ดาวเทียมตกสู่โลกอย่างยาน Swift ขององค์การบริหารการบินและอวกาศแห่งชาติสหรัฐฯ (NASA) หนักราว 3,200 ปอนด์ NASA คาดว่ายานจะกลับเข้าชั้นบรรยากาศโลกวันพุธที่ 4 พ.ย. 2569 ส่วนใหญ่ของยานจะไหม้หมด แต่บางชิ้นส่วนจะรอด NASA ประเมินว่าโอกาสที่ใครสักคนบนโลกจะได้รับอันตรายอยู่ที่ราว 1 ใน 2,100 และเรียกว่าไม่น่าเกิดขึ้น
ชิ้นส่วนที่รอดจะตกได้เฉพาะแถบละติจูด 20.6 องศาใต้ ถึง 20.6 องศาเหนือ ซึ่งครอบคลุมไทยทั้งประเทศตามพิกัดของกรมอุตุนิยมวิทยา แต่ไทยอยู่ในแถบที่ตกได้ ไม่ได้แปลว่าจะตกในไทย บทความนี้อธิบายวิธีอ่านเวลา ความเสี่ยง และแถบละติจูด เพื่อให้ใช้อ่านข่าวขยะอวกาศครั้งต่อไปได้ด้วย
เวลาที่คาดว่าดาวเทียมตกสู่โลกและสถานะล่าสุด
ล่าสุดที่บล็อกภารกิจ Swift ของ NASA แจ้งว่ากองกำลังอวกาศสหรัฐฯ (U.S. Space Force) คาดว่ายานจะกลับเข้าชั้นบรรยากาศราว 03:30 น. ตามเวลา EST ของวันดังกล่าว โดยมีความไม่แน่นอน 11 ชั่วโมง หมายความว่าเวลาจริงอาจเร็วหรือช้ากว่าที่คาดได้ถึง 11 ชั่วโมง ยานลำนี้ถูกปล่อยขึ้นไปเมื่อเกือบ 22 ปีก่อน NASA แจ้งก่อนหน้านี้ว่าภารกิจสิ้นสุดลงก่อนยานกลับเข้าชั้นบรรยากาศ และหน้าภารกิจ Swift ก็ระบุว่ายุติภารกิจวิทยาศาสตร์แล้ว
ถ้าแปลงเป็นเวลาไทย (เป็นการคำนวณเอง ไม่ใช่เวลาที่ NASA ประกาศ) เวลา EST ช้ากว่าเวลาสากล 5 ชั่วโมง ส่วนไทยเร็วกว่าเวลาสากล 7 ชั่วโมง สองเวลาจึงต่างกัน 12 ชั่วโมง 03:30 น. EST ตรงกับราว 15:30 น. เวลาไทย เมื่อบวกลบ 11 ชั่วโมง ช่วงที่เป็นไปได้จึงกว้างตั้งแต่ราว 04:30 น. ของเช้าวันนั้นไปจนถึงราว 02:30 น. ของวันถัดไปตามเวลาไทย
ช่วงเวลากว้างเกือบทั้งวันแบบนี้ทำให้ยังบอกไม่ได้ว่ายานจะกลับเข้าชั้นบรรยากาศในช่วงกลางวันหรือกลางคืนของไทย NASA ระบุว่าจะติดตามร่วมกับกองกำลังอวกาศสหรัฐฯ และอัปเดตการคาดการณ์ที่บล็อก Swift เวลาล่าสุดดูได้ที่บล็อก Swift ของ NASA ก่อนเชื่อข่าวที่บอกว่ายานตกแล้ว และควรดูด้วยว่า NASA ประกาศยืนยันการกลับเข้าชั้นบรรยากาศหรือยัง
ตัวเลข 1 ใน 2,100 หมายถึงความเสี่ยงของใคร
บล็อกของ NASA เขียนว่า ความเสี่ยงที่ใครก็ตามบนโลกจะได้รับอันตรายนั้นไม่น่าเกิดขึ้น ที่ราว 1 ใน 2,100 คำว่าใครก็ตามบนโลกสำคัญมาก เพราะตัวเลขนี้นับรวมทุกคนทั่วโลกเป็นก้อนเดียว ไม่ใช่ความเสี่ยงของประเทศใดประเทศหนึ่ง และไม่ใช่ความเสี่ยงเฉพาะของไทย
เมื่อเป็นความเสี่ยงรวมของทุกคน ความเสี่ยงของคนหนึ่งคนจึงเป็นเพียงส่วนเล็กๆ ของตัวเลขนี้ และต่ำกว่าตัวเลขรวมนี้ ขณะเดียวกัน 1 ใน 2,100 ก็ไม่ใช่ศูนย์ NASA จึงเลือกใช้คำว่าไม่น่าเกิดขึ้น ไม่ได้บอกว่าเป็นไปไม่ได้ การอ่านตัวเลขแบบนี้ให้ถูกคือเข้าใจว่าโอกาสมีน้อย แต่ยังไม่ถึงกับตัดทิ้งได้ทั้งหมด
ตัวเลขนี้เป็นความเสี่ยงรวมที่ NASA ประเมิน จึงควรอ่านเป็นตัวเลขเดี่ยวๆ และไม่ควรหยิบตัวเลขจากที่อื่นมาเทียบเอง เพราะแต่ละแหล่งอาจคำนวณต่างกัน NASA ระบุว่าตำแหน่งที่ชิ้นส่วนที่รอดจะตกขึ้นอยู่กับเวลาที่ยานกลับเข้าชั้นบรรยากาศ และ NASA กับกองกำลังอวกาศสหรัฐฯ จะอัปเดตการคาดการณ์ต่อไป
แถบละติจูดที่ชิ้นส่วนตกได้ รวมไทยอยู่ด้วย
NASA ระบุว่าชิ้นส่วนที่รอดจะตกได้เฉพาะระหว่างละติจูด 20.6 องศาใต้ ถึง 20.6 องศาเหนือ นั่นคือชิ้นส่วนจากยานลำนี้ตกนอกแถบดังกล่าวไม่ได้ สำหรับพื้นที่ที่อยู่ในแถบ ยังตอบไม่ได้ว่าจะตกตรงไหน เพราะตำแหน่งขึ้นอยู่กับเวลาที่ยานกลับเข้าชั้นบรรยากาศ
กรมอุตุนิยมวิทยา (Thai Meteorological Department) ระบุว่าไทยอยู่ระหว่างละติจูด 5 องศา 37 ลิปดาเหนือ ถึง 20 องศา 27 ลิปดาเหนือ เมื่อเทียบกับขอบแถบที่ 20.6 องศาเหนือ ซึ่ง 20 องศา 27 ลิปดาเท่ากับราว 20.45 องศา ละติจูดสูงสุดของไทยจึงยังต่ำกว่าขอบแถบ แปลว่าทั้งประเทศอยู่ภายในแถบที่ชิ้นส่วนตกได้ การเทียบตัวเลขนี้เป็นการคำนวณเอง NASA ไม่ได้กล่าวถึงไทยโดยตรง
ข้อควรระวังคืออย่าอ่านข้อมูลนี้เกินจริง การอยู่ในแถบหมายความว่าไม่ถูกตัดออกจากพื้นที่ที่ตกได้ เหมือนอีกหลายพื้นที่ของโลกที่อยู่ในแถบเดียวกัน ไม่ได้หมายความว่าคาดว่าจะตกในไทย NASA ไม่ได้ระบุจุดตกใดเลย
สิ่งที่ควรดูเมื่ออ่านข่าววัตถุอวกาศตกกลับโลก
ข่าวของ Swift ให้โครงสำหรับอ่านข่าวขยะอวกาศครั้งต่อไปได้ ข้อแรกให้ดูว่าเวลาที่ประกาศมาจากใครและมีช่วงความไม่แน่นอนเท่าไร ในกรณีนี้เวลามาจากกองกำลังอวกาศสหรัฐฯ และคลาดเคลื่อนได้ 11 ชั่วโมง ถ้าข่าวบอกเวลาเป๊ะโดยไม่มีช่วงความไม่แน่นอน ควรตั้งข้อสงสัย ข้อที่สองให้ดูแถบละติจูด เพราะแถบนี้บอกว่าพื้นที่ไหนของโลกเกี่ยวข้อง และตัดพื้นที่ไหนออกได้
ข้อที่สามให้ดูว่าตัวเลขความเสี่ยงนับใคร ถ้าเป็นความเสี่ยงต่อใครก็ตามบนโลก ก็เป็นตัวเลขรวมทั้งโลก ไม่ควรอ่านเป็นความเสี่ยงของประเทศหรือของตัวเอง ข้อที่สี่คือดูว่าข้อมูลมาจากหน่วยงานต้นทางหรือไม่ และอัปเดตล่าสุดเมื่อไร ตัวเลขของยานที่กำลังตกเปลี่ยนได้ตามการติดตาม จึงควรดูจากหน้าต้นทางโดยตรง กรณีนี้คือบล็อก Swift ของ NASA ที่ science.nasa.gov/blogs/swift
ถ้าเจอข้อความอ้างว่า NASA แนะนำวิธีปฏิบัติเมื่อพบเศษดาวเทียม ควรเปิดตรวจต้นทางก่อนว่ามีจริงหรือไม่ สิ่งที่ NASA ระบุไว้ในเรื่องนี้คือเวลาที่คาดการณ์ แถบละติจูด และความเสี่ยงรวมที่ประเมินไว้
ที่มา: บล็อกภารกิจ Swift ของ NASA (โพสต์วันที่ 2 พ.ย. 2569) หน้าภารกิจ Swift ของ NASA และหน้าข้อมูลภูมิอากาศของประเทศไทย กรมอุตุนิยมวิทยา
