กฎหมายกัญชา ช่อดอกต้องมีใบสั่งจ่าย ร้านขายต้องเข้าเกณฑ์ใหม่ ร่าง พ.ร.บ.ถึงไหน

กฎหมายกัญชาปี 2568 คุมเฉพาะช่อดอกและขายผ่านใบสั่งจ่าย

ผู้ที่จะศึกษาวิจัย ส่งออก จำหน่าย หรือแปรรูปช่อดอกเพื่อการค้า ต้องมีใบอนุญาตก่อน ผู้รับใบอนุญาตต้องจดบันทึกแหล่งที่มา การนำไปใช้ และจำนวนที่เก็บไว้ แล้วรายงานต่อนายทะเบียน ช่อดอกที่ซื้อขายกันในวงผู้รับใบอนุญาตต้องมาจากแหล่งที่ได้มาตรฐานการปลูกและเก็บเกี่ยวจากกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก

ฝั่งผู้ซื้อ ช่อดอกจำหน่ายได้เฉพาะผู้ที่มีใบสั่งจ่ายจากผู้ประกอบวิชาชีพที่กำหนด ซึ่งมี 7 กลุ่ม ได้แก่ เวชกรรม การแพทย์แผนไทย การแพทย์แผนไทยประยุกต์ ทันตกรรม เภสัชกรรม การแพทย์แผนจีน และหมอพื้นบ้าน ใบสั่งจ่ายต้องระบุชื่อผู้สั่งจ่ายพร้อมเลขที่ใบอนุญาตหรือหนังสือรับรอง และต้องระบุปริมาณที่ควรใช้ต่อวัน สั่งจ่ายได้ไม่เกิน 30 วันต่อครั้ง

มีอาการที่ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น 15 อาการ เช่น ปวดเรื้อรัง ลมชัก หอบหืด นอนไม่หลับ มะเร็ง และซึมเศร้า แต่ผู้สั่งจ่ายใช้ดุลยพินิจสั่งจ่ายเพื่ออาการอื่นได้ และต้องรับผิดชอบต่อผู้ป่วย เช่น เรื่องปริมาณการใช้และผลข้างเคียง ถ้าสั่งไม่เหมาะสมอาจมีโทษตามกฎหมายวิชาชีพ

ประกาศฉบับเดียวกันยังห้ามการขายบางรูปแบบ ผู้ที่เคยซื้อตามร้านหรือช่องทางออนไลน์ควรรู้ว่าสิ่งต่อไปนี้ทำไม่ได้แล้ว

• จำหน่ายเพื่อการค้าผ่านเครื่องจำหน่ายสินค้าอัตโนมัติและช่องทางออนไลน์
• โฆษณาเพื่อการค้าทุกช่องทาง
• จำหน่ายเพื่อการค้าในวัด สถานที่ปฏิบัติพิธีกรรมทางศาสนา หอพัก สวนสาธารณะ สวนสัตว์ และสวนสนุก

กฎกระทรวงใหม่ปรับเกณฑ์ร้านจำหน่าย

กฎกระทรวงว่าด้วยการอนุญาตให้ศึกษาวิจัย ส่งออก จำหน่าย หรือแปรรูปสมุนไพรควบคุมเพื่อการค้า (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2569 มีผลตั้งแต่ 30 เม.ย. 2569

ตามหลักเกณฑ์ใหม่ ผู้ขอรับอนุญาตต้องดำเนินกิจการในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่งใน 3 แบบ คือ สถานพยาบาล สถานที่ผลิตหรือจำหน่ายยาและผลิตภัณฑ์สมุนไพร หรือผู้ที่ได้รับการรับรองเป็นหมอพื้นบ้าน ต้องมีระบบกำจัดกลิ่นและควันที่มีประสิทธิภาพ ต้องเก็บช่อดอกอย่างเหมาะสมโดยไม่วางกับพื้น และต้องมีบุคลากรที่ผ่านการอบรมจากกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกประจำตลอดเวลาทำการ

ส่วนเงื่อนไขที่หนักกว่านั้น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขระบุว่าในอีก 2 ถึง 3 ปี ร้านต้องปรับเป็นสถานพยาบาล และมีบุคลากรวิชาชีพแพทย์ 6 สาขาประจำตลอดเวลา ถ้าร้านไหนไม่ปรับ ก็ต้องเลิกกิจการเมื่อใบอนุญาตครบกำหนด

ตอนนี้มีร้านที่ยังเปิดอยู่ราว 12,000 แห่ง ใบอนุญาตจะทยอยหมดอายุปีละประมาณ 5,000 ถึง 6,000 แห่งในปี 2569 ประมาณ 4,000 ถึง 5,000 แห่งในปี 2570 และราว 1,000 แห่งในปี 2571

ผู้ป่วยและผู้ใช้ทั่วไปได้รับผลอย่างไร

ผู้ป่วยที่ใช้กัญชาตามแนวทางการรักษายังเข้าถึงได้ แต่ต้องผ่านผู้ประกอบวิชาชีพ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขระบุว่าผู้ป่วยทั่วประเทศไม่ได้รับผลกระทบ เพราะโรงพยาบาลในชุมชนเป็นสถานพยาบาลอยู่แล้ว และจ่ายยากัญชาได้ ผู้ป่วยกัญชาทางการแพทย์มีกว่า 40,000 ราย ผู้ที่จ่ายกัญชาทางการแพทย์ต้องรายงานข้อมูลการจ่ายผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ของกรมทุกเดือน

สำหรับผู้ที่เคยซื้อเองตามร้าน ภาพที่ต่างจากเดิมชัดที่สุดคือซื้อทางออนไลน์ไม่ได้ ร้านโฆษณาเพื่อการค้าไม่ได้ และร้านที่ไม่มีใบอนุญาตขายไม่ได้ ถ้าสนใจใช้กัญชาเพื่อบรรเทาอาการใด ต้องไปให้ผู้ประกอบวิชาชีพประเมินก่อน เพราะใบสั่งจ่ายออกโดยผู้สั่งจ่ายที่รับผิดชอบผู้ป่วยรายนั้น

ผู้อ่านที่อยากรู้ว่าร้านไหนได้รับอนุญาตจริง กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกพัฒนาแอปพลิเคชันระบุพิกัดร้านที่ได้รับอนุญาตพร้อมวันหมดอายุใบอนุญาต

ร่าง พ.ร.บ.กัญชา กัญชงตอนนี้ไปถึงขั้นไหนแล้ว

ร่าง พ.ร.บ.กัญชา กัญชงยังเป็นร่างที่อยู่ระหว่างขั้นตอนของกระทรวง ตามไทม์ไลน์ ณ วันที่ 1 ก.ค. 2569 กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกรับฟังความเห็นรอบสองต่อรายละเอียดตัวร่างระหว่าง 2 มิ.ย. ถึง 1 ก.ค. 2569 จากนั้นต้องวิเคราะห์ผลกระทบทางกฎหมาย (RIA) และปรับปรุงร่างให้สมบูรณ์ ก่อนให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขพิจารณาแล้วเสนอคณะรัฐมนตรี

ถ้าคณะรัฐมนตรีเห็นชอบ ร่างจะเข้าสู่กระบวนการนิติบัญญัติเต็มรูปแบบตั้งแต่ ม.ค. 2570 เป็นต้นไป กระทรวงระบุว่าสนับสนุนการใช้ทางการแพทย์และเศรษฐกิจ แต่ไม่สนับสนุนการใช้เพื่อสันทนาการ และอาจเปลี่ยนชื่อร่างเป็น พ.ร.บ.ควบคุมกัญชา กัญชง เพื่อเน้นการควบคุมทุกขั้นตอน ตั้งแต่ปลูก เก็บเกี่ยว สกัด ไปจนถึงแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์

ระหว่างนี้กฎที่ใช้จริงคือประกาศปี 2568 และกฎกระทรวงปี 2569 ความคืบหน้าของร่างหลังวันที่ 1 ก.ค. 2569 ควรตรวจกับกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกอีกครั้ง โดยเฉพาะผู้ที่กำลังตัดสินใจทำธุรกิจหรือยื่นขอใบอนุญาต

ที่มา: ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 (หน้าประกาศของกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก