Advertisement
สุขภาพ

เชื้อดื้อยา AMR เกี่ยวกับอาหารอย่างไร และกินให้ปลอดภัยขึ้นได้อย่างไร

ปรับปรุงล่าสุด:

เชื้อดื้อยา AMR เดินทางจากฟาร์มมาถึงจานอาหารได้ ดูข้อมูลจาก WHO และ FAO พร้อมวิธีปรุงและเลือกอาหารให้ปลอดภัยขึ้น

เชื้อดื้อยา AMR เกี่ยวกับอาหารอย่างไร และกินให้ปลอดภัยขึ้นได้อย่างไร

เชื้อดื้อยา หรือ AMR (Antimicrobial Resistance) เกี่ยวกับอาหารที่กินทุกวัน เพราะแบคทีเรียที่ดื้อยาเดินทางจากฟาร์มมาถึงจานอาหารได้ องค์การอนามัยโลก (World Health Organization: WHO) ระบุว่าเชื้อกลุ่มนี้ปนเปื้อนอาหารได้ตั้งแต่ฟาร์มจนถึงมื้ออาหาร วิธีป้องกันที่ทำได้เองที่บ้านคือปรุงเนื้อสัตว์ให้สุก แยกของดิบกับของสุก และใช้ยาปฏิชีวนะอย่างระมัดระวัง

AMR คืออะไร และตัวเลขผู้เสียชีวิตล่าสุด

WHO อธิบายว่า AMR เกิดขึ้นเมื่อแบคทีเรีย ไวรัส รา และปรสิตไม่ตอบสนองต่อยาต้านจุลชีพ ยาที่เคยรักษาได้จึงใช้ไม่ได้ผล WHO ประเมินว่าการดื้อยาของแบคทีเรียสัมพันธ์กับการเสียชีวิตมากกว่า 4.7 ล้านคนทั่วโลกในปี 2564 (ค.ศ. 2021)

ส่วนตัวเลข 10 ล้านคนต่อปีที่มักถูกอ้างถึง มาจากการคาดการณ์ ไม่ใช่จำนวนที่เกิดขึ้นจริง องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (Food and Agriculture Organization: FAO) ระบุในแผนต้านเชื้อดื้อยาที่ประกาศเมื่อ พ.ย. 2564 ว่าราว 700,000 คนต่อปีเสียชีวิตจากเหตุที่เกี่ยวกับ AMR และตัวเลขอาจพุ่งถึง 10 ล้านคนภายในปี 2593 (ค.ศ. 2050) หากไม่ลดความเสี่ยง ปัจจุบัน WHO ตั้งเป้าลดการเสียชีวิตที่สัมพันธ์กับ AMR ของแบคทีเรียลง 10% ภายในปี 2573 ตามเป้าหมายที่สมัชชาสหประชาชาติกำหนดในปี 2567

เชื้อดื้อยาเดินทางจากฟาร์มถึงจานอาหาร

WHO อธิบายว่าแบคทีเรียดื้อยาถ่ายทอดจากสัตว์สู่คนได้โดยการสัมผัสโดยตรง และปนเปื้อนในอาหารได้ ผักและผลไม้ก็ปนเปื้อนได้ ทั้งที่ฟาร์มและจากการปนเปื้อนข้ามภายหลัง นักวิจัยใช้การตรวจลายพิมพ์ดีเอ็นเอเพื่อเชื่อมโยงเชื้อดื้อยาที่พบในผู้ป่วยกับแหล่งที่มาทางการเกษตร

ต้นทางของปัญหาคือการใช้ยาปฏิชีวนะปริมาณมากในสัตว์เลี้ยง WHO ระบุว่ายาปฏิชีวนะที่ใช้ในสัตว์จำนวนมากใช้เพื่อเร่งการเจริญเติบโตและป้องกันโรค ไม่ได้ใช้รักษาสัตว์ป่วย FAO ระบุว่าภาคปศุสัตว์เป็นผู้ใช้ยาต้านจุลชีพรายใหญ่ที่สุด โดยการเลี้ยงหมูและโคแบบเข้มข้นใช้ยามากที่สุด ส่วนสัตว์ปีกและปลาแต่ละกลุ่มใช้น้อยกว่า 10% ของทั้งหมด

เมื่อ พ.ย. 2560 WHO แนะนำให้เลิกใช้ยาปฏิชีวนะเป็นประจำเพื่อเร่งการเจริญเติบโตของสัตว์ที่แข็งแรง และจำกัดการใช้เพื่อป้องกันโรค โดยให้ใช้กับสัตว์ที่ยังไม่ป่วยเฉพาะเมื่อพบโรคในฝูงเดียวกันแล้ว WHO ยังระบุว่าสุขอนามัยที่ดีและการฉีดวัคซีนช่วยลดความจำเป็นต้องใช้ยา ผู้บริโภคมีส่วนกำหนดวิธีผลิตอาหาร เพราะในบางประเทศความต้องการเนื้อสัตว์ที่เลี้ยงโดยไม่ใช้ยาปฏิชีวนะเป็นประจำ ผลักดันให้ผู้ผลิตเปลี่ยนวิธีเลี้ยง

หลักห้าข้อ กินปลอดภัยจากเชื้อดื้อยา / รักษาความสะอาด / แยกอาหารดิบกับอาหารสุก / ปรุงอาหารให้สุกทั่วถึง / เก็บอาหารที่อุณหภูมิปลอดภัย / ใช้น้ำและวัตถุดิบที่ปลอดภัย
WHO แนะนำหลักห้าข้อสู่อาหารปลอดภัย ใช้ได้ทั้งที่บ้าน ร้านอาหาร และตลาด

ปรุงและเก็บอาหารอย่างไรให้เสี่ยงน้อยลง

การปรุงอาหารให้สุกเป็นด่านแรกของการป้องกันเชื้อจากเนื้อสัตว์ WHO ระบุว่าการระบาดของเชื้อแคมไพโลแบคเตอร์ (Campylobacter) มักเกี่ยวกับเนื้อสัตว์ปีกดิบหรือสุกไม่ทั่วถึง นมดิบ และเนื้อสัตว์เคี้ยวเอื้อง ส่วนเชื้ออีโคไลชนิดสร้างสารพิษชิกะ (STEC) สัมพันธ์กับเนื้อสัตว์ดิบและสุกไม่ทั่วถึง

WHO แนะนำหลักห้าข้อสู่อาหารปลอดภัย (Five keys to safer food) ซึ่งใช้ได้ทั้งที่บ้าน ร้านอาหาร และตลาด

  • รักษาความสะอาด
  • แยกอาหารดิบกับอาหารสุก
  • ปรุงอาหารให้สุกทั่วถึง
  • เก็บอาหารที่อุณหภูมิปลอดภัย
  • ใช้น้ำและวัตถุดิบที่ปลอดภัย

ข้อแยกของดิบกับของสุกสำคัญกับการป้องกันเชื้อดื้อยา เพราะ WHO ระบุว่าผักและผลไม้ก็ปนเปื้อนข้ามได้ เช่น ใช้เขียงหรือมีดร่วมกับเนื้อสัตว์ดิบโดยไม่ล้างให้สะอาด

ใช้ยาปฏิชีวนะอย่างระวัง

WHO ระบุว่าการใช้ยาปฏิชีวนะผิดวิธีและใช้เกินจำเป็นเป็นสาเหตุหลักข้อหนึ่งของเชื้อดื้อยา อีกปัจจัยคือการป้องกันและควบคุมการติดเชื้อไม่เพียงพอ ทั้งในครัวเรือน สถานพยาบาล และฟาร์ม รวมถึงการเข้าไม่ถึงน้ำสะอาด สุขาภิบาล และสุขอนามัย การดูแลความสะอาดในบ้านและในครัวจึงเป็นส่วนหนึ่งของการลดปัญหานี้

ยาปฏิชีวนะเป็นยาที่ต้องใช้อย่างระวัง จึงควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนการรักษาทุกครั้ง ไม่ควรซื้อยามากินเองหรือหยุดและเปลี่ยนยาเองโดยไม่ได้ปรึกษา

ที่มา: องค์การอนามัยโลก (WHO) เอกสารข้อเท็จจริงเรื่องเชื้อดื้อยาต้านจุลชีพ เอกสารข้อเท็จจริงเรื่องความปลอดภัยของอาหาร ถาม-ตอบเรื่องเชื้อดื้อยาในห่วงโซ่อาหาร ข่าว WHO เรื่องการเลิกใช้ยาปฏิชีวนะในสัตว์ที่แข็งแรง (พ.ย. 2560) และคู่มือ Five keys to safer food องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) หน้าข้อมูลเรื่องเชื้อดื้อยาและข่าวแผนต้านเชื้อดื้อยา (พ.ย. 2564)

บทความที่เกี่ยวข้อง