แผนที่ 3 สี น้ำกก-น้ำสาย จะบอกว่าแปลงเกษตรในลุ่มน้ำกกและลุ่มน้ำสายอยู่โซนสีไหนก็ต่อเมื่อผลตรวจโลหะหนักชุดใหม่ออกมา ร.อ.หญิงภัทร์ดารัสมิ์ ทองสลวยกร รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี แถลงเมื่อวันที่ 18 พ.ย. 2569 ว่ากระทรวงเกษตรและสหกรณ์สั่งให้หน่วยงานในสังกัดลงพื้นที่เก็บตัวอย่างรวม 333 จุด ระหว่างวันที่ 23-25 พ.ย. 2569 แล้วนำผลมาทำเป็นแผนที่เฝ้าระวัง 3 สี คือ เขียว เหลือง และแดง ตอนนี้ยังไม่มีผลตรวจชุดนี้
แผนที่ 3 สีของลุ่มน้ำกกและลุ่มน้ำสายจะเป็นตัวชี้วัดสำคัญในการออกมาตรการช่วยเหลือเกษตรกรแบบพุ่งเป้า ถ้าพื้นที่ไหนเข้าขั้นสีแดง รัฐเตรียมมาตรการไว้แล้ว 3 ระยะ ส่วนเกณฑ์ว่าค่าเท่าไรจึงเป็นสีไหน ทางการยังไม่ได้แถลงรายละเอียด
ห้าหน่วยงานแบ่งกันเก็บตัวอย่างดิน น้ำ สัตว์น้ำ และปศุสัตว์
รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีระบุว่า กระทรวงเกษตรและสหกรณ์สั่งการด่วนให้หน่วยงานในสังกัดรวมกำลังลงพื้นที่ตรวจการปนเปื้อนโลหะหนักอย่างครอบคลุม ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ พื้นที่เป้าหมายคือลุ่มน้ำกกและลุ่มน้ำสาย โดยแถลงการณ์ไม่ได้ระบุรายอำเภอหรือรายจังหวัด
การลงพื้นที่ครั้งนี้แบ่งภารกิจให้ 5 หน่วยงานหลักเก็บตัวอย่างรวม 333 จุด กรมการข้าว กรมวิชาการเกษตร และกรมพัฒนาที่ดิน ร่วมกันเก็บตัวอย่างดินและน้ำจากแปลงเพาะปลูกของเกษตรกรรวม 250 ตัวอย่าง กรมชลประทานเก็บตัวอย่างน้ำจากแหล่งน้ำชลประทาน 83 จุด
อีกสองส่วนเป็นการตรวจสัตว์ กรมประมงตรวจพื้นที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ส่วนกรมปศุสัตว์ตรวจวิเคราะห์โลหะหนักในปศุสัตว์ที่เลี้ยงในพื้นที่เสี่ยง แถลงการณ์เรียกสิ่งที่จะตรวจรวมๆ ว่าโลหะหนัก และยังไม่ได้บอกว่าจะตรวจโลหะชนิดใดบ้าง

แผนที่ 3 สี น้ำกก-น้ำสาย ทำอย่างไร และผลตรวจจะออกเมื่อไร
ตัวอย่างทั้งหมดจะถูกส่งเข้าห้องปฏิบัติการของกรมพัฒนาที่ดิน กรมวิชาการเกษตร และกรมการข้าว ภายในวันที่ 27 พ.ย. 2569 รองโฆษกฯ ระบุว่าคาดจะทราบผลวิเคราะห์ภายใน 1-2 สัปดาห์ ถ้านับจากวันส่งตัวอย่างเข้าแล็บ ผลก็น่าจะทยอยออกราวต้นถึงกลางเดือนธันวาคม แต่ทางการยังไม่ได้ประกาศวันเปิดเผยผลอย่างเป็นทางการ
ส่วนแผนที่ กรมพัฒนาที่ดินจะวางมาตรฐานการเก็บข้อมูลแบบระบุพิกัด GPS แล้วนำเข้าระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) ผ่านแอปพลิเคชัน Agri-Map เพื่อจัดทำแผนที่เฝ้าระวังที่แบ่งระดับความรุนแรงเป็น 3 สี คือ เขียว เหลือง และแดง เมื่อมีพิกัดของทุกจุด ผลตรวจจะถูกนำไปลงบนแผนที่ได้ว่าพื้นที่ไหนอยู่ระดับใด
