AR/VR ในการศึกษาทำให้วิชาที่เคยต้องท่องจำหรือดูภาพสองมิติ กลายเป็นเรื่องที่นักเรียนเดินดู หมุนดู และลองทำเองได้ รายงานของมูลนิธิเทคโนโลยีสารสนเทศและนวัตกรรม (Information Technology and Innovation Foundation หรือ ITIF) ฉบับเดือน ส.ค. 2564 (ค.ศ. 2021) รวบรวมตัวอย่างใช้งานจริงตั้งแต่ชีววิทยา เคมี ประวัติศาสตร์ ไปจนถึงภาษาและการฝึกอาชีพ แต่รายงานก็ระบุด้วยว่าหลักฐานด้านผลการเรียนยังมีไม่มาก ตัวอย่างในรายงานมาจากสหรัฐและสหราชอาณาจักรเป็นหลัก บทความนี้จึงไม่ได้พูดถึงสถานะการใช้งานในไทย
AR กับ VR ต่างกันอย่างไรในห้องเรียน
ITIF อธิบายว่า AR (Augmented Reality หรือความจริงเสริม) และ VR (Virtual Reality หรือความจริงเสมือน) เป็นเทคโนโลยีที่ให้ผู้ใช้สัมผัสเนื้อหาดิจิทัลทั้งในพื้นที่จริงและพื้นที่เสมือน VR ระดับสูงพาผู้เรียนเข้าไปอยู่ในโลกเสมือนเต็มตัว โต้ตอบกับวัตถุและกับผู้อื่นแบบเรียลไทม์ได้ ตัวอย่างในรายงานคือการดูวัตถุขนาดเล็กระดับจุลทรรศน์เป็น 3 มิติ หรือการยืนอยู่กลางการจำลองทางฟิสิกส์
วิดีโอ 360 องศาเป็นอีกทางเลือก รายงานระบุว่าผู้ชมดูได้แต่จับหรือโต้ตอบไม่ได้ ราคาจึงต่ำกว่า และเหมาะเมื่อภาพกับความรู้สึกเหมือนอยู่ที่นั่นสำคัญที่สุด เช่น ชมสถานที่ทางประวัติศาสตร์ ส่วน AR หรือความจริงผสม (Mixed Reality) วางวัตถุเสมือนไว้ในสภาพแวดล้อมจริง เหมาะกับงานที่ต้องเห็นของจริงไปพร้อมกัน เช่น ทำตามภาพซ้อนวิธีซ่อมเครื่องจักร หรือวางแบบจำลองรูปปั้นไว้กลางห้องเรียน รายงานยังระบุว่าประสบการณ์พื้นฐานจำนวนมากใช้กับอุปกรณ์มือถือได้
AR/VR ในการศึกษา กับตัวอย่างวิชาวิทยาศาสตร์และสุขภาพ
ชีววิทยาเป็นวิชาที่ภาพ 3 มิติช่วยได้มาก BioDive ของบริษัท Killer Snails เป็น VR บนเว็บสำหรับนักเรียนมัธยมต้น ให้สำรวจระบบนิเวศใต้ทะเลในบทบาทนักชีววิทยาทางทะเล แล้วจดข้อสังเกตและตั้งสมมติฐานลงสมุดบันทึกออนไลน์ ครูดูความคืบหน้าของนักเรียนรายคนได้ ในระดับอุดมศึกษา โครงการ HoloAnatomy ของมหาวิทยาลัยเคสเวสเทิร์นรีเสิร์ฟ (Case Western Reserve University) ใช้แว่น Microsoft HoloLens ให้นักศึกษาโต้ตอบกับแบบจำลองกายวิภาค 3 มิติ แทนแนวทางที่พึ่งร่างอาจารย์ใหญ่ และได้รับคำติชมแบบเรียลไทม์
ด้านสุขภาพ รายงานยกตัวอย่าง Oxford Medical Simulation แพลตฟอร์ม VR ที่ให้ผู้เรียนฝึกดูแลผู้ป่วยตั้งแต่ซักประวัติจนถึงให้การรักษา เมื่อจบแต่ละสถานการณ์จะได้รับคำติชมรายบุคคลและเข้าไปฝึกซ้ำได้หลายครั้ง ITIF ระบุว่าในการเรียนแพทย์ ซอฟต์แวร์สำหรับการจำลองเสมือนอาจมีต้นทุนต่ำเพียงหนึ่งในสิบของทางเลือกที่ใช้ของจริง
