สหรัฐฯ ไม่ได้ห้ามส่งออกชิป AI ไปไทยทั้งหมด แต่ไทยถูกระบุชื่อในมาตรการควบคุมส่งออกชิป AI ของสหรัฐฯ ตั้งแต่ปี 2568 สำนักอุตสาหกรรมและความมั่นคง (Bureau of Industry and Security หรือ BIS) กระทรวงพาณิชย์สหรัฐฯ ประกาศเพิ่มข้อกำหนดขอใบอนุญาตส่งออกชิป AI ไปยังมาเลเซียและไทย โดยให้เหตุผลว่ามี "กรณีเบี่ยงเบนเส้นทางสินค้าที่ทราบแล้ว" เรื่องนี้เกี่ยวกับผู้ที่วางแผนซื้อหรือเช่าใช้ GPU เช่น ผู้ประกอบการดาต้าเซ็นเตอร์ สตาร์ตอัปด้าน AI และมหาวิทยาลัยที่ทำวิจัยโมเดลขนาดใหญ่
หลังจากนั้นนโยบายของสหรัฐฯ เปลี่ยนไปหลายจังหวะ ทั้งการผ่อนปรนเรื่องชิปให้จีนในต้นปี 2569 และการผ่อนปรนให้สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (ยูเออี) ในกลางปี 2569 ภาพรวมนโยบายตั้งแต่นั้นมา ไทยอยู่ในกลุ่มที่ BIS ระบุว่ามีข้อกำหนดใบอนุญาตเพิ่มขึ้น
ไทยถูกระบุชื่ออย่างไรในมาตรการสหรัฐฯ
ประกาศของ BIS เมื่อ 13 พ.ค. 2568 เป็นการประกาศยกเลิกกฎกรอบการแพร่กระจายปัญญาประดิษฐ์ (Framework for Artificial Intelligence Diffusion หรือ AI Diffusion Rule) ที่รัฐบาลชุดก่อนออกไว้ BIS ระบุว่าจะออกกฎมาแทนในภายหลัง
ในประกาศฉบับเดียวกัน BIS แจ้งมาตรการด้านชิป 4 ข้อ ได้แก่ แนวปฏิบัติเตือนอุตสาหกรรมถึงความเสี่ยงของการใช้ชิปประมวลผลขั้นสูงที่ผลิตในจีน แนวปฏิบัติเตือนถึงผลของการปล่อยให้ชิปสหรัฐฯ ถูกใช้ฝึกหรือรันโมเดล AI ของจีน แนวปฏิบัติช่วยบริษัทสหรัฐฯ ป้องกันห่วงโซ่อุปทานจากวิธีเบี่ยงเบนสินค้า และการเพิ่มข้อกำหนดใบอนุญาตส่งออกชิป AI ไปยังมาเลเซียและไทย
จุดที่ควรแยกให้ชัดคือ BIS ใช้คำว่าเพิ่มข้อกำหนดใบอนุญาต ไม่ได้ใช้คำว่าห้ามขายชิปให้ไทย ส่วนรายละเอียดของเงื่อนไขสำหรับไทยยังไม่ปรากฏในประกาศ เหตุผลที่ BIS ให้ไว้คือกรณีเบี่ยงเบนเส้นทางสินค้าที่ทราบแล้ว ซึ่งไม่ได้ระบุหน่วยงานหรือบริษัทไทยรายใดโดยเฉพาะ
สหรัฐฯ ผ่อนปรนเรื่องชิปให้จีนอย่างไร
ภาพที่ว่าสหรัฐฯ ปิดทางชิป AI ไปจีนทั้งหมดเปลี่ยนไปในช่วงต้นปี 2569 BIS ประกาศเมื่อ 13 ม.ค. 2569 ปรับนโยบายพิจารณาใบอนุญาตส่งออกชิป Nvidia H200 และ AMD MI325X รวมถึงชิปใกล้เคียงไปจีน จากเดิมที่ไม่อนุญาตเป็นหลัก เป็นพิจารณาเป็นรายกรณี (case-by-case) กฎนี้ตามมาด้วยการตีพิมพ์ในราชกิจจานุเบกษาสหรัฐฯ (Federal Register)
ผู้ขอใบอนุญาตต้องแสดงให้ได้ว่า
- การส่งออกไปจีนจะไม่ทำให้กำลังผลิตเซมิคอนดักเตอร์ของโลกที่มีให้ลูกค้าสหรัฐฯ ลดลง
- ผู้ซื้อในจีนมีขั้นตอนปฏิบัติตามกฎส่งออก รวมถึงการตรวจสอบลูกค้า
- สินค้าผ่านการทดสอบโดยบุคคลที่สามในสหรัฐฯ เพื่อยืนยันประสิทธิภาพและความปลอดภัย
ปลัดกระทรวงพาณิชย์ฝ่ายอุตสาหกรรมและความมั่นคง เจฟฟรีย์ เคสเลอร์ (Jeffrey Kessler) กล่าวในประกาศฉบับเดียวกันว่า 'Export controls should evolve with changes in technology, while protecting national security.' ข้อความนี้สะท้อนว่าสหรัฐฯ ยังคงเกณฑ์ด้านความมั่นคง แต่ปรับวิธีคุมตามเทคโนโลยีที่เปลี่ยนไป
ยูเออีได้ผ่อนปรน แล้วเงื่อนไขคืออะไร
BIS ประกาศเมื่อ 10 ก.ค. 2569 ผ่อนปรนการควบคุมส่งออกให้ยูเออี โดยรัฐบาลยูเออีและบริษัทที่ได้รับอนุมัติสามารถรับสินค้าคอมพิวเตอร์ขั้นสูง รวมถึงชิป AI และเซิร์ฟเวอร์ ได้โดยไม่ต้องขอใบอนุญาต BIS ระบุว่าการปรับสถานะนี้สะท้อนที่ยูเออีเป็นหุ้นส่วนด้านกลาโหมสำคัญของสหรัฐฯ และอ้างถึงกรอบความร่วมมือด้าน AI ระหว่างสหรัฐฯ กับยูเออีที่ทำไว้ก่อนหน้า
เงื่อนไขสำคัญคือยูเออีต้องรักษาคำมั่นในการป้องกันการเบี่ยงเบนและการใช้เทคโนโลยีอ่อนไหวของสหรัฐฯ ในทางที่ผิด เมื่อเทียบกับมาเลเซียและไทยที่ BIS ยกเรื่องเบี่ยงเบนสินค้าเป็นเหตุผลของข้อกำหนดใบอนุญาต จะเห็นว่าสหรัฐฯ ปฏิบัติกับแต่ละประเทศไม่เหมือนกัน และการผ่อนปรนครั้งนี้ระบุเฉพาะยูเออี
ผู้ใช้ชิป AI ในไทยต้องตามอะไรต่อ
สำหรับดาต้าเซ็นเตอร์ สตาร์ตอัป และมหาวิทยาลัยในไทย ก่อนตกลงสั่งซื้อหรือเช่า GPU ควรถามผู้จำหน่ายว่าสินค้ารุ่นนั้นอยู่ในข้อกำหนดใบอนุญาตของสหรัฐฯ หรือไม่ และกำหนดส่งมอบเปลี่ยนไปหรือเปล่า
อีกเรื่องที่ต้องตามคือกฎที่จะมาแทน AI Diffusion Rule BIS ระบุว่าจะออกภายหลัง และยังไม่ปรากฏรายละเอียดในประกาศที่ตรวจได้ ผู้ที่เกี่ยวข้องจึงควรติดตามประกาศของ BIS และราชกิจจานุเบกษาสหรัฐฯ ต่อไป
ที่มา: สำนักอุตสาหกรรมและความมั่นคง (BIS) กระทรวงพาณิชย์สหรัฐฯ ประกาศวันที่ 13 พ.ค. 2568, 13 ม.ค. 2569 และ 10 ก.ค. 2569 และราชกิจจานุเบกษาสหรัฐฯ (Federal Register)
