อัลกอริทึมโซเชียลมีเดียจัดอันดับโพสต์จากสิ่งที่มันคาดว่าเราจะกด ตอบ หรือหยุดอ่านมากที่สุด ระบบไม่ได้มีเจตนาเลือกดราม่าเป็นพิเศษ เมื่อโพสต์อารมณ์แรงกระตุ้นให้คนตอบโต้มาก โพสต์นั้นก็มีโอกาสขึ้นฟีดของเราบ่อยตามไปด้วย งานวิจัยช่วยให้เห็นภาพนี้ชัดขึ้น และชี้ด้วยว่าผู้ใช้ปรับฟีดของตัวเองได้บางส่วน
บทความนี้เล่าว่าฟีดตัดสินใจอย่างไร งานวิจัยพบอะไรเกี่ยวกับเนื้อหาอารมณ์แรง และเราปรับพฤติกรรมอย่างไรให้ฟีดมีสาระมากขึ้น
อัลกอริทึมโซเชียลมีเดียคำนวณคะแนนจากสิ่งที่เรามักทำ
X เปิดโค้ดระบบจัดอันดับฟีด For You ให้ดูได้บน GitHub หน้าอธิบายระบบระบุว่า ฟีดจัดอันดับจากความน่าจะเป็นที่ผู้ใช้จะทำการกระทำต่างๆ แล้วรวมเป็นคะแนนเดียว การกระทำที่ระบบคาดการณ์มีหลายกลุ่ม ได้แก่ กดถูกใจ ตอบกลับ รีโพสต์ อ้างโพสต์ แชร์ กดเข้าดูโพสต์ ลิงก์ หรือโปรไฟล์ ใช้เวลาอ่านนานแค่ไหน และกดติดตามผู้เขียนหรือไม่
การกระทำเชิงลบก็ถูกนับด้วย เช่น กด "ไม่สนใจ" ปิดเสียงผู้เขียน บล็อก หรือรายงานโพสต์ เอกสารเดียวกันระบุว่า การกระทำเชิงบวกมีน้ำหนักเป็นบวก ส่วนเชิงลบมีน้ำหนักเป็นลบ น้ำหนักเหล่านี้คูณกับความน่าจะเป็นที่ระบบทำนายจากพฤติกรรมของผู้ใช้คนนั้นเอง ระบบยังลดคะแนนเมื่อเห็นผู้เขียนคนเดิมซ้ำๆ และลดคะแนนโพสต์จากบัญชีที่ผู้ใช้ไม่ได้ติดตามด้วย
ถ้าให้เห็นภาพ ระบบจะทำนายก่อนว่าผู้ใช้คนนี้มีโอกาสกดถูกใจ ตอบกลับ หรือกดไม่สนใจโพสต์หนึ่งๆ มากน้อยแค่ไหน แล้วนำแต่ละความน่าจะเป็นไปคูณกับน้ำหนักบวกหรือลบของการกระทำนั้น ก่อนรวมเป็นคะแนนเดียวของโพสต์ เพราะความน่าจะเป็นมาจากพฤติกรรมของผู้ใช้แต่ละคน สองคนที่เห็นโพสต์เดียวกันจึงอาจได้คะแนนต่างกัน และฟีดก็หน้าตาไม่เหมือนกัน
ข้อมูลนี้อธิบายระบบของ X โดยตรง แพลตฟอร์มอื่นไม่ได้เปิดรายละเอียดระดับนี้ จึงไม่ควรสรุปว่าทุกแพลตฟอร์มคำนวณแบบเดียวกันเป๊ะ สิ่งที่เห็นชัดจากเอกสารคือ ฟีดของ X เรียนรู้จากสิ่งที่ผู้ใช้แต่ละคนกระทำ ทั้งด้านบวกและด้านลบ

งานวิจัยพบเนื้อหาอารมณ์แรงถูกขยาย และผู้ใช้ไม่ได้ชอบสิ่งที่ระบบเลือกให้
สมิธา มิลลี (Smitha Milli) และทีมนักวิจัย ตรวจสอบอัลกอริทึมของ Twitter (ปัจจุบันคือ X) โดยเทียบฟีดที่จัดอันดับตามการมีส่วนร่วมกับฟีดเรียงตามเวลา งานชิ้นนี้เผยแพร่เป็นพรีปรินต์บน arXiv หน้าต้นทางยังไม่มีข้อมูลว่าผ่านการตรวจโดยผู้เชี่ยวชาญแล้วหรือไม่ จึงควรอ่านเป็นหลักฐานชิ้นหนึ่ง และยังไม่ควรถือเป็นข้อสรุปสุดท้าย
ผลที่รายงานคือ เมื่อเทียบกับฟีดเรียงตามเวลา ฟีดที่จัดตามการมีส่วนร่วมขยายเนื้อหาการเมืองที่มีอารมณ์รุนแรงและเป็นปฏิปักษ์ต่อกลุ่มการเมืองฝั่งตรงข้าม ผู้ใช้บอกเองว่าเนื้อหาแบบนี้ทำให้รู้สึกแย่กับกลุ่มนั้นมากขึ้น แต่ก็ยังไม่ชอบทวีตการเมืองที่อัลกอริทึมเลือกให้ นั่นหมายความว่าสิ่งที่เรากดอาจไม่ตรงกับสิ่งที่เราบอกว่าอยากเห็น
ทีมวิจัยยังลองจัดอันดับตามความต้องการที่ผู้ใช้ระบุเอง ผลคือเนื้อหาโกรธเกรี้ยว แบ่งฝ่าย และเกลียดกลุ่มตรงข้ามลดลง ข้อแลกเปลี่ยนคืออาจทำให้เห็นเฉพาะเนื้อหาที่ตรงกับความเชื่อเดิมมากขึ้น ทีมวิจัยจึงเสนอให้หาจุดสมดุลระหว่างการมีส่วนร่วมกับความต้องการที่ผู้ใช้บอกเอง
ปรับฟีดให้มีสาระขึ้นได้อย่างไร
เมื่อระบบอ่านการกระทำของเราเป็นสัญญาณ สิ่งที่ทำได้จริงคือเปลี่ยนสัญญาณที่ส่งออกไป บน X เอกสารระบุว่าการกดเชิงลบอย่างไม่สนใจ ปิดเสียง บล็อก และรายงาน มีน้ำหนักเป็นลบในคะแนนด้วย แนวทางที่ทำได้มีดังนี้
- กดอ่าน ตอบ หรือแชร์เนื้อหาที่มีสาระ แม้จะไม่หวือหวา
- กด "ไม่สนใจ" หรือปิดเสียงบัญชีที่โพสต์ยั่วให้ทะเลาะ แทนการเข้าไปเถียง
- ติดตามเพจ ช่อง หรือบุคคลที่ให้ความรู้
ข้อสังเกตจากโครงสร้างคะแนนของ X คือ การตอบกลับอยู่ในกลุ่มการกระทำเชิงบวกที่มีน้ำหนักบวก ดังนั้นการเข้าไปเถียงในโพสต์ดราม่า แม้เจตนาจะเป็นการค้าน ก็อาจส่งสัญญาณให้ระบบเห็นว่าโพสต์นั้นมีคนสนใจ เอกสารไม่ได้พูดถึงการแยกว่าผู้ตอบโกรธหรือเห็นด้วย ข้อนี้จึงเป็นข้อสังเกต ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่เอกสารระบุตรงๆ
งานของมิลลีชี้ว่าสิ่งที่เรากดกับสิ่งที่เราอยากเห็นอาจไม่ตรงกัน ก่อนกดครั้งหน้า ลองถามตัวเองว่าเราอยากให้ฟีดเรียนรู้อะไรจากการกดนี้ การเปลี่ยนฟีดจึงอาจเริ่มจากการเปลี่ยนสิ่งที่เรากดทีละครั้ง
ที่มา: โค้ดและเอกสารระบบจัดอันดับฟีด For You ของ X (xai-org/x-algorithm บน GitHub), Milli และคณะ 'Engagement, User Satisfaction, and the Amplification of Divisive Content on Social Media' (arXiv:2305.16941)