ฟิสิกส์และดาราศาสตร์ได้ประโยชน์จากการเห็นสิ่งที่จับต้องไม่ได้ ที่มหาวิทยาลัยเพอร์ดู (Purdue University) นักศึกษาดาราศาสตร์สำรวจแบบจำลอง 3 มิติของวัตถุในอวกาศร่วมกันในพื้นที่เสมือน โดยเข้าจากแว่นหรือคอมพิวเตอร์ก็ได้ ส่วนเคมี สถาบันการทหารอากาศสหรัฐ (Air Force Academy) ใช้แพลตฟอร์ม HoloChem ของบริษัท GIGXR ให้นักเรียนนายร้อยทำการทดลองเคมีขั้นสูงที่อันตรายเกินไปสำหรับห้องแล็บจริง โดยเฉพาะผู้เรียนที่ยังมีประสบการณ์น้อย
ภูมิศาสตร์ใช้ VR พาไปถึงที่ที่ไปจริงได้ยาก โครงการ Polar Explorer ที่นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยแอริโซนาสเตต มหาวิทยาลัยนอร์เทิร์นแอริโซนา มหาวิทยาลัยแอริโซนา และมหาวิทยาลัยโคโลราโดโบลเดอร์ร่วมพัฒนา พานักศึกษาปริญญาตรีทัศนศึกษาในอาร์กติกแบบเสมือน เพื่อเรียนผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อพื้นที่ขั้วโลก ซึ่งรายงานระบุว่าแทบไม่มีใครมีทุนหรือกำลังไปได้จริง
ประวัติศาสตร์ ศิลปะ ดนตรี ภาษา และอาชีพ
ประวัติศาสตร์เป็นวิชาที่ภาพช่วยให้เห็นขนาดและบริบท สถาบันสมิธโซเนียน (Smithsonian Institution) เปิดคลังแบบจำลอง 3 มิติให้ใช้ฟรี ผู้ใช้ดูวัตถุจากพิพิธภัณฑ์ในพื้นที่รอบตัวผ่าน AR บนมือถือได้ ชุดแรกมี 10 ชิ้น รวมถึงโครงกระดูกขนาดเท่าจริง องค์กร Movers and Shakers พัฒนาแอป Kinfolk ให้นักเรียนมัธยมต้นดูแบบจำลอง AR ของบุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์ เช่น เฟรเดอริก ดักลาส (Frederick Douglass) แฮร์รี เบลาฟอนเต (Harry Belafonte) และเชอร์ลีย์ ชิสโฮล์ม (Shirley Chisholm) ขณะที่แพลตฟอร์ม Google Arts and Culture มีประสบการณ์ 360 องศาของงานศิลปะและสถานที่ทางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ทั่วโลก ให้ครูนำไปสร้างทัศนศึกษาเสมือนได้
ศิลปะและดนตรีเป็นด้านที่รายงานยกตัวอย่างระดับมหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยดิอาร์ตส์ (University of the Arts) เปิดศูนย์สื่อดื่มด่ำ (Center for Immersive Media) เมื่อปี 2562 (ค.ศ. 2019) เพื่อเสริมการเรียนศิลปะการแสดงด้วย VR การจับการเคลื่อนไหว และเสียงเชิงพื้นที่ ส่วนวรรณกรรม วิทยาลัยแฮมิลตัน (Hamilton College) เปิดวิชา Dream a Little Dream: Virtual Realities and Literature ในปี 2561 (ค.ศ. 2018) ให้นักศึกษาสร้างโลก VR จากแรงบันดาลใจของวรรณกรรม ได้ฝึกคิดเชิงวิพากษ์และวิเคราะห์ควบคู่กับพื้นฐานการพัฒนา VR
