อลนีโญคืออะไร ผลกระทบต่อไทยและความต่างจากลานีญา

เอลนีโญคืออะไร และเกิดขึ้นได้อย่างไร

เอลนีโญ (El Niño) คือปรากฏการณ์ภูมิอากาศที่เกี่ยวข้องกับการอุ่นขึ้นผิดปกติของผิวน้ำทะเลบริเวณตอนกลางและตะวันออกของมหาสมุทรแปซิฟิกเขตร้อน โดยไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของอุณหภูมิน้ำทะเลเท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงกับการเปลี่ยนแปลงของลม ความกดอากาศ และตำแหน่งของกลุ่มฝนในเขตร้อน จึงสามารถส่งผลต่อรูปแบบอากาศในหลายภูมิภาคของโลกได้

ในภาวะปกติ ลมสินค้า หรือ Trade Winds จะพัดจากตะวันออกไปตะวันตกตามแนวเส้นศูนย์สูตรของมหาสมุทรแปซิฟิก ทำให้น้ำอุ่นสะสมอยู่ทางฝั่งตะวันตกใกล้เอเชียและออสเตรเลีย ขณะที่บริเวณชายฝั่งอเมริกาใต้มีน้ำเย็นจากระดับลึกไหลขึ้นมาทดแทน กระบวนการนี้เรียกว่า Upwelling และมีบทบาทต่อทั้งระบบภูมิอากาศและระบบนิเวศทางทะเล

เมื่อเกิดเอลนีโญ ลมสินค้ามักอ่อนกำลังลง ทำให้น้ำอุ่นและบริเวณที่มีการก่อตัวของฝนเคลื่อนไปทางตอนกลางหรือตะวันออกของแปซิฟิกมากขึ้น การเปลี่ยนตำแหน่งของแหล่งความร้อนขนาดใหญ่เหนือมหาสมุทรสามารถเปลี่ยนการหมุนเวียนของบรรยากาศ และเชื่อมโยงไปถึงอุณหภูมิและปริมาณฝนในพื้นที่ซึ่งอยู่ห่างออกไปมาก

เอลนีโญ ลานีญา และ ENSO ต่างกันอย่างไร

เอลนีโญเป็นส่วนหนึ่งของระบบที่นักวิทยาศาสตร์เรียกว่า El Niño–Southern Oscillation หรือ ENSO ซึ่งเป็นความแปรปรวนร่วมกันระหว่างมหาสมุทรและบรรยากาศเหนือแปซิฟิกเขตร้อน โดยทั่วไป ENSO แบ่งได้เป็นสามสถานะ ได้แก่ เอลนีโญซึ่งเป็นระยะอุ่น ลานีญา (La Niña) ซึ่งเป็นระยะเย็น และ ENSO-neutral ซึ่งหมายถึงภาวะที่ระบบไม่ได้อยู่ในเกณฑ์เอลนีโญหรือลานีญาอย่างชัดเจน

ลานีญามีลักษณะสำคัญตรงข้ามกับเอลนีโญ กล่าวคือ ผิวน้ำทะเลบริเวณตอนกลางและตะวันออกของแปซิฟิกเขตร้อนเย็นกว่าค่าปกติ และการหมุนเวียนของบรรยากาศเปลี่ยนไปอีกทิศทางหนึ่ง สำหรับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ลานีญามักสัมพันธ์กับโอกาสที่ฝนจะมากขึ้นในบางช่วง ขณะที่เอลนีโญมักสัมพันธ์กับสภาพที่แห้งกว่าปกติ แต่ความสัมพันธ์ดังกล่าวเป็นแนวโน้มทางสถิติ ไม่ได้หมายความว่าจะเกิดผลแบบเดียวกันในทุกพื้นที่หรือทุกเหตุการณ์

เอลนีโญและลานีญาไม่ได้เกิดตามตารางเวลาตายตัว NOAA ระบุว่าเอลนีโญเกิดโดยเฉลี่ยประมาณทุก 2–7 ปี และเหตุการณ์หนึ่งมักดำเนินอยู่ประมาณ 9–12 เดือน แม้บางครั้งอาจยาวนานกว่านั้น ความรุนแรงของแต่ละรอบก็แตกต่างกัน จึงไม่ควรใช้ผลกระทบจากเอลนีโญครั้งหนึ่งไปทำนายอีกครั้งโดยตรง

เอลนีโญส่งผลต่อประเทศไทยอย่างไร

ประเทศไทยไม่ได้อยู่ในบริเวณที่ใช้วัดเอลนีโญโดยตรง แต่ตั้งอยู่ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ซึ่งได้รับอิทธิพลจากการเปลี่ยนแปลงของระบบลมและการกระจายตัวของฝนในเขตร้อน ในช่วงเอลนีโญ ประเทศไทยจึงอาจเผชิญฝนน้อยกว่าค่าปกติหรือฝนทิ้งช่วงในบางฤดูกาลและบางพื้นที่ ขณะเดียวกันอุณหภูมิอาจสูงขึ้นและสภาพอากาศแห้งมากขึ้น

ผลกระทบสำคัญไม่ได้จำกัดอยู่ที่ความรู้สึกร้อนหรือจำนวนวันที่ฝนตกเท่านั้น หากฝนสะสมลดลงเป็นเวลานาน ปริมาณน้ำต้นทุนในอ่างเก็บน้ำและแหล่งน้ำธรรมชาติอาจได้รับผลกระทบ ทำให้การบริหารน้ำเพื่ออุปโภคบริโภค การเกษตร ระบบนิเวศ และกิจกรรมทางเศรษฐกิจต้องเผชิญข้อจำกัดมากขึ้น