Advertisement
สุขภาพ

โยคะก่อนนอน 5 ท่าทำง่าย ช่วยให้หลับดีขึ้นแค่ไหน งานวิจัยว่าอย่างไร

ปรับปรุงล่าสุด:

โยคะก่อนนอน 5 ท่าที่ทำได้บนพื้นหรือบนเตียง พร้อมวิธีทำ และผลวิจัยว่าช่วยเรื่องคุณภาพการนอนได้แค่ไหน

โยคะก่อนนอน 5 ท่าทำง่าย ช่วยให้หลับดีขึ้นแค่ไหน งานวิจัยว่าอย่างไร

โยคะก่อนนอนแบบเบาๆ ช่วยให้คนที่ฝึกรู้สึกว่านอนหลับดีขึ้นได้ แต่ยังไม่มีหลักฐานชัดว่ารักษาอาการนอนไม่หลับเรื้อรังได้ ท่าที่เหมาะกับช่วงก่อนนอนคือท่าช้าๆ ที่ทำบนพื้นหรือบนเตียง เน้นการพักและหายใจยาวๆ บทความนี้รวบรวม 5 ท่า พร้อมวิธีทำ และบอกว่างานวิจัยพบอะไรบ้าง

ท่าที่แนะนำในที่นี้ไม่ต้องใช้ความแข็งแรงหรือความยืดหยุ่นมาก เหมาะกับคนที่เครียดมาทั้งวัน นั่งทำงานนาน หรือเพิ่งวางมือถือแล้วยังรู้สึกว่าสมองไม่หยุดคิด

งานวิจัยบอกอะไรเรื่องโยคะกับการนอน

งานทบทวนงานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร BMC Psychiatry เมื่อปี 2563 (2020) รวบรวมการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มเปรียบเทียบ 19 ชิ้น ผู้เข้าร่วมเป็นผู้หญิงหลายกลุ่ม เช่น ผู้ป่วยมะเร็งเต้านมและผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน รวม 1,832 คน ผลโดยรวมคือโยคะช่วยให้คะแนนคุณภาพการนอนดีขึ้นกว่ากลุ่มที่ไม่ได้ออกกำลังกาย

ผลนี้มีข้อจำกัดที่ต้องรู้ ผู้วิจัยประเมินว่างานที่นำมารวมมีคุณภาพวิธีวิจัยค่อนข้างต่ำ และผลของแต่ละงานแตกต่างกันมาก เมื่อแยกดูกลุ่มย่อยผู้ป่วยมะเร็งเต้านมและผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน ก็ไม่พบว่าคุณภาพการนอนดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ เมื่อดูแบบสอบถามวัดความรุนแรงของอาการนอนไม่หลับ (Insomnia Severity Index) ไม่พบว่าโยคะช่วยได้อย่างมีนัยสำคัญ และการวัดการนอนด้วยอุปกรณ์ติดตัว 2 งานก็ไม่พบผลต่อเวลานอนรวมหรือประสิทธิภาพการนอน สรุปได้ว่าโยคะช่วยให้ผู้ฝึกรู้สึกว่าหลับดีขึ้น แต่ยังตอบไม่ได้ว่าช่วยแก้นอนไม่หลับเรื้อรังหรือไม่ และงานชุดนี้ศึกษาเฉพาะผู้หญิง

ศูนย์สุขภาพเสริมและบูรณาการแห่งชาติของสหรัฐฯ (National Center for Complementary and Integrative Health หรือ NCCIH) ระบุว่าโยคะช่วยเรื่องการนอนในงานศึกษาหลายชิ้นที่ทำกับผู้ป่วยมะเร็ง และมีงานขนาดเล็กในกลุ่มบุคลากรสุขภาพ ผู้ที่มีโรคข้อ (arthritis) และผู้หญิงที่มีอาการวัยหมดประจำเดือน ซึ่งรายงานว่านอนดีขึ้น หน่วยงานเดียวกันบอกว่างานวิจัยโยคะส่วนใหญ่ทำกับกลุ่มตัวอย่างที่ไม่หลากหลาย ผลจึงอาจใช้กับทุกคนไม่ได้

โยคะก่อนนอน 5 ท่า ทำตามลำดับ / ท่าเด็ก / ท่าขาพิงกำแพง / ท่าบิดตัวนอนหงาย / ท่าผีเสื้อนอนหงาย / ท่าศพ
5 ท่าโยคะเบาๆ ที่ทำบนพื้นหรือบนเตียงได้ก่อนนอน

5 ท่าโยคะก่อนนอนและวิธีทำ

ลองทำเรียงตามลำดับนี้ โดยค้างแต่ละท่าตามที่สบาย เว็บสุขภาพทั่วไปแนะนำราว 5-10 ลมหายใจยาวๆ ต่อท่า เป็นแนวทางกว้างๆ ไม่ใช่ข้อกำหนด ท่าขาพิงกำแพงอยู่ได้นานกว่านั้น

1. ท่าเด็ก (Child's Pose หรือ Balasana) เป็นท่าพักที่เหมาะกับช่วงที่รู้สึกเครียด เริ่มจากคุกเข่า แยกเข่าออกกว้างเท่าที่สบาย ก้มตัวลงระหว่างต้นขา เหยียดแขนไปข้างหน้า วางฝ่ามือบนพื้นและพักหน้าผากลง ถ้าเข่าไม่ดี ให้รองผ้าขนหนูไว้ใต้เข่า ท่านี้ช่วยให้รู้สึกสงบและเป็นท่าที่หลายคนใช้เริ่มต้นก่อนเข้าท่าอื่น

2. ท่าขาพิงกำแพง (Legs Up the Wall หรือ Viparita Karani) วางเสื่อชิดกำแพง นอนหงาย ยกขาขึ้นพิงกำแพง ขยับก้นเข้าใกล้กำแพงเท่าที่สบาย วางแขนไว้ข้างลำตัวหรือบนหน้าท้อง หลับตา แล้วหายใจยาวๆ เว็บสุขภาพทั่วไปแนะนำให้ค้างราว 5-10 นาที แต่จะค้างสั้นหรือนานกว่านี้ตามที่สบายก็ได้ เวลาออกจากท่าให้งอเข่าเข้าหาอก ตะแคงตัวก่อนแล้วค่อยลุกนั่งช้าๆ เพื่อไม่ให้เวียนหัว

3. ท่าบิดตัวนอนหงาย (Reclined Twist หรือ Supta Matsyendrasana) นอนหงาย กอดเข่าเข้าหาอก แล้วปล่อยเข่าทั้งสองข้างลงไปทางซ้ายหรือขวา กางแขนออกเป็นรูปตัวที มองไปทางด้านตรงข้ามกับเข่า พยายามให้ไหล่ทั้งสองข้างติดพื้น ถ้าไหล่ลอย แปลว่าบิดเกินไป ให้ผ่อนกลับมา หายใจเข้าเพื่อยืดกระดูกสันหลัง หายใจออกเพื่อบิดเพิ่มเล็กน้อย แล้วทำอีกข้างให้นานเท่ากัน

4. ท่าผีเสื้อนอนหงาย (Reclining Bound Angle หรือ Supta Baddha Konasana) นอนหงาย งอเข่า วางฝ่าเท้าชนกัน แล้วปล่อยให้เข่าตกออกไปด้านข้างเอง อย่าดันหรือดึงเข่า วางมือไว้ข้างตัวหรือบนหน้าท้อง ถ้าเข่าลอยสูงจนรู้สึกตึง ให้หนุนหมอนไว้ใต้เข่าทั้งสองข้าง ท่านี้ใช้แรงโน้มถ่วงช่วยคลายสะโพกและหลังส่วนล่างโดยไม่ต้องฝืน ถ้าจะออกจากท่า ให้ใช้มือจับต้นขาด้านนอก พาเข่ากลับมาชิดกัน

5. ท่าศพ (Corpse Pose หรือ Savasana) เป็นท่าปิดท้าย นอนหงาย เหยียดขาให้แยกจากกันเล็กน้อย วางแขนห่างลำตัวสองสามนิ้ว หงายฝ่ามือขึ้น ปล่อยไหล่ให้ตกลงกับพื้น หลับตา ให้ลมหายใจกลับมาเป็นปกติ แล้วไล่ความสนใจไปทีละส่วนของร่างกาย ถ้าตรงไหนตึง ให้ส่งลมหายใจไปที่จุดนั้น ท่านี้จะนอนต่อจนหลับไปเลยก็ได้

ข้อควรระวังก่อนเริ่ม

NCCIH ระบุว่าโยคะปลอดภัยสำหรับคนสุขภาพดีเมื่อฝึกกับผู้สอนที่มีคุณสมบัติ การบาดเจ็บที่พบบ่อยคือเคล็ดและกล้ามเนื้อฉีก ส่วนใหญ่เกิดที่เข่าและขาท่อนล่าง ผู้ที่เพิ่งเริ่มควรเลี่ยงท่ายากและการหายใจแรงๆ ผู้สูงอายุมีสถิติเข้าห้องฉุกเฉินจากโยคะสูงกว่ากลุ่มอื่น และการฝึกเองโดยไม่มีผู้ดูแลสัมพันธ์กับความเสี่ยงที่สูงขึ้น ทุกท่าในบทความนี้เป็นท่านอนหรือท่าพัก ไม่ควรฝืนจนเจ็บ ถ้าเจ็บให้ออกจากท่าทันที

โยคะก่อนนอนช่วยเสริมการดูแลการนอน แต่ไม่ใช่การรักษา ถ้านอนไม่หลับต่อเนื่องหลายสัปดาห์ ง่วงมากตอนกลางวัน หรือมีโรคประจำตัว มีปัญหากระดูกและข้อ หรือกำลังตั้งครรภ์ ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนวิธีดูแลตัวเอง

ที่มา: วารสาร BMC Psychiatry (Wang และคณะ, 2563) ศูนย์สุขภาพเสริมและบูรณาการแห่งชาติของสหรัฐฯ (NCCIH) eMediHealth และ Saatva ในส่วนวิธีทำท่า

บทความที่เกี่ยวข้อง