ฝุ่น PM2.5 ปี 2570 ฤดูเผาอาจเริ่มปลายธันวาคม

ร่างมาตรการรับมือฝุ่น PM2.5 ปี 2570 ยังไม่ได้รับอนุมัติ

ที่ประชุม ทส. พิจารณาร่างมาตรการและแจ้งแนวทางเตรียมขอใช้งบกลาง ร่างนี้ยังไม่ได้รับอนุมัติ และยังไม่ระบุวงเงินงบกลาง ผู้อ่านจึงไม่ควรเข้าใจว่ามาตรการทั้งหมดเริ่มใช้แล้ว สิ่งที่เกิดขึ้นตอนนี้คือหน่วยงานกำลังเตรียมแผนและเตรียมขอเงินมาใช้

ทส. ระบุทิศทางของร่างว่าปรับจากเดิมที่เน้นตั้งรับ มาเป็นการป้องกันและจัดการแหล่งกำเนิดมลพิษเชิงรุกตั้งแต่ต้นทาง ด้านที่ ทส. ระบุรายละเอียดไว้แล้วคือการควบคุมการเผาในพื้นที่เกษตร โดยส่งเสริมเกษตรแบบไม่เผา การไถกลบ และการแปรรูปชีวมวล ส่วนรายละเอียดด้านอื่นของร่าง ทส. ยังไม่ได้แจ้ง

การรู้ว่าอะไรยังเป็นร่างช่วยให้ผู้อ่านวางแผนได้ตรงกับความจริง มาตรการที่ยังไม่อนุมัติอาจเปลี่ยนแปลงได้ก่อนใช้จริง ดังนั้นการเตรียมตัวของครัวเรือนไม่ควรรอให้มาตรการเหล่านี้ประกาศใช้ก่อน

ฤดูเผาอาจเริ่มปลายธันวาคมและยาวถึงต้นพฤษภาคม

อธิบดีกรมควบคุมมลพิษ (Pollution Control Department) ระบุเมื่อวันที่ 4 พ.ย. 2569 ว่ารูปแบบการเผาเปลี่ยนไปแล้ว การเผาจะเริ่มเร็วขึ้นจากเดิมราวเดือนกุมภาพันธ์ มาเป็นปลายเดือนธันวาคมหรือต้นเดือนมกราคม และจะยาวขึ้นไปถึงต้นเดือนพฤษภาคม

คำเตือนนี้เป็นแนวโน้มที่หน่วยงานให้จับตา ไม่ได้แปลว่าปี 2570 จะรุนแรงกว่าปีนี้แน่นอน แต่ถ้าเป็นไปตามที่อธิบดีเตือน ช่วงที่ต้องระวังฝุ่นจะกว้างกว่าที่หลายคนคุ้น คนที่อยู่ในพื้นที่ฝุ่นสูงจึงควรเริ่มเตรียมตัวก่อนสิ้นปี ไม่ต้องรอให้ค่าฝุ่นขึ้นสูงในช่วงต้นปี

ส่วนภาพที่ผ่านมา ที่ประชุม ทส. รายงานว่าช่วง 1 พ.ย. 2568 ถึง 14 ต.ค. 2569 ค่าเฉลี่ย PM2.5 ทั่วประเทศลดลงร้อยละ 5 และจำนวนวันที่ฝุ่นเกินมาตรฐานลดลง แต่ตั้งแต่ต้นเดือนตุลาคม 2569 ฝุ่นเริ่มสะสมสูงขึ้นในหลายพื้นที่ ทส. คาดว่าไทยจะได้รับอิทธิพลจากเอลนีโญ (El Niño) ร่วมกับ Indian Ocean Dipole (IOD) ทำให้อากาศแห้งแล้งกว่าปกติ

กระทรวงสาธารณสุข (สธ.) รายงานว่าในปี 2567-2569 มีมากกว่า 60 จังหวัดที่ค่า PM2.5 เฉลี่ย 24 ชั่วโมงเกิน 37.5 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร และมี 40 จังหวัดถูกจัดเป็นพื้นที่เสี่ยงสูง ตามข้อมูล สธ. พื้นที่เสี่ยงสูงเหล่านี้ครอบคลุมภาคเหนือ ภาคอีสาน กรุงเทพฯ และปริมณฑล

