ฝุ่น PM2.5 เป็นสาเหตุของการเสียชีวิตก่อนวัยอันควรในไทยประมาณ 29,000 รายในปี 2564 (ค.ศ. 2021) ตามการวิเคราะห์ของกรีนพีซ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (Greenpeace Southeast Asia) จากข้อมูลของ IQAir ตัวเลขนี้เป็นของปี 2564 ปีเดียว
เฉพาะกรุงเทพฯ รายงานประเมินว่าฝุ่นทำให้มีผู้เสียชีวิตราว 4,400 รายในปีเดียวกัน ขณะที่ภาพรวมระดับโลก องค์การอนามัยโลก (World Health Organization หรือ WHO) ประเมินว่ามลพิษทางอากาศภายนอกอาคารทำให้มีผู้เสียชีวิตก่อนวัยอันควรราว 4.2 ล้านรายในปี 2562 และเสนอแนวทางลดฝุ่นไว้หลายด้าน

ตัวเลขฝุ่น PM2.5 กับการเสียชีวิตในไทย
รายงาน The Burden of Air Pollution in Thailand 2021 ของกรีนพีซ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ระบุว่าฝุ่น PM2.5 อยู่เบื้องหลังการเสียชีวิตราว 29,000 รายในไทยเมื่อปี 2564 ตัวเลขนี้เป็นการวิเคราะห์ของกรีนพีซจากข้อมูล IQAir
รายงานยังเทียบว่า จำนวนผู้เสียชีวิตจากมลพิษทางอากาศต่อจำนวนประชากรในไทยเมื่อปี 2564 สูงกว่าผู้เสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนน การใช้ยาเสพติด และการฆาตกรรมรวมกัน
กรุงเทพฯ ฝุ่นเกินเกณฑ์ WHO ทุกเดือนในปี 2564
ตามรายงานของกรีนพีซ ค่าเฉลี่ย PM2.5 ในกรุงเทพฯ เกินแนวทางคุณภาพอากาศค่าเฉลี่ยรายปีของ WHO (Air Quality Guideline) ทุกเดือนตลอดปี 2564 ในเดือนกุมภาพันธ์ซึ่งเป็นเดือนที่ฝุ่นหนักที่สุด ค่าเฉลี่ยสูงถึง 9 เท่าของเกณฑ์ดังกล่าว
รายงานประเมินว่ามลพิษทางอากาศทำให้มีผู้เสียชีวิตในกรุงเทพฯ ราว 4,400 ราย และความเสี่ยงที่ผู้อยู่อาศัยในกรุงเทพฯ จะเสียชีวิตก่อนวัยอันควรสูงกว่ากรณีที่อากาศสะอาดอยู่ 13%
ฝุ่นละเอียดเกี่ยวข้องกับโรคอะไรบ้าง
WHO ประเมินว่ามลพิษทางอากาศภายนอกอาคารทำให้มีผู้เสียชีวิตก่อนวัยอันควรทั่วโลกราว 4.2 ล้านรายในปี 2562 (ค.ศ. 2019) สาเหตุคือการสัมผัสฝุ่นละเอียด (fine particulate matter) ซึ่งก่อให้เกิดโรคหัวใจและหลอดเลือด โรคระบบทางเดินหายใจ และมะเร็ง ตัวเลขนี้มาจากเอกสารข้อเท็จจริง (fact sheet) ของ WHO ที่ปรับปรุงล่าสุดเมื่อ 24 ต.ค. 2567
WHO แจกแจงว่าในจำนวนนั้น 68% เสียชีวิตจากโรคหัวใจขาดเลือดและโรคหลอดเลือดสมอง 14% จากโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง 14% จากการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนล่างเฉียบพลัน และ 4% จากมะเร็งปอด สัดส่วนเหล่านี้เป็นตัวเลขระดับโลก ไม่ได้แยกเฉพาะไทย
WHO ระบุด้วยว่า 89% ของผู้เสียชีวิตก่อนวัยอันควรจากมลพิษทางอากาศภายนอกอาคารอยู่ในประเทศรายได้ต่ำและรายได้ปานกลาง และภาระหนักที่สุดอยู่ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และภูมิภาคแปซิฟิกตะวันตกของ WHO ส่วนในปี 2562 ประชากรโลก 99% อาศัยอยู่ในพื้นที่ที่คุณภาพอากาศไม่ผ่านระดับตามแนวทางของ WHO
เมื่อรวมผลของมลพิษทางอากาศภายนอกอาคารและมลพิษในครัวเรือน WHO ระบุว่าเกี่ยวข้องกับการเสียชีวิตก่อนวัยอันควรปีละ 6.7 ล้านราย และจัดให้มลพิษทางอากาศเป็นหนึ่งในความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมที่ใหญ่ที่สุดต่อสุขภาพเด็ก
WHO อธิบายว่าฝุ่นละอองเป็นตัวชี้วัดมลพิษทางอากาศที่ใช้กันทั่วไป และมีหลักฐานชัดเจนว่าการสัมผัสฝุ่นส่งผลเสียต่อสุขภาพ
แนวทางลดฝุ่นที่ WHO เสนอ
WHO ชี้ว่าแหล่งกำเนิดมลพิษทางอากาศภายนอกอาคารส่วนใหญ่เกินกว่าที่ประชาชนแต่ละคนจะควบคุมได้ จึงต้องอาศัยการทำงานร่วมกันของผู้กำหนดนโยบายในระดับท้องถิ่น ระดับประเทศ และระดับภูมิภาค ในภาคพลังงาน การขนส่ง การจัดการขยะ การผังเมือง และการเกษตร
ตัวอย่างนโยบายที่ WHO ยกว่าได้ผลจริง ได้แก่ ด้านการขนส่ง ให้ความสำคัญกับระบบขนส่งมวลชนความเร็วสูง เครือข่ายทางเดินเท้าและทางจักรยานในเมือง และเปลี่ยนไปใช้รถดีเซลขนาดใหญ่ที่สะอาดขึ้นหรือยานพาหนะปล่อยมลพิษต่ำ ด้านขยะ ให้ลดขยะ คัดแยก และรีไซเคิล แทนการเผาขยะในที่โล่ง และด้านไฟฟ้า ให้ใช้แหล่งพลังงานหมุนเวียนที่ไม่ต้องเผาไหม้ เช่น แสงอาทิตย์ ลม และพลังน้ำ
WHO ยกตัวอย่างด้านพลังงานว่า ควรทำให้ครัวเรือนเข้าถึงพลังงานสะอาดสำหรับหุงต้ม ทำความร้อน และให้แสงสว่างในราคาที่จ่ายได้ ส่วนด้านผังเมือง ให้อาคารประหยัดพลังงานขึ้น และทำเมืองให้เขียวและกะทัดรัด ซึ่งช่วยให้ใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพด้วย
WHO ยังระบุว่านโยบายและการลงทุนด้านการขนส่งสะอาด บ้านประหยัดพลังงาน การผลิตไฟฟ้า อุตสาหกรรม และการจัดการขยะเทศบาลที่ดีขึ้น จะช่วยลดแหล่งฝุ่นสำคัญได้ ผู้ที่มีโรคหัวใจ โรคปอด หรืออาการผิดปกติในช่วงที่ฝุ่นสูง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนการรักษา
ที่มา: รายงาน The Burden of Air Pollution in Thailand 2021 ของกรีนพีซ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และเอกสารข้อเท็จจริง Ambient (outdoor) air pollution ขององค์การอนามัยโลก (WHO)







