เงินสด 5 ล้านบาทขึ้นไปที่นำไปฝากสาขาธนาคารภายในวันเดียวกัน จะถูกสอบถามที่มาของเงินมากขึ้นตั้งแต่ 1 พ.ย. 2569 ตามประกาศธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ที่ 57/2569 ซึ่ง ธปท. แถลงข่าวเมื่อ 26 ต.ค. 2569 เรื่องนี้ไม่ใช่การห้ามถือหรือใช้เงินสด ไม่ใช่ภาษีใหม่ และไม่กระทบการโอนเงินผ่านแอปหรือช่องทางอิเล็กทรอนิกส์
เงินสด 5 ล้านบาทที่สาขา ฝาก แลกธนบัตร ออกเช็ก ดราฟต์ และแลกเงินตราต่างประเทศเข้าข่าย
ประกาศฉบับนี้มีชื่อเต็มว่าเรื่องหลักเกณฑ์การบริหารจัดการความเสี่ยงของธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกับเงินสดสำหรับสถาบันการเงิน หัวใจของเรื่องคือการฝากเงินสดตั้งแต่ 5 ล้านบาทขึ้นไป โดยนับรวมธุรกรรมที่ทำภายในวันเดียวกัน ถ้าวันเดียวกันคุณฝากเงินสดหลายครั้งที่สาขา ยอดรวมของวันนั้นคือตัวเลขที่ใช้เทียบกับเกณฑ์ ไม่ใช่ดูทีละรายการ
ขอบเขตไม่ได้หยุดแค่การฝากเงิน ธปท. ขยายไปถึงธุรกรรมเงินสดอีกหลายแบบ ได้แก่ การรับแลกธนบัตร การรับเงินสดเพื่อออกเช็กหรือดราฟต์ การซื้อขายแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ และการจ่ายเบี้ยประกันหรือผลิตภัณฑ์การลงทุน เงื่อนไขคือต้องเป็นเงินสดตั้งแต่ 5 ล้านบาทขึ้นไปเช่นกัน
จุดที่คนอ่านควรจำให้ชัดคือ หลักเกณฑ์นี้ใช้เฉพาะธุรกรรมที่ทำผ่านสาขา ธปท. ระบุว่าไม่กระทบการใช้บริการผ่านช่องทางอิเล็กทรอนิกส์ ดังนั้นการโอนเงินผ่านแอปธนาคารหรือบริการออนไลน์ยังใช้ได้ตามปกติ
ธนาคารจะถามอะไร และควรเตรียมตัวอย่างไรก่อน 1 พ.ย.
เมื่อธุรกรรมเข้าเกณฑ์ สถาบันการเงินต้องทำสิ่งที่ ธปท. เรียกว่าการตรวจสอบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับลูกค้าอย่างเข้มข้น หรือ EDD (Enhanced Due Diligence) พูดง่ายๆ คือธนาคารต้องรู้จักลูกค้าและที่มาของเงินให้ละเอียดกว่าธุรกรรมทั่วไป ธนาคารจะทำมากน้อยแค่ไหนขึ้นกับระดับความเสี่ยงของลูกค้าแต่ละราย ตามประกาศ ธนาคารอาจทำสิ่งต่อไปนี้
- สอบถามแหล่งที่มาของเงิน
- สอบถามวัตถุประสงค์ของการทำธุรกรรม
- ขอเอกสารประกอบ
แถลงข่าวของ ธปท. ยังไม่ได้ระบุว่าเอกสารที่ขอต้องเป็นชนิดไหนโดยเฉพาะ และยังไม่ได้บอกว่ามีแบบฟอร์มมาตรฐานกลางหรือไม่ เพราะประกาศให้ธนาคารพิจารณาตามระดับความเสี่ยงของลูกค้าแต่ละราย คำถามและเอกสารที่ธนาคารขอจึงอาจต่างกันตามลูกค้าและตามสถาบันการเงิน ถ้าต้องถือเงินสดก้อนใหญ่ไปที่สาขา การโทรสอบถามสาขาล่วงหน้าว่าจะต้องเตรียมอะไร น่าจะช่วยให้ไม่เสียเวลาหน้าเคาน์เตอร์