สำหรับภาษา ศูนย์ศึกษาภาษาที่สองประยุกต์ (Center for Applied Second Language Studies) ของมหาวิทยาลัยโอเรกอนเปิดตัวโปรแกรม VAuLT ในปี 2561 ให้ผู้เรียนฝึกสนทนาในสถานการณ์สมจริง เห็นไวยากรณ์และคำศัพท์ในบริบทจริง รายงานระบุว่าผู้เรียนได้ฝึกแบบใกล้ชีวิตจริงในที่ที่เสี่ยงน้อย
การฝึกอาชีพก็ใช้แนวทางเดียวกัน Career Mindset Development ของบริษัท Bodyswaps ที่พัฒนาร่วมกับวิทยาลัยสายอาชีพในสหราชอาณาจักร เป็นโมดูล VR ความยาว 15 นาที ให้ผู้เพิ่งเข้าสู่การทำงานฝึกสื่อสารในที่ทำงาน และให้คำติชมทั้งคำพูดและภาษากาย บริษัท zSpace ทำเครื่องมือ AR สำหรับสายสุขภาพ การผลิตขั้นสูง เกษตรศาสตร์ และการขนส่ง และในปี 2562 ร่วมกับ NOCTI ให้นักเรียนสะสมวุฒิรับรองจากภาคอุตสาหกรรมได้สูงสุด 33 รายการ

ข้อจำกัดของ AR/VR ในการศึกษาที่ควรรู้
ITIF ระบุว่าการศึกษาหลายชิ้นชี้ว่า AR/VR ช่วยเพิ่มผลการเรียนทั้งในระดับ K-12 (อนุบาลถึงมัธยมปลายในสหรัฐ) และอุดมศึกษา และมีงานที่พบว่าประสบการณ์แบบดื่มด่ำช่วยลดภาระทางความคิด กระตุ้นการมีส่วนร่วม และช่วยให้จำเรื่องซับซ้อนหรือเป็นนามธรรมได้ดีขึ้น เช่น วิชา STEM อย่างไรก็ตาม รายงานฉบับเดียวกันยอมรับว่าเทคโนโลยีนี้ยังใหม่และพัฒนาเร็ว หลักฐานเรื่องผลต่อการเรียนจึงยังค่อนข้างน้อย ต้องมีงานวิจัยเพิ่มว่าใช้เมื่อไรและอย่างไรจึงได้ผลที่สุด
เรื่องสุขภาพและความปลอดภัย รายงานระบุว่ายังมีสิ่งที่ไม่ทราบอีกมาก โดยเฉพาะผลต่อเด็กเล็ก ทั้งผลทางจิตใจ เช่น ความสามารถของเด็กในการแยกสถานการณ์สมมติออกจากโลกจริง และผลทางร่างกาย เช่น อาการเมา เมื่อยล้าตา หรือการบาดเจ็บจากอุปกรณ์สวมศีรษะ ITIF ย้ำว่าการขาดงานวิจัยไม่ได้แปลว่าเทคโนโลยีนี้ไม่ปลอดภัย แต่ควรมีข้อมูลมากกว่านี้ สอดคล้องกับผลสำรวจของ Common Sense Media ที่ ITIF อ้างถึง ซึ่งพบว่าผู้ปกครองในสหรัฐร้อยละ 30 กังวลมากเรื่องผลเสียต่อสุขภาพของบุตรหลาน
อีกข้อจำกัดคือเนื้อหาและความพร้อมของครู ในการสำรวจผู้นำอุตสาหกรรม AR/VR ปี 2564 ร้อยละ 53 ระบุว่า "เนื้อหา" เป็นหนึ่งในอุปสรรคหลักของการนำไปใช้ รายงานยังชี้ว่าครูต้องมีความรู้พอจะนำ AR/VR ไปใส่ในแผนการสอน และเมื่ออัตราการมีอุปกรณ์สวมศีรษะในครัวเรือนยังค่อนข้างต่ำ ห้องเรียนจึงเป็นที่ที่เด็กหลายคนได้เจอเทคโนโลยีนี้เป็นครั้งแรก AR/VR จึงไม่ใช่คำตอบเดียวของการศึกษา แต่เป็นเครื่องมือเสริมที่ให้ผลดีเมื่อเลือกใช้กับเนื้อหาที่ภาพ 3 มิติหรือการลงมือทำช่วยได้จริง
ที่มา: รายงาน The Promise of Immersive Learning: Augmented and Virtual Reality's Potential in Education โดย เอลลิสส์ ดิก (Ellysse Dick) มูลนิธิเทคโนโลยีสารสนเทศและนวัตกรรม (ITIF) ส.ค. 2564 และข่าวเผยแพร่ของ ITIF







