Advertisement
เทคโนโลยี

Biohacking คืออะไร รูปแบบที่พบบ่อย ความเสี่ยง และวิธีเริ่มอย่างปลอดภัย

ปรับปรุงล่าสุด:

Biohacking คือการปรับนิสัยและสภาพแวดล้อมเพื่อพัฒนาสุขภาพ รู้ว่ามีรูปแบบไหนบ้าง เสี่ยงอะไร และควรเริ่มจากจุดไหนก่อนลงทุนซื้ออุปกรณ์

Biohacking คืออะไร รูปแบบที่พบบ่อย ความเสี่ยง และวิธีเริ่มอย่างปลอดภัย

Biohacking คือการปรับเปลี่ยนนิสัย กิจวัตร หรือสภาพแวดล้อมของตัวเอง เพื่อทำความเข้าใจและพัฒนาสุขภาพ ประสิทธิภาพการทำงาน และความเป็นอยู่ที่ดี ตั้งแต่เรื่องพื้นฐานอย่างการนอนให้ตรงเวลาและกินอาหารให้เหมาะ ไปจนถึงการใช้นาฬิกาติดตามสุขภาพ การแช่น้ำเย็น หรือการทดลองกับร่างกายตัวเองในระดับที่ซับซ้อนกว่านั้น ตามคำอธิบายของ Scripps Health ระบบสุขภาพไม่แสวงหากำไรในสหรัฐฯ

คำนี้ฟังดูล้ำสมัย แต่หลายคนทำอยู่แล้วโดยไม่รู้ตัว Healthline เว็บไซต์ข้อมูลสุขภาพ ระบุว่าชีววิทยาแบบทำเอง (DIY biology) เป็นรูปแบบหนึ่งของ biohacking นำโดยผู้ที่มีการศึกษาและประสบการณ์ด้านวิทยาศาสตร์ และแบ่งปันวิธีให้คนทั่วไปทดลองกับตัวเองอย่างเป็นระบบนอกห้องแล็บ ผลที่ได้จึงขึ้นอยู่กับความรู้และความระมัดระวังของผู้ทำเป็นหลัก

รูปแบบของ biohacking ที่พบบ่อย

ด้านอาหาร ตัวอย่างที่พบมากคือการอดอาหารเป็นช่วง (intermittent fasting) แผนการกินแบบจำกัดประเภทอาหาร และอาหารเสริม ส่วน nutrigenomics หรือการศึกษาว่าอาหารมีปฏิสัมพันธ์กับยีนอย่างไร Healthline เรียกว่าเป็นแนวทางที่ได้รับความนิยมแต่ยังเป็นที่ถกเถียง และอ้างงานทบทวนปี 2015 ที่พบว่าการเปลี่ยนแปลงของการแสดงออกของยีนเพียงเล็กน้อยเป็นเพียงส่วนหนึ่งของการตอบสนองต่ออาหาร จึงยังไม่ควรมองว่ายีนบอกได้ทุกอย่างว่าใครควรกินอะไร

ด้านการนอน Scripps ระบุว่าวิธีที่ทำกันทั่วไป เช่น เข้านอนและตื่นเป็นเวลา รับแสงธรรมชาติตอนเช้า จัดห้องนอนให้เย็น มืด เงียบ และลดคาเฟอีนกับหน้าจอก่อนนอน ถือเป็นนิสัยที่ความเสี่ยงต่ำ ส่วนอุปกรณ์สวมใส่ (wearables) อย่างนาฬิกาอัจฉริยะและสายรัดข้อมือ ติดตามกิจกรรม อัตราการเต้นของหัวใจ การนอน ความเครียด และความดันได้ ช่วยให้เห็นรูปแบบของตัวเอง แต่ความแม่นยำของแต่ละรุ่นต่างกัน และไม่สามารถวินิจฉัยโรคหรือแทนการดูแลของแพทย์ได้ นพ.เรย์มอนด์ เดอเคย์ (Raymond deKay) แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวของ Scripps แนะนำให้ดูข้อมูลในบริบทที่ถูกต้องและคุยกับแพทย์เมื่อเจอผลที่ผิดปกติ

ด้านการออกกำลังกายและความเย็น มีทั้งการฝึกแบบหนักสลับเบา (HIIT) เวทเทรนนิง และการอาบน้ำเย็น แช่น้ำแข็ง หรือการบำบัดด้วยความเย็นทั้งตัว (cryotherapy) Scripps ระบุว่างานวิจัยที่สนับสนุนประโยชน์ต่ออาการปวดเมื่อย การฟื้นตัว และอารมณ์ยังมีจำกัด ขณะที่ความเย็นจัดแบบกะทันหันอาจทำให้หัวใจเต้นเร็วและความดันสูงขึ้น เกิดอาการช็อกจากความเย็น หายใจลำบาก หรืออุณหภูมิกายต่ำเกินไปได้

กลุ่มสุดท้ายคือสารเสริมสมอง (nootropics) ซึ่งรวมคาเฟอีนและสารกระตุ้นอื่นๆ ผลิตภัณฑ์สมุนไพร และยาที่มีผลต่อสมาธิหรือความตื่นตัว ส่วนกลุ่มทดลองสุดขั้ว เช่น กลุ่มที่เรียกตัวเองว่า grinder ซึ่งมองร่างกายเป็นสิ่งที่ต้องปรับแต่งด้วยอุปกรณ์ การฉีดสาร และการฝังชิป Healthline เตือนว่าการฝังอุปกรณ์อาจทำให้เกิดการอักเสบ ติดเชื้อเรื้อรัง และอาจเพิ่มความเสี่ยงมะเร็ง

