Advertisement
เทคโนโลยี

แบตเตอรี่ควอนตัมต้นแบบชาร์จเร็วขึ้นเมื่อใหญ่ขึ้น แต่ยังเก็บไฟได้ไม่กี่นาโนวินาที

ปรับปรุงล่าสุด:

แบตเตอรี่ควอนตัมต้นแบบจากออสเตรเลียชาร์จ เก็บ และปล่อยไฟได้ครบวงจรแล้ว แต่ยังเล็กมากและเก็บไฟได้แค่ไม่กี่นาโนวินาที

แบตเตอรี่ควอนตัมต้นแบบชาร์จเร็วขึ้นเมื่อใหญ่ขึ้น แต่ยังเก็บไฟได้ไม่กี่นาโนวินาที

แบตเตอรี่ควอนตัมที่ชาร์จเต็มในไม่กี่วินาทีและใช้กับมือถือหรือรถไฟฟ้าได้จริง ยังไม่มีขาย สิ่งที่มีตอนนี้คือต้นแบบขนาดจิ๋วในห้องทดลอง เมื่อวันที่ 18 มี.ค. 2569 หน่วยงานวิทยาศาสตร์แห่งชาติของออสเตรเลีย (CSIRO) ร่วมกับมหาวิทยาลัย RMIT และมหาวิทยาลัยเมลเบิร์น (University of Melbourne) แถลงว่าทำต้นแบบที่ชาร์จ เก็บ และปล่อยพลังงานออกมาเป็นกระแสไฟฟ้าได้ครบวงจรในอุปกรณ์ชิ้นเดียว ผลวิจัยตีพิมพ์ในวารสาร Light: Science & Applications

ข่าวนี้ถูกเล่าต่อในหลายที่ว่าแบตเตอรี่ควอนตัมชาร์จเต็มในพริบตา แต่ข้อมูลจากทีมวิจัยเองบอกภาพที่ต่างออกไป จุดเด่นจริงคือแบตเตอรี่ชนิดนี้ชาร์จเร็วขึ้นเมื่อมีขนาดใหญ่ขึ้น ส่วนจุดอ่อนคือยังเก็บพลังงานไว้ได้สั้นมาก

แบตเตอรี่ควอนตัมต่างจากแบตเตอรี่ทั่วไปอย่างไร

แบตเตอรี่ที่ใช้กันทุกวันอาศัยปฏิกิริยาเคมีเป็นหลัก ส่วนแบตเตอรี่ควอนตัม (Quantum Battery) ใช้สