อาการเบาหวานในระยะแรกอาจเบามากจนไม่รู้ตัว ส่วนความดันโลหิตสูงมักไม่มีอาการเลย และมะเร็งหลายชนิดรักษาได้มากขึ้นถ้าพบเร็ว องค์การอนามัยโลก (World Health Organization หรือ WHO) ระบุว่าทั้งสามโรคอยู่ในกลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ที่พบได้ทั่วโลก ผู้อ่านที่รู้สัญญาณเตือนและไปตรวจตามนัดจึงมีโอกาสรู้ตัวก่อนที่โรคจะลุกลาม
บทความนี้เล่าอาการของเบาหวานและความดันโลหิตสูงตามที่ WHO ระบุไว้ ส่วนมะเร็งเป็นเรื่องการพบเร็วและการตรวจคัดกรอง พร้อมตัวเลขล่าสุดที่ช่วยให้เห็นว่าเรื่องนี้ใกล้ตัวแค่ไหน
อาการเบาหวานที่ควรสังเกต
คนที่เป็นเบาหวานอาจมีอาการดังนี้ ถ้าพบอาการเหล่านี้ ควรไปตรวจระดับน้ำตาลในเลือด
- กระหายน้ำมาก
- ปัสสาวะบ่อยกว่าปกติ
- ตาพร่ามัว
- รู้สึกเหนื่อยล้า
- น้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจ
ปัญหาคือเบาหวานชนิดที่ 2 อาการอาจเบาและใช้เวลาหลายปีกว่าจะสังเกตเห็น หลายคนจึงรู้ว่าเป็นก็ตอนที่เกิดภาวะแทรกซ้อนแล้ว เบาหวานชนิดที่ 2 คือภาวะที่ร่างกายใช้อินซูลินได้ไม่มีประสิทธิภาพ และเป็นสัดส่วนมากกว่า 95% ของผู้ป่วยทั้งหมด WHO เสริมว่าพบในเด็กมากขึ้นเรื่อยๆ
ตัวเลขทั่วโลกสะท้อนปัญหานี้ชัดเจน ในปี 2022 มีผู้ใหญ่ที่เป็นเบาหวานราว 830 ล้านคน เพิ่มจาก 200 ล้านคนในปี 1990 และผู้ใหญ่อายุ 30 ปีขึ้นไปที่เป็นเบาหวานถึง 59% ไม่ได้รับยารักษา เบาหวานเป็นสาเหตุโดยตรงของการเสียชีวิตราว 1.6 ล้านคนในปี 2021 และ 47% ของการเสียชีวิตจากเบาหวานเกิดก่อนอายุ 70 ปี
ความดันโลหิตสูงมักไม่มีอาการ ต้องวัดจึงรู้
คนส่วนใหญ่ที่ความดันโลหิตสูงไม่มีอาการ จึงต้องวัดความดันจึงจะรู้ว่าเป็นหรือไม่ เกณฑ์ที่ WHO ใช้คือ 140/90 มม.ปรอทขึ้นไป และการวินิจฉัยต้องวัดได้ค่าสูงตั้งแต่เกณฑ์นี้ในสองวันที่ต่างกัน การวัดครั้งเดียวที่ค่าสูงจึงยังไม่ใช่การวินิจฉัย
อาการจะเริ่มปรากฏเมื่อความดันสูงมาก โดยทั่วไปคือ 180/120 หรือสูงกว่า อาจปวดศีรษะรุนแรง เจ็บหน้าอก เวียนศีรษะ หายใจลำบาก คลื่นไส้ อาเจียน การมองเห็นเปลี่ยนไป วิตกกังวล สับสน หูอื้อ เลือดกำเดาไหล และหัวใจเต้นผิดจังหวะ ถ้าความดันสูงและมีอาการเหล่านี้พร้อมกัน ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที
ตัวเลขล่าสุดของ WHO ในปี 2024 ประเมินว่าผู้ใหญ่อายุ 30-79 ปีทั่วโลกราว 1.4 พันล้านคน หรือ 33% เป็นความดันโลหิตสูง และราว 600 ล้านคน (44%) ไม่รู้ว่าตัวเองเป็น มีเพียงราว 320 ล้านคน (23%) ที่ควบคุมความดันได้ ตัวเลขนี้อธิบายได้ว่าทำไมการวัดความดันสม่ำเสมอจึงสำคัญ เพราะคนจำนวนมากไม่รู้ตัวเลยจนกว่าจะมีใครวัดให้
มะเร็ง รู้ตัวเร็วช่วยให้รักษาได้มากขึ้น
มะเร็งหลายชนิดรักษาให้หายได้ถ้าตรวจพบเร็วและรักษาอย่างมีประสิทธิภาพ การพบเร็วมีสามส่วนหลัก คือผู้คนรู้อาการของมะเร็งแต่ละชนิดแล้วไปพบแพทย์เมื่อพบความผิดปกติ ผู้ป่วยเข้าถึงการตรวจวินิจฉัยได้ และได้รับการส่งต่อเข้ารับการรักษาทันเวลา
อีกทางหนึ่งคือการตรวจคัดกรอง ซึ่งหามะเร็งชนิดใดชนิดหนึ่งหรือความเปลี่ยนแปลงก่อนเป็นมะเร็งตั้งแต่ยังไม่มีอาการ ตัวอย่างที่ WHO ยกไว้คือการตรวจเชื้อเอชพีวี (HPV) เพื่อคัดกรองมะเร็งปากมดลูก และการตรวจแมมโมแกรมเพื่อคัดกรองมะเร็งเต้านมในผู้หญิงอายุ 50-69 ปี ถ้าผลคัดกรองผิดปกติ ต้องตรวจเพิ่มเพื่อยืนยันว่าเป็นมะเร็งหรือไม่
ในปี 2024 มะเร็งทำให้มีผู้เสียชีวิตเกือบ 10 ล้านคนทั่วโลก หรือราวหนึ่งในหกของการเสียชีวิตทั้งหมด มะเร็งที่พบรายใหม่มากที่สุดคือมะเร็งปอด 2.6 ล้านราย มะเร็งเต้านม 2.4 ล้านราย และมะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรง 2.0 ล้านราย ส่วนมะเร็งที่ทำให้เสียชีวิตมากที่สุดคือมะเร็งปอด 1.86 ล้านราย

ลดความเสี่ยงและตรวจเมื่อไร
ราว 38% ของมะเร็งป้องกันได้ด้วยการหลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยง ได้แก่ การสูบบุหรี่หรือใช้ยาสูบ การดื่มแอลกอฮอล์ อาหารที่ไม่ดีต่อสุขภาพ การไม่ออกกำลังกาย และมลพิษทางอากาศ ส่วนเชื้อบางชนิดก็เพิ่มความเสี่ยง เช่น ไวรัสตับอักเสบบีและซีเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งตับ และเอชพีวีบางสายพันธุ์เพิ่มความเสี่ยงมะเร็งปากมดลูก
สำหรับเบาหวานชนิดที่ 2 WHO แนะนำให้รักษาน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์ที่ดี ออกกำลังกายระดับปานกลางอย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ กินอาหารที่ดีต่อสุขภาพโดยจำกัดน้ำตาลและไขมันอิ่มตัว และไม่สูบบุหรี่ การตรวจเลือดวัดระดับน้ำตาลเป็นวิธีที่ไม่แพงและช่วยวินิจฉัยได้ตั้งแต่เนิ่นๆ
ส่วนความดันโลหิตสูง แนวทางคือกินผักผลไม้มากขึ้น จำกัดเกลือไม่เกินวันละ 2 กรัม หลีกเลี่ยงอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวหรือไขมันทรานส์สูง ออกกำลังกายระดับปานกลางอย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ ลดน้ำหนักถ้าน้ำหนักเกิน ไม่สูบบุหรี่ และจำกัดแอลกอฮอล์ นอกจากนี้ควรวัดความดันเป็นประจำ และถ้าแพทย์สั่งยา ให้กินตามที่สั่งและไปตามนัด
ข้อมูลในบทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำเฉพาะราย ถ้ามีอาการที่กล่าวถึงหรือกังวลเรื่องความเสี่ยงของตัวเอง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนการรักษา
ที่มา: องค์การอนามัยโลก (WHO) เอกสารข้อเท็จจริงเรื่องเบาหวาน ความดันโลหิตสูง และมะเร็ง ตัวเลขเบาหวานเป็นของปี 2022 และ 2021 ตัวเลขความดันโลหิตสูงและมะเร็งเป็นของปี 2024 ตามที่ WHO ระบุ







