โควิดในเรือนจำไทย ความแออัดเสี่ยงถึงคนนอกกำแพงอย่างไร

TIJ ชี้ความแออัดคือปัญหาตั้งต้นของโควิดในเรือนจำ

รายงานของ TIJ อธิบายว่าเรือนจำที่แออัดมักขาดทรัพยากร ทั้งเรื่องสุขอนามัยและการเข้าถึงบริการสุขภาพ ไม่ว่าจะเป็นยา อุปกรณ์ หรือบุคลากร TIJ เตือนว่าความแออัดที่มาพร้อมการดูแลสุขภาพอันจำกัดอาจก่อผลร้ายแรงต่อคนที่อยู่ในเรือนจำ และอาจส่งผลไปถึงชุมชนรอบข้างด้วย

พูดให้เห็นภาพคือ เมื่อพื้นที่แคบและคนอยู่ใกล้กัน การเว้นระยะห่างทำได้ยาก ขณะที่ถ้าห้องพยาบาลมียาและคนดูแลไม่พอ ผู้ป่วยก็อาจได้รับการดูแลช้า ความเสี่ยงของคนหนึ่งจึงกลายเป็นความเสี่ยงของคนทั้งเรือนจำได้เร็ว

ข้อเสนอของ TIJ จึงเน้นลดจำนวนคนในเรือนจำ โดยใช้มาตรการทางเลือกแทนการจำคุกทั้งก่อนมีคำพิพากษาและตอนพิพากษา เป้าหมายของข้อเสนอนี้คือลดจำนวนคนในเรือนจำเพื่อลดความแออัด ซึ่งเป็นปัญหาตั้งต้นที่รายงานชี้ไว้ตั้งแต่ต้น

นอกจากนี้ TIJ ยังเสนอให้ใช้การพักการลงโทษ การปล่อยตัวชั่วคราว และการปล่อยตัวก่อนกำหนด กับกลุ่มเปราะบาง เช่น ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้ต้องขังที่มีโรคประจำตัว รวมถึงผู้ที่กระทำผิดเล็กน้อยไม่รุนแรงและไม่เป็นภัยต่อสังคม

WHO เตือนเรือนจำอาจขยายการแพร่เชื้อออกสู่ภายนอก

แนวปฏิบัติของ WHO เรื่องการเตรียมพร้อม ป้องกัน และควบคุมโควิด-19 ในเรือนจำและสถานที่คุมขังอื่น เผยแพร่ครั้งแรกในเดือน มี.ค. 2563 และปรับปรุงเมื่อ 8 ก.พ. 2564 โดยโครงการสุขภาพในเรือนจำของ WHO แนวปฏิบัติฉบับนี้เขียนสำหรับเจ้าหน้าที่เรือนจำ หน่วยงานสาธารณสุข และผู้บริหารเรือนจำ การที่ผู้อ่านเป้าหมายครอบคลุมทั้งฝ่ายเรือนจำและฝ่ายสาธารณสุข สะท้อนว่าการรับมือโรคในเรือนจำต้องอาศัยการทำงานร่วมกันของทั้งสองฝ่าย

WHO ระบุว่าผู้ถูกคุมขังมีแนวโน้มเปราะบางต่อโรคโควิด-19 มากกว่าประชากรทั่วไป เพราะต้องอยู่หรือทำงานในสภาพแวดล้อมปิดที่ใกล้ชิดกัน และเตือนว่าเรือนจำอาจทำให้การแพร่เชื้อรุนแรงขึ้นและกระจายออกไปนอกกำแพงได้ (WHO ใช้คำว่า amplify ในแนวปฏิบัติฉบับภาษาอังกฤษ)

ฉบับปรับปรุงปี 2564 เพิ่มเนื้อหาเรื่องนิยามผู้ป่วย อาการ รูปแบบการแพร่เชื้อ มาตรการป้องกันและควบคุม รวมถึงการใช้หน้ากาก การตรวจหาเชื้อ และการกักตัว นอกจากนี้ยังมีเรื่องการจัดสรรวัคซีนและตัวชี้วัดสำหรับเฝ้าระวังโรคในสถานที่คุมขัง

โควิดในเรือนจำ ผลกระทบถึงเจ้าหน้าที่และชุมชนรอบเรือนจำ

ผู้ที่ได้รับผลมีมากกว่าผู้ต้องขัง WHO ระบุว่ากลุ่มที่ทำงานในสถานที่คุมขังอยู่ในสภาพแวดล้อมปิดและใกล้ชิดเช่นเดียวกัน ซึ่งหมายความว่าเจ้าหน้าที่เรือนจำก็อยู่ในกลุ่มที่เผชิญความเสี่ยงนี้ด้วย

WHO ชี้ว่าเรือนจำอาจขยายการแพร่เชื้อออกนอกกำแพง และ TIJ เตือนว่าผลของความแออัดอาจไปถึงชุมชนรอบข้าง จากถ้อยคำของแนวปฏิบัติ WHO ฉบับนี้ จึงสรุปได้ว่าการดูแลสุขภาพในเรือนจำเกี่ยวพันกับสุขภาพของคนภายนอก ถ้าระบบดูแลคนในเรือนจำอ่อนแอ ช่องโหว่นั้นก็อาจย้อนกลับมากระทบสังคมโดยรวม

ตัวเลขล่าสุดต้องดูจากกรมราชทัณฑ์

เอกสารของ TIJ และ WHO เป็นกรอบคิดจากช่วงปี 2563-2564 และไม่มีตัวเลขสถานการณ์เรือนจำไทยปัจจุบัน กรอบคิดหลักที่เอกสารทั้งสองวางไว้คือการลดความแออัดและการป้องกันโรคในเรือนจำ

ตัวเลขผู้ต้องขัง ความจุเรือนจำ และผู้ติดเชื้อเป็นข้อมูลที่เปลี่ยนตามเวลา ผู้ที่ต้องการตัวเลขปัจจุบันควรดูรายงานสถิติของกรมราชทัณฑ์โดยตรง

ผู้ที่มีอาการเข้าข่ายโควิด-19 หรือกังวลว่าสัมผัสเชื้อ ควรปรึกษาแพทย์หรือหน่วยงานสาธารณสุขก่อนตัดสินใจดูแลตัวเองหรือเปลี่ยนการรักษา

ที่มา: Thailand Institute of Justice (TIJ) รายงานสถานการณ์โควิด-19 ในเรือนจำและข้อเสนอเชิงนโยบายสำหรับไทย และ WHO/Europe แนวปฏิบัติชั่วคราวเรื่องโควิด-19 ในเรือนจำและสถานที่คุมขังอื่น