สิ่งที่ยังไม่มีคำตอบคือเกณฑ์ของแต่ละสี ทางการยังไม่ประกาศว่าค่าโลหะหนักเท่าไรจึงนับเป็นสีเขียว เหลือง หรือแดง และยังไม่บอกว่าจะเปิดแผนที่ให้ดูผ่านช่องทางใด ผู้อ่านจึงยังบอกไม่ได้ว่าแปลงของตัวเองจะอยู่สีไหน และไม่ควรเดาจากสีของพื้นที่ข้างเคียง
มาตรการ 3 ระยะถ้าพื้นที่เข้าขั้นสีแดง
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ระบุว่าถ้าพบพื้นที่ใดเข้าขั้นวิกฤตระดับสีแดง มีมาตรการรองรับ 3 ระยะ ระยะเร่งด่วนเน้นคุมเข้มผลผลิต และออกใบรับรองผลผลิตที่ผ่านเกณฑ์ความปลอดภัย พร้อมเปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณะอย่างโปร่งใส
ระยะกลางมุ่งแก้ปัญหาแหล่งน้ำ ถ้าเกษตรกรรายใดใช้น้ำจากแหล่งน้ำเดิมไม่ได้ กรมพัฒนาที่ดินพร้อมสนับสนุนงบประมาณและเครื่องจักรสำหรับทำ "บ่อจิ๋ว" เป็นแหล่งกักเก็บน้ำสำรองขนาดเล็กในไร่นา ขณะนี้ยังไม่มีการประกาศวิธีลงทะเบียน วงเงิน หรือเงื่อนไขขอรับสิทธิ์ เกษตรกรจึงยังยื่นเรื่องไม่ได้ ต้องรอประกาศจากหน่วยงาน
ระยะยาวส่งเสริมให้เกษตรกรปรับไปปลูกพืชเศรษฐกิจทางเลือกที่เหมาะกับสภาพพื้นที่และความปลอดภัย เช่น ยางพารา ไม้ดอกไม้ประดับ และไม้ยืนต้นเศรษฐกิจอื่นๆ ควบคู่กับการถ่ายทอดเทคโนโลยีฟื้นฟูและบำรุงดิน มาตรการทั้งสามระยะเป็นแผนที่เตรียมไว้สำหรับกรณีพบพื้นที่สีแดงเท่านั้น แถลงการณ์ไม่ได้ระบุว่าพื้นที่สีเหลืองจะได้มาตรการอะไร
ความคืบหน้าล่าสุดและสิ่งที่ต้องติดตามต่อ
จนถึงวันที่ 18 พ.ย. 2569 ยังไม่มีผลตรวจใหม่จากการเก็บตัวอย่างรอบนี้ เพราะการเก็บตัวอย่างยังไม่เริ่ม แผนที่ 3 สียังไม่ถูกจัดทำ และยังไม่มีเกษตรกรรายใดถูกจัดอยู่ในโซนสีใด ตัวเลขการปนเปื้อนที่เคยมีการเปิดเผยก่อนหน้านี้ไม่ใช่ผลของการเก็บตัวอย่างรอบนี้
ระหว่างรอผล ทางการยังไม่ได้ประกาศว่าผลผลิตจากพื้นที่ใดปลอดภัยหรือไม่ปลอดภัย ผู้ซื้อและเกษตรกรจึงควรรอผลวิเคราะห์ที่เปิดเผยอย่างเป็นทางการ แทนการสรุปเองจากข่าวลือหรือการบอกต่อ
สามเรื่องที่ต้องรอประกาศคือ วันที่ทางการเปิดเผยผลตรวจ เกณฑ์ที่ใช้แบ่งสีเขียว เหลือง แดง และรายละเอียดวิธีขอรับสิทธิ์มาตรการระยะกลาง
ที่มา: คำแถลงของรองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีเรื่องความคืบหน้าการรับมือสถานการณ์คุณภาพน้ำในพื้นที่ลุ่มน้ำกกและลุ่มน้ำสาย และแผนปฏิบัติการของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์