งบกลางที่เตรียมขอ และกลุ่มเสี่ยงที่ต้องดูแล

ที่ประชุม ทส. แจ้งว่าจะเตรียมขออนุมัติงบกลางสำหรับงาน 3 เรื่อง เรื่องแรกคือป้องกันและควบคุมไฟป่า ได้แก่ กำลังบำรุง ยานพาหนะ และอุปกรณ์ลาดตระเวนกับดับไฟ เรื่องที่สองคือควบคุมการเผาในพื้นที่เกษตรและสร้างแรงจูงใจให้เลิกเผา เรื่องที่สามคืออุปกรณ์ป้องกันฝุ่น เช่น หน้ากาก PM2.5 แจกประชาชน

กลุ่มที่หน้ากากแจกจะเน้นคือเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ สตรีมีครรภ์ และผู้มีโรคระบบทางเดินหายใจ สธ. รายงานว่าเตรียมทะเบียนกลุ่มเปราะบางราว 16 ล้านคน แต่งบกลางสำหรับหน้ากากยังเป็นแผนที่เตรียมขอ ไม่ใช่สิ่งที่อนุมัติแล้ว ครอบครัวที่มีสมาชิกในกลุ่มนี้จึงไม่ควรรอรับแจกเพียงอย่างเดียว

สิ่งที่ผู้อ่านเตรียมเองได้ตอนนี้ มีดังนี้

• ตรวจว่าจังหวัดของตนอยู่ใน 40 จังหวัดเสี่ยงสูงหรือไม่
• ดูว่าในบ้านมีเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ สตรีมีครรภ์ หรือผู้มีโรคทางเดินหายใจหรือไม่
• ถ้ามี ให้เตรียมหน้ากากป้องกัน PM2.5 ไว้ก่อนฤดูเผาจะเริ่ม
• ติดตามค่าฝุ่นและประกาศของ สธ. เรื่องพื้นที่เสี่ยงและทะเบียนกลุ่มเปราะบาง

ผู้ที่มีโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเรื่องการดูแลตัวเองในช่วงฝุ่นสูง ก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนการรักษาใดๆ

ตอนนี้ไปถึงขั้นไหนแล้ว

ตามผลการประชุม ทส. วันที่ 5 พ.ย. 2569 เรื่องนี้แยกได้เป็น 3 สถานะ สถานะแรกคือที่ยังเป็นร่าง ได้แก่มาตรการรับมือไฟป่า หมอกควัน และฝุ่นละอองปี 2570 ซึ่งยังไม่ได้รับอนุมัติ และงบกลางที่ ทส. เตรียมขอซึ่งยังไม่ระบุวงเงิน

สถานะที่สองคือที่ยังไม่ชัด ร่างจะเข้าที่ประชุมคณะรัฐมนตรีเมื่อไรและงบกลางที่ขอจะได้เท่าไร ยังไม่ทราบ ส่วนรายละเอียดด้านอื่นของร่าง ทส. ยังไม่ได้แจ้ง

สถานะที่สามคือที่มีแล้ว ได้แก่คำเตือนจากกรมควบคุมมลพิษว่าฤดูเผาอาจเริ่มปลายเดือนธันวาคมหรือต้นเดือนมกราคม และยาวถึงต้นเดือนพฤษภาคม พร้อมข้อมูลพื้นที่เสี่ยงสูง 40 จังหวัดที่ สธ. ใช้เตรียมความพร้อม ถ้าร่างได้รับอนุมัติหรือ ทส. ประกาศเพิ่มเติม ผู้อ่านจะเห็นว่าอะไรเปลี่ยนไป

ที่มา: กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ผลการประชุมเตรียมความพร้อมรับมือฝุ่น PM2.5 และร่างมาตรการปี 2570), กรมควบคุมมลพิษ (คำระบุของอธิบดี), กระทรวงสาธารณสุข (ข้อมูลพื้นที่เสี่ยงและทะเบียนกลุ่มเปราะบาง)