ฝั่งธนาคารต้องรายงาน ธปท. เมื่อพบธุรกรรมที่ผิดปกติหรือไม่สอดคล้องกับพฤติกรรมปกติของลูกค้า ขณะเดียวกันธนาคารต้องปรับระดับการตรวจตามความเสี่ยงของลูกค้าแต่ละราย และต้องดูแลลูกค้าให้สะดวกและเป็นธรรม ไม่ได้ให้ตรวจเข้มเท่ากันทุกราย
คนซื้อบ้านรถด้วยเงินสด ผู้ประกอบการ และคนแลกเงินได้รับผลมากสุด
ตามขอบเขตที่ ธปท. ระบุ คนที่เข้าข่ายคือคนที่ต้องจัดการเงินสดก้อนใหญ่ที่สาขา เช่น คนที่เตรียมเงินสดไปให้ธนาคารออกเช็กหรือดราฟต์เพื่อจ่ายค่าบ้านหรือรถ ผู้ประกอบการที่รับเงินสดจากลูกค้าแล้วนำไปฝากเป็นก้อนใหญ่ และคนที่แลกเงินต่างประเทศด้วยเงินสดจำนวนมาก คนที่จ่ายเบี้ยประกันหรือซื้อผลิตภัณฑ์การลงทุนด้วยเงินสดก็อยู่ในขอบเขตเดียวกัน ถ้ายอดถึงเกณฑ์ 5 ล้านบาท
ผู้ประกอบการที่รับเงินสดควรดูรูปแบบการนำฝากของตัวเอง เพราะยอดที่นับคือยอดรวมของวันเดียวกัน ธุรกิจที่เคยรวบรวมรายได้เงินสดแล้วนำฝากเป็นก้อนเดียว อาจต้องเตรียมอธิบายว่าเงินมาจากกิจการอะไร ส่วนช่องทางที่ไม่ผ่านสาขาไม่อยู่ในหลักเกณฑ์นี้
ประกาศยังกำหนดให้สถาบันการเงินต้องพยายามให้บริการลูกค้าอย่างสะดวกและเป็นธรรม ธปท. ระบุด้วยว่าต้องมีแนวทางดูแลลูกค้าที่ได้รับผลกระทบอย่างรวดเร็ว หมายความว่าการตรวจสอบเข้มขึ้นไม่ได้เป็นเหตุให้ธนาคารทำให้ลูกค้าลำบากเกินจำเป็น
ที่มาของมาตรการ และสิ่งที่ยังต้องรอ
ธปท. ระบุว่าเป้าหมายคือป้องกันปัญหาเงินเทา และยกระดับความโปร่งใสและความปลอดภัยของระบบการเงินไทย นายวิทัย รัตนากร ผู้ว่าการ ธปท. ระบุในข่าวว่ามาตรการนี้เพื่อยกระดับการกำกับดูแลธุรกรรมฝากเงินสดมูลค่าตั้งแต่ 5 ล้านบาทขึ้นไปภายในวันเดียวกัน ธปท. ยังบอกว่าแนวทางนี้สอดรับกับ Bangkok Blueprint for Fraud-Resilient Financial Services ซึ่ง ธปท. ริเริ่มร่วมกับกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) และกลุ่มธนาคารโลก (World Bank Group)
ส่วนรายละเอียดปลีกย่อย เช่น นิยามของแต่ละธุรกรรมและข้อยกเว้น ยังไม่ปรากฏในแถลงข่าว ผู้ที่ต้องทำธุรกรรมเงินสดก้อนใหญ่หลัง 1 พ.ย. ควรสอบถามสาขาที่ใช้บริการโดยตรง หน่วยงานที่ดูแลเรื่องนี้ในฝั่ง ธปท. คือฝ่ายนโยบายการกำกับสถาบันการเงิน
ที่มา: ข่าว ธปท. ฉบับที่ 40/2569 เรื่องประกาศ ธปท. ที่ 57/2569 ว่าด้วยหลักเกณฑ์การบริหารจัดการความเสี่ยงของธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกับเงินสดสำหรับสถาบันการเงิน ธนาคารแห่งประเทศไทย
