การชำระเงินสกุลท้องถิ่นระหว่างไทยกับอินโดนีเซีย มาเลเซีย และฟิลิปปินส์ มีกรอบความร่วมมือใหม่ เมื่อวันที่ 13 พ.ย. 2569 ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท. หรือ Bank of Thailand) และธนาคารกลางอีก 3 ประเทศลงนามบันทึกความเข้าใจ (MOU) ภายใต้กรอบการทำธุรกรรมด้วยเงินสกุลท้องถิ่น (Local Currency Transaction Framework หรือ LCT)
ผู้ส่งออก ผู้นำเข้า และผู้ประกอบการ SME ที่ค้าขายกับ 3 ประเทศนี้เป็นกลุ่มที่เกี่ยวข้องโดยตรง แต่ตอนนี้ยังไม่มีประกาศว่าจะเริ่มใช้เมื่อไรและผ่านธนาคารใด
ธนาคารกลาง 4 แห่งลงนาม MOU ฉบับเดียว แทนฉบับเดิมปี 2566
ธนาคารกลางที่ลงนามร่วมกับ ธปท. คือธนาคารกลางอินโดนีเซีย (Bank Indonesia หรือ BI) ธนาคารกลางมาเลเซีย (Bank Negara Malaysia หรือ BNM) และธนาคารกลางฟิลิปปินส์ (Bangko Sentral ng Pilipinas หรือ BSP) ผู้ลงนามคือผู้ว่าการของแต่ละแห่ง ได้แก่ Destry Damayanti จาก BI, Abdul Rasheed Ghaffour จาก BNM, นายวิทัย รัตนากร จาก ธปท. และ Eli M. Remolona, Jr. จาก BSP ตามแถลงข่าวร่วมที่เผยแพร่บนเว็บไซต์ ธปท.
บันทึกความเข้าใจนี้วางกรอบความร่วมมือเพื่อส่งเสริมและอำนวยความสะดวกในการใช้เงินสกุลท้องถิ่นกับธุรกรรมระหว่างประเทศที่เข้าร่วม ครอบคลุมการค้า การลงทุน และธุรกรรมอื่นที่กำหนดไว้ภายใต้กรอบนี้
สิ่งที่เปลี่ยนจากเดิมมี 2 อย่าง อย่างแรก ฟิลิปปินส์เข้าร่วมเป็นประเทศที่ 4 อย่างที่สอง MOU ฉบับนี้เป็นแบบพหุภาคี คือมีหลายฝ่ายอยู่ในฉบับเดียวกัน และมีผลทดแทน MOU ทวิภาคีเดิมระหว่าง BI, BNM และ ธปท. ที่ทำไว้ในเดือน ส.ค. 2566 ก่อนหน้านี้จึงมีเพียง 3 ธนาคารกลาง ตอนนี้เพิ่มเป็น 4 และรวมอยู่ในเอกสารเดียวกัน
ธนาคารกลางทั้งสี่ระบุวัตถุประสงค์ไว้ 3 ข้อ คือเพิ่มประสิทธิภาพการชำระเงินระหว่างประเทศ ลดต้นทุนจากการแลกเปลี่ยนเงินผ่านหลายสกุลเงิน และเพิ่มทางเลือกให้ภาคธุรกิจและผู้เล่นในตลาดการเงินในการบริหารความเสี่ยงด้านอัตราแลกเปลี่ยน แถลงข่าวฉบับเดียวกันบอกว่าธนาคารกลางทั้งสี่จะร่วมกันพัฒนาและดำเนินงานภายใต้กรอบนี้ต่อเนื่อง และคาดว่าการใช้เงินสกุลท้องถิ่นจะขยายตัวอย่างค่อยเป็นค่อยไป
ชำระเงินสกุลท้องถิ่นต่างจากการแลกผ่านสกุลกลางตรงที่ลดทอดการแลก
แนวคิดของกรอบนี้คือให้คู่ค้าชำระกันด้วยเงินของประเทศตัวเองหรือของคู่ค้าโดยตรง แทนที่จะต้องแลกผ่านสกุลอื่นก่อน แถลงข่าวใช้คำว่า "ต้นทุนจากการแลกเปลี่ยนเงินผ่านหลายสกุลเงิน" ซึ่งหมายถึงต้นทุนที่เกิดเมื่อเงินต้องถูกแลกมากกว่าหนึ่งครั้งระหว่างผู้ซื้อกับผู้ขาย
เพื่อให้เห็นภาพ ลองดูตัวอย่างสมมติต่อไปนี้ ซึ่งเป็นเพียงภาพประกอบแนวคิด ไม่ใช่ตัวเลขหรือขั้นตอนของระบบจริง สมมติผู้ผลิตอาหารในไทยขายสินค้าให้ผู้นำเข้าในมาเลเซีย ถ้าการชำระเงินต้องผ่านสกุลกลาง เงินริงกิตของฝ่ายผู้ซื้อจะถูกแลกเป็นสกุลกลางก่อน แล้วจึงแลกเป็นบาทอีกครั้ง การแลกแต่ละทอดคือจุดที่ต้นทุนเกิดขึ้น แนวคิด LCT คือย่นทอดเหล่านี้ให้สั้นลง เช่น แลกระหว่างริงกิตกับบาทโดยตรง
ธปท. และธนาคารกลางที่ร่วมลงนามระบุว่ากรอบนี้เพิ่มทางเลือกในการบริหารความเสี่ยงอัตราแลกเปลี่ยนให้ภาคธุรกิจ คำที่ใช้คือ "ทางเลือก" ไม่ได้บอกว่าความเสี่ยงหายไป และไม่ได้ระบุตัวเลขว่าช่วยประหยัดต้นทุนได้เท่าไร ผู้ประกอบการจึงยังประเมินส่วนต่างเป็นตัวเลขจากแถลงข่าวนี้ไม่ได้ ต้องดูจากราคาและเงื่อนไขที่ธนาคารเสนอเมื่อมีบริการจริง
สิ่งที่แถลงข่าวยังไม่ได้บอก
แถลงข่าวร่วมไม่ระบุว่าครอบคลุมสกุลเงินใดบ้าง ไม่ระบุวันเริ่มใช้ และไม่ระบุว่าธนาคารใดเข้าร่วม สิ่งที่มีอยู่คือกรอบความร่วมมือระหว่างธนาคารกลาง ยังไม่ใช่ประกาศว่าธนาคารพาณิชย์พร้อมให้บริการแล้ว ผู้ประกอบการจึงไม่ควรเข้าใจว่าเปลี่ยนวิธีชำระเงินได้ทันทีในทุกธนาคาร
แถลงข่าวร่วมไม่ได้ระบุตัวเลขสัดส่วนการค้าที่ชำระด้วยเงินสกุลท้องถิ่น หากธนาคารกลางประกาศสกุลเงิน ธนาคารที่ร่วม หรือวันเริ่มใช้ ผู้ประกอบการจะเห็นภาพชัดขึ้น
ที่แน่ชัดตอนนี้คือทิศทาง ธนาคารกลางทั้งสี่ตกลงร่วมกันพัฒนากรอบนี้ต่อ และมองการขยายการใช้เป็นกระบวนการค่อยเป็นค่อยไป ผู้ที่ต้องส่งหรือรับเงินกับคู่ค้าในอินโดนีเซีย มาเลเซีย หรือฟิลิปปินส์ จึงเป็นกลุ่มที่ควรติดตามประกาศจาก ธปท. และธนาคารที่ใช้งานอยู่
ผู้ส่งออก ผู้นำเข้า และ SME ควรถามธนาคารอะไร
เมื่อยังไม่มีรายละเอียดการใช้งาน สิ่งที่ทำได้ตอนนี้คือสอบถามธนาคารที่ใช้อยู่ ไม่ควรเปลี่ยนวิธีชำระเงินจนกว่าธนาคารจะยืนยันเงื่อนไขชัดเจน คำถามที่เป็นประโยชน์มีดังนี้
- ธนาคารมีบริการชำระเงินด้วยสกุลท้องถิ่นกับอินโดนีเซีย มาเลเซีย หรือฟิลิปปินส์แล้วหรือยัง
- ถ้ามี ครอบคลุมสกุลเงินคู่ใดบ้าง
- ธุรกรรมประเภทใดใช้ได้ เช่น ค่าสินค้า ค่าบริการ หรือการลงทุน
- ค่าธรรมเนียมและอัตราแลกเปลี่ยนที่ใช้ต่างจากการชำระแบบเดิมอย่างไร
- คู่ค้าปลายทางต้องมีบัญชีหรือเงื่อนไขอะไรเพิ่มหรือไม่
- ถ้ายังไม่มี ธนาคารมีแผนเมื่อใด
การถามเรื่องเหล่านี้ไม่ผูกมัดอะไร และช่วยให้ผู้ประกอบการเปรียบเทียบได้เมื่อบริการเปิดจริง โดยเฉพาะ SME ที่มีสัญญาซื้อขายต่อเนื่องกับคู่ค้าในภูมิภาค ควรคุยกับคู่ค้าด้วยว่าอยากกำหนดราคาและชำระเป็นเงินสกุลใด เพราะการใช้เงินสกุลท้องถิ่นต้องมีฝ่ายตรงข้ามเห็นด้วย
ที่มา: แถลงข่าวร่วมของธนาคารแห่งประเทศไทย ธนาคารกลางอินโดนีเซีย ธนาคารกลางมาเลเซีย และธนาคารกลางฟิลิปปินส์ เผยแพร่บนเว็บไซต์ ธปท. เมื่อวันที่ 13 พ.ย. 2569