Biohacking พื้นฐาน เทียบกับขั้นสูง / ตัวอย่าง นอนเป็นเวลา จดเวลานอน สังเกตอาหารที่กิน แช่น้ำแข็ง การฝังชิป ยากระตุ้นสมอง / ความเสี่ยง นิสัยการนอนที่ดีเป็นแบบความเสี่ยงต่ำ ช็อกจากความเย็น อักเสบ ติดเชื้อเรื้อรัง / ข้อควรทำ เริ่มจากการเปลี่ยนแปลงเล็กๆ ที่ทำได้จริง ยากระตุ้นสมองใช้ภายใต้ผู้เชี่ยวชาญเท่านั้น
นิสัยพื้นฐานเสี่ยงต่ำกว่าการทดลองขั้นสูงมาก

ความเสี่ยงที่มักถูกมองข้าม

Scripps รวบรวมความเสี่ยงไว้หลายข้อ ได้แก่ ผลข้างเคียงหรือปฏิกิริยากับยาและอาหารเสริม การขาดสารอาหารจากการกินแบบจำกัด การนอนที่แย่ลง การบาดเจ็บหรือติดเชื้อ ความวิตกกังวลจากการติดตามสุขภาพมากเกินไป การวินิจฉัยหรือรักษาล่าช้า และการสูญหายหรือถูกนำข้อมูลสุขภาพส่วนตัวไปใช้ในทางที่ผิด

การเฝ้าดูตัวเลขทุกค่าอาจกลายเป็นความเครียดได้เอง ตัวอย่างที่ Scripps ยกคือระดับน้ำตาลในเลือดที่ขึ้นลงตามธรรมชาติหลังมื้ออาหาร ถ้าตามดูทุกการเปลี่ยนแปลง อาจทำให้กังวลเกินเหตุจนเลี่ยงอาหารที่มีประโยชน์ เครื่องวัดน้ำตาลต่อเนื่อง (continuous glucose monitor) เองก็มีประโยชน์ชัดเจนหลักๆ กับผู้ป่วยเบาหวาน ส่วนประโยชน์กับคนทั่วไปยังไม่ชัด

เรื่องอาหารเสริม Scripps เตือนว่าคำว่า "ธรรมชาติ" ไม่ได้แปลว่าปลอดภัยหรือได้ผลเสมอไป ส่วน Healthline ระบุว่าอาหารเสริมกลุ่ม nootropics ในสหรัฐฯ ไม่ได้ถูกควบคุมโดย FDA ของสหรัฐฯ และยากลุ่มนี้อาจอันตรายหากไม่มีแพทย์ดูแล กฎที่ Healthline กล่าวถึงเป็นของสหรัฐฯ ส่วนผลิตภัณฑ์ที่ขายในไทยอยู่ภายใต้กฎของไทย จึงควรสอบถามเภสัชกรหรือแพทย์ก่อนซื้อ

เริ่มอย่างไรให้ปลอดภัย

Scripps แนะนำให้เริ่มจากการเปลี่ยนแปลงเล็กๆ ที่ทำได้จริง ใช้ข้อมูลจากองค์กรสุขภาพที่เชื่อถือได้ และระวังผลิตภัณฑ์ที่สัญญาผลเร็วหรือเปลี่ยนชีวิตแบบก้าวกระโดด สิ่งที่ควรเช็กก่อนลงมือมีดังนี้

  • ผลข้างเคียงและปฏิกิริยากับยาที่กินอยู่
  • เงื่อนไขสุขภาพของตัวเอง ก่อนลองอดอาหารเป็นช่วงหรือความเย็นจัด
  • วิธีที่แอปและอุปกรณ์เก็บและใช้ข้อมูลของเรา
  • ที่มาของข้อมูลที่ใช้อ้างอิง ว่ามาจากองค์กรสุขภาพหรือจากผู้ขายสินค้า

บางกลุ่มควรคุยกับแพทย์ก่อนเสมอ ได้แก่ ผู้ที่เป็นเบาหวาน น้ำตาลในเลือดต่ำ มีประวัติโรคการกิน ตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร หรือกินยาที่ต้องกินพร้อมอาหาร หากคิดจะอดอาหารเป็นช่วง ผู้มีปัญหาหัวใจหรือหลอดเลือดควรปรึกษาแพทย์ก่อนลองแช่น้ำแข็งหรือการบำบัดด้วยความเย็น ใครนอนหลับยากหรือตื่นแล้วไม่สดชื่นเป็นประจำ ก็ควรไปพบแพทย์มากกว่าพึ่งแต่ตัวเลขจากนาฬิกา และยาที่กระตุ้นสมองควรใช้ภายใต้การดูแลของผู้เชี่ยวชาญเท่านั้น

เครื่องมือง่ายๆ อย่างการจดเวลานอนหรือสังเกตว่ากินอะไรแล้วรู้สึกอย่างไร ก็นับเป็น biohacking ได้ และความเสี่ยงต่ำกว่าการทดลองขั้นสูงมาก ก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนการรักษา ใช้ยา หรืออาหารเสริมใดๆ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

ที่มา: Scripps Health บทความ What Is Biohacking and Is It Safe? (เผยแพร่ 31 ส.ค. 2569) และ Healthline บทความเรื่อง biohacking (เผยแพร่ 2 ม.ค. 2562)

บทความที่เกี่ยวข้อง