตีพิมพ์ในรอบ 10 ปีที่ผ่านมาได้ 53 ชิ้น ผลที่รายงานส่วนใหญ่เป็นบวก แต่ระดับของผลต่างกันไปตามงานแต่ละชิ้น โดยผลต่อคะแนนสอบเป็นด้านที่หลักฐานไม่สม่ำเสมอที่สุด
ประโยชน์ที่ถูกพูดถึงบ่อยที่สุดคือความสนใจและแรงจูงใจ รองลงมาคือผลการเรียน และทักษะที่ไม่ใช่ด้านวิชาการ เช่น การทำงานร่วมกันและการคิดเชิงคำนวณ (Computational Thinking หรือการคิดแก้ปัญหาอย่างเป็นขั้นตอนแบบที่คอมพิวเตอร์ทำ)
ในกลุ่มนักศึกษาแพทย์และพยาบาลมีงานทบทวนอีกชิ้นที่เก็บหลักฐานไว้ชัดกว่า Ryan และคณะ ตีพิมพ์ใน Journal of Medical Internet Research ปี 2565 (ค.ศ. 2022) โดยรวมการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มเปรียบเทียบ 29 ชิ้น ผู้เรียนเป็นนักศึกษาแพทย์และพยาบาลระดับก่อนคลินิกรวม 2,722 คน ผลคือความรู้ที่ได้เท่ากันระหว่างการเรียนแบบ immersive (เรียนในสภาพแวดล้อมจำลองที่ผู้เรียนรู้สึกเหมือนอยู่ในเหตุการณ์) กับวิธีเดิม แต่ประสบการณ์การเรียนและการมีส่วนร่วมสูงกว่าเมื่อใช้เทคโนโลยี
ทีมผู้เขียนเตือนว่าการศึกษาเกือบทั้งหมดทำที่สถาบันเดียวในประเทศรายได้สูง กลุ่มตัวอย่างหลายชิ้นเล็ก และยังขาดหลักฐานระยะยาว ผลจึงยังสรุปเกินกว่ากลุ่มการแพทย์และพยาบาลไม่ได้ บางงานในชุดนี้ยังพบว่าการฝึกแบบดั้งเดิมให้ผลดีกว่าในทักษะเชิงเทคนิค
อุปสรรคที่โรงเรียนต้องรับมือ
ต้นทุนเป็นอุปสรรคหลักตามที่งานทบทวนปี 2568 ระบุ ทั้งฮาร์ดแวร์ ซอฟต์แวร์ และค่าอัปเดตต่อเนื่อง ซึ่งหลายโรงเรียนอาจเกินงบ โรงเรียนจึงควรคิดถึงค่าใช้จ่ายตลอดการใช้งาน ไม่ใช่แค่ราคาอุปกรณ์ตอนซื้อ
อุปสรรคอีกชุดคือครูและการออกแบบบทเรียน งานวิจัยชี้ว่าเทคโนโลยีนี้ค่อนข้างใหม่ ครูและผู้เรียนที่ไม่เคยใช้อาจใช้ยาก จึงต้องมีการอบรม คำแนะนำที่ชัด และการสนับสนุนต่อเนื่อง ความท้าทายหลักคือการใช้ VR ให้ช่วยการเรียนจริง ไม่ใช่แค่เอาของเดิมมาใส่ในโลกเสมือน ซึ่งต้องมีวิธีสอนที่ออกแบบมาเฉพาะ
เรื่องสุขภาพก็ต้องระวัง การใช้แว่น VR นานอาจทำให้เมื่อยตา ปวดหัว และปวดคอ โดยเฉพาะเด็กเล็กที่ร่างกายยังเติบโต งานวิจัยแนะนำให้จำกัดเวลาแต่ละรอบและมีช่วงพัก ปรับแว่นให้พอดี และวางแนวปฏิบัติความปลอดภัย
อุปกรณ์เหล่านี้ยังอาจเก็บข้อมูลการใช้งานของนักเรียนไปจนถึงข้อมูลชีวมิติ โรงเรียนจึงต้องขอความยินยอมจากนักเรียนและผู้ปกครอง และจัดการข้อมูลให้เป็นไปตามกฎหมายคุ้มครองข้อมูล

ครูเริ่มต้นอย่างไรให้เหมาะกับห้องเรียนจริง
แนวทางที่งานวิจัยสนับสนุนคือเริ่มจากสิ่งที่โรงเรียนมีอยู่แล้ว ใช้ AR ผ่านมือถือหรือแท็บเล็ตก่อน แล้วค่อยขยับไปอุปกรณ์ที่ซับซ้อนขึ้นเมื่อครูพร้อม เพราะต้นทุนต่ำกว่าและเรียนรู้ง่ายกว่า
ข้อควรทำเมื่อนำไปใช้จริง
- เลือกกิจกรรมที่ให้ผู้เรียนลงมือทดลองหรือสำรวจเอง ไม่ใช่ดูเฉยๆ
- จัดอบรมครูก่อนใช้ และเริ่มจากอุปกรณ์ที่ใช้ง่าย
- จำกัดเวลาใช้แว่น VR ต่อรอบและมีช่วงพัก
- ขอความยินยอมจากผู้ปกครองก่อนเก็บข้อมูลของนักเรียน
ภาพรวมจึงเป็นอย่างนี้ AR/VR ช่วยให้ Active Learning เกิดขึ้นง่ายขึ้นในบางวิชา โดยเฉพาะเรื่องที่ต้องมองเห็นภาพหรือทดลองในสถานการณ์ที่เสี่ยงหรือหาอุปกรณ์ยาก แต่หลักฐานด้านคะแนนยังไม่ชัดเท่าด้านการมีส่วนร่วม และผลจะดีเมื่อบทเรียนถูกออกแบบมาให้ผู้เรียนมีบทบาทจริง ไม่ใช่เพราะตัวอุปกรณ์อย่างเดียว
ที่มา: สุรไกร นันทบุรมย์ วารสารห้องสมุด ปีที่ 61 ฉบับที่ 2 (2560), Zekeik และคณะ งานทบทวนเรื่อง AR และ VR ในการศึกษา EURASIA Journal of Mathematics, Science and Technology Education 21(9) em2699 (2568), Ryan และคณะ งานทบทวนการทดลองแบบสุ่มเรื่องการเรียนแบบ immersive ในนักศึกษาแพทย์และพยาบาล Journal of Medical Internet Research (2565) ผ่านฐานข้อมูล PubMed Central (PMC8848248)







