Advertisement
เทคโนโลยี

Ghibli effect กับลิขสิทธิ์ AI ภาพที่ AI สร้างมีลิขสิทธิ์ไหม และคดีไหนตัดสินแล้วบ้าง

ปรับปรุงล่าสุด:

Ghibli effect คือกระแสแปลงเซลฟี่เป็นภาพสไตล์จิบลิด้วย AI สรุปคำตัดสินศาลสหรัฐและอังกฤษ และคดีฝึก AI ที่ยังรอผล

Ghibli effect กับลิขสิทธิ์ AI ภาพที่ AI สร้างมีลิขสิทธิ์ไหม และคดีไหนตัดสินแล้วบ้าง

กระแส Ghibli effect คือการอัปโหลดเซลฟี่หรือรูปถ่ายให้ AI วาดใหม่เป็นภาพการ์ตูนสไตล์สตูดิโอจิบลิ (Studio Ghibli) ของญี่ปุ่น กระแสนี้เริ่มหลัง OpenAI เปิดให้ ChatGPT สร้างภาพด้วยโมเดล GPT-4o เมื่อ 25 มี.ค. 2568 (อ้างตามรายงานของ NBC News และ Designboom) คำถามที่ตามมาคือภาพแบบนี้มีลิขสิทธิ์หรือไม่ และการเลียนสไตล์ของสตูดิโอเป็นเรื่องที่กฎหมายห้ามหรือเปล่า

ผ่านมาราวหนึ่งปีครึ่ง ศาลในสหรัฐและอังกฤษตัดสินไปแล้วหลายประเด็นที่เกี่ยวข้อง แม้คำตัดสินเหล่านั้นจะไม่ได้ตอบเรื่องสไตล์ภาพโดยตรง แต่วางหลักสำคัญไว้สองเรื่อง คือ ใครเป็นเจ้าของภาพที่ AI สร้าง และโมเดล AI ถือเป็นสำเนาของงานที่ใช้ฝึกหรือไม่ ส่วนคดีใหญ่ที่ถามว่าการเอาผลงานไปฝึก AI ทำได้แค่ไหน ยังรอคำตอบสุดท้าย

ภาพ Ghibli effect ที่ AI สร้างเองทั้งหมด จดลิขสิทธิ์ไม่ได้

ศาลอุทธรณ์สหรัฐประจำเขตโคลัมเบีย (D.C. Circuit) ตัดสินเมื่อ 18 มี.ค. 2568 ในคดี Thaler v. Perlmutter (หมายเลข 23-5233) ว่าระบบ AI ที่ชื่อ Creativity Machine ไม่สามารถเป็นผู้สร้างสรรค์งานที่มีลิขสิทธิ์ได้ เหตุผลของศาลคือกฎหมายลิขสิทธิ์สหรัฐ ค.ศ. 1976 (Copyright Act of 1976) กำหนดให้งานที่ได้รับความคุ้มครองต้องมีมนุษย์เป็นผู้สร้างสรรค์ตั้งแต่ต้น ศาลจึงยืนตามสำนักงานลิขสิทธิ์สหรัฐ (U.S. Copyright Office) ที่ปฏิเสธจดทะเบียนภาพชื่อ A Recent Entrance to Paradise ซึ่งนักวิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์ชื่อสตีเฟน ธาเลอร์ (Stephen Thaler) ระบุให้ AI เป็นผู้สร้างเพียงผู้เดียว

คำตัดสินนี้ยังไม่ตอบว่า ถ้าคนใช้ AI เป็นเครื่องมือสร้างงาน คนนั้นจะนับเป็นผู้สร้างได้หรือไม่ ศาลระบุว่าไม่พิจารณาข้อโต้แย้งนี้ เพราะธาเลอร์สละประเด็นดังกล่าวไปตั้งแต่ขั้นที่ยื่นเรื่องต่อหน่วยงาน

ส่วนที่ศาลไม่ได้ตอบ สำนักงานลิขสิทธิ์สหรัฐตอบไว้ในรายงาน Copyright and Artificial Intelligence ภาค 2 ว่าด้วยการได้ลิขสิทธิ์ (Copyrightability) ที่เผยแพร่เมื่อ 29 ม.ค. 2568 รายงานสรุปว่า ลิขสิทธิ์ไม่ครอบคลุมงานที่ AI สร้างล้วนๆ หรืองานที่มนุษย์ควบคุมส่วนที่เป็นการแสดงออกไม่เพียงพอ และจากการทำงานของเทคโนโลยีที่ใช้กันทั่วไปในตอนนี้ การพิมพ์คำสั่ง (prompt) อย่างเดียวยังให้การควบคุมไม่พอ อย่างไรก็ตาม ผู้สร้างยังได้ลิขสิทธิ์ในงานของตนที่เห็นได้ในภาพที่ AI สร้างออกมา รวมถึงการคัดเลือก เรียบเรียง หรือแก้ไขผลลัพธ์อย่างสร้างสรรค์ และการตัดสินว่ามนุษย์มีส่วนมากพอหรือไม่ ต้องดูเป็นรายกรณี

ถ้านำหลักของรายงานมาใช้กับภาพที่ทำตามกระแสนี้ ภาพที่ได้จากการพิมพ์คำสั่งแล้วให้ AI วาดให้ ผู้พิมพ์ก็ยังอ้างลิขสิทธิ์ในภาพนั้นได้ยาก ส่วนรูปถ่ายที่ผู้ใช้ถ่ายเองแล้วส่งเข้าไป น่าจะยังได้รับความคุ้มครองในส่วนที่ยังเห็นอยู่ในภาพผลลัพธ์ ทั้งสองข้อนี้เป็นการอนุมานตามหลักของรายงาน เพราะรายงานไม่ได้พูดถึงภาพ Ghibli effect โดยตรง สำนักงานลิขสิทธิ์สหรัฐบอกว่าจะติดตามพัฒนาการด้านเทคโนโลยีและกฎหมายต่อ เพื่อดูว่าควรทบทวนข้อสรุปเหล่านี้หรือไม่

ลำดับเหตุการณ์ AI กับลิขสิทธิ์ที่ผ่านมา / 29 ม.ค. 2568 สำนักงานลิขสิทธิ์สหรัฐเผยแพร่รายงานภาค 2 ว่าด้วยการได้ลิขสิทธิ์ / 18 มี.ค. 2568 ศาลอุทธรณ์ D.C. ตัดสินคดี Thaler v. Perlmutter AI เป็นผู้สร้างไม่ได้ / 25 มี.ค. 2568 OpenAI เปิดให้ ChatGPT สร้างภาพด้วยโมเดล GPT-4o / ปลาย ต.ค. 2568 CODA ส่งหนังสือถึง OpenAI ขอไม่ให้ฝึกโมเดลโดยไม่ขออนุญาตก่อน / 4 พ.ย. 2568 ศาลสูงอังกฤษอ่านคำพิพากษาคดี Getty Image
เหตุการณ์สำคัญด้านลิขสิทธิ์ AI ตั้งแต่ ม.ค. 2568 ถึง พ.ย. 2568

ศาลอังกฤษตัดสินคดี Getty Images ฟ้อง Stability AI

คดี Getty Images v Stability AI เป็นคดีที่ผู้ให้บริการภาพถ่ายรายใหญ่ฟ้องบริษัทผู้พัฒนาโมเดลสร้างภาพ Stable Diffusion ที่ศาลสูงอังกฤษและเวลส์ (High Court) ผู้พิพากษาโจแอนนา สมิธ (Joanna Smith) อ่านคำพิพากษาเมื่อ 4 พ.ย. 2568 ([2025] EWHC 2863 (Ch)) ก่อนปิดการพิจารณา Getty ถอนข้อกล่าวหาสำคัญไปหลายข้อ ได้แก่ ข้อหาเรื่องการฝึกโมเดล เพราะไม่มีหลักฐานว่าการฝึกเกิดในอังกฤษ ข้อหาเรื่องภาพที่โมเดลสร้างออกมา เพราะ Stability บล็อกคำสั่งที่ใช้เป็นตัวอย่างแล้ว และข้อหาละเมิดสิทธิในฐานข้อมูล ศาลจึงระบุว่าคำพิพากษานี้ไม่ได้ตอบว่าการฝึกโมเดลด้วยภาพมีลิขสิทธิ์ทำได้หรือไม่

ข้อหาที่เหลือคือการละเมิดลิขสิทธิ์ทางอ้อม ซึ่ง Getty อ้างว่าการนำเข้าและเผยแพร่ตัวโมเดลเข้าอังกฤษทำให้โมเดลเป็นสำเนาละเมิด ศาลยกข้อหานี้ โดยวินิจฉัยว่าโมเดล AI อย่าง Stable Diffusion ไม่ได้เก็บหรือทำซ้ำงานที่มีลิขสิทธิ์ และไม่เคยทำเช่นนั้น จึงไม่ใช่ "สำเนาละเมิด" ตามกฎหมายอังกฤษ ส่วนข้อหาละเมิดเครื่องหมายการค้า Getty ชนะเพียงบางส่วน คือกรณีลายน้ำของ Getty Images และ iStock ที่โมเดลบางเวอร์ชันสร้างขึ้นมา แต่ศาลสรุปว่าผลที่พบเป็นเรื่องในอดีตและมีขอบเขตจำกัดมาก

คดีฝึก AI ด้วยผลงานมีลิขสิทธิ์ และท่าทีของเจ้าของผลงาน

ในสหรัฐ คดีที่เดอะนิวยอร์กไทมส์ (The New York Times) และสำนักข่าวอื่นฟ้อง OpenAI เรื่องละเมิดลิขสิทธิ์ ถูกรวมไว้เป็นคดีเดียวที่ศาลแขวงสหรัฐ เขตใต้ของนิวยอร์ก หมายเลข 25-md-3143 โดยผู้พิพากษาซิดนีย์ สไตน์ (Sidney Stein) เป็นผู้พิจารณา ตามรายงานของ Tech Policy Law เมื่อ 4 ก.ย. 2569 OpenAI และไมโครซอฟต์ (Microsoft) ยื่นคำร้องขอให้ศาลตัดสินโดยไม่ต้องสืบพยานเต็มรูปแบบ (cross-motions for summary judgment) ตอนนี้ศาลยังไม่ตัดสิน และยังไม่ชัดว่าจะพิจารณาเมื่อใด

ฝั่งญี่ปุ่น ปลายเดือน ต.ค. 2568 สมาคมส่งออกเนื้อหาบันเทิงของญี่ปุ่น (Content Overseas Distribution Association หรือ CODA) ซึ่งมีสตูดิโอจิบลิเป็นสมาชิก ส่งหนังสือถึง OpenAI ขอไม่ให้นำผลงานของสมาชิกไปฝึกโมเดลโดยไม่ขออนุญาตก่อน หลังมีวิดีโอสไตล์อนิเมะจากโมเดล Sora 2 (อ้างตามรายงานของ Gigazine และ Medianama) CODA คัดค้านวิธีให้เจ้าของผลงานแจ้งขอออกทีหลัง โดยระบุว่าระบบลิขสิทธิ์ของญี่ปุ่นต้องขออนุญาตก่อนใช้ ส่วน OpenAI ระบุว่านโยบายของ Sora 2 ให้เจ้าของลิขสิทธิ์เลือกได้ว่าจะให้ผลงานของตนปรากฏหรือไม่

เรื่องท่าทีของ Hayao Miyazaki ผู้กำกับของสตูดิโอจิบลิ มีคำพูดที่ถูกยกขึ้นมาบ่อยในช่วงกระแสนี้ แต่ต้องบอกบริบทให้ชัด เขาพูดในสารคดีของสถานีโทรทัศน์ NHK เมื่อปี 2559 หลังดูการสาธิตแอนิเมชันที่ AI สร้างท่าเคลื่อนไหวประหลาดของตัวละครคล้ายมนุษย์ เขากล่าวว่ารู้สึกว่านี่เป็น "การดูถูกชีวิต" (insult to life itself) และบอกว่าไม่อยากนำเทคโนโลยีนี้มาใช้ในงานของตนเลย (อ้างตามรายงานของ New Atlas และ The Mary Sue) คำพูดนี้ไม่ได้พูดถึงภาพสไตล์จิบลิจาก ChatGPT ซึ่งเกิดขึ้นหลังจากนั้นเกือบสิบปี

คนทำภาพ Ghibli effect ต้องรู้อะไร

ข้อสรุปที่ยืนยันจากเอกสารต้นทางได้ตอนนี้มีสามข้อ ข้อแรก ในสหรัฐ งานที่ AI สร้างล้วนๆ ไม่ได้ลิขสิทธิ์ และคำสั่งอย่างเดียวยังไม่พอให้ผู้ใช้ถือเป็นผู้สร้าง ข้อสอง ในอังกฤษ ศาลมองว่าโมเดลที่ไม่ได้เก็บหรือทำซ้ำภาพต้นฉบับไม่ใช่สำเนาละเมิด แต่ลายน้ำของเจ้าของภาพที่โผล่ในผลลัพธ์อาจเป็นปัญหาเรื่องเครื่องหมายการค้า ข้อสาม คำถามใหญ่เรื่องการนำผลงานไปฝึก AI ยังไม่มีคำตัดสินสุดท้ายในสหรัฐ และเจ้าของผลงานในญี่ปุ่นเริ่มส่งเสียงชัดขึ้น

ในไทย ยังไม่มีข้อมูลยืนยันจากหน่วยงานว่ามีแนวทางหรือแนวคำพิพากษาเฉพาะเรื่องงานที่ AI สร้าง จึงยังตอบแน่ชัดไม่ได้ว่าภาพสไตล์จิบลิที่ทำจาก AI จะได้รับความคุ้มครองหรือไม่ ผู้ที่ต้องการนำภาพ AI ไปใช้เชิงพาณิชย์ควรปรึกษานักกฎหมายด้านทรัพย์สินทางปัญญา และตรวจเงื่อนไขการใช้งานของบริการ AI ที่ใช้สร้างภาพ

ที่มา: คำพิพากษาศาลอุทธรณ์สหรัฐประจำเขตโคลัมเบีย คดี Thaler v. Perlmutter หมายเลข 23-5233, รายงาน Copyright and Artificial Intelligence ภาค 2 ของสำนักงานลิขสิทธิ์สหรัฐ, คำพิพากษาศาลสูงอังกฤษและเวลส์ คดี Getty Images v Stability AI [2025] EWHC 2863 (Ch), รายงานของ Tech Policy Law เรื่องคดีรวมของ OpenAI และไมโครซอฟต์, รายงานของ NBC News, Designboom, Gigazine, Medianama, New Atlas และ The Mary Sue

บทความที่เกี่ยวข้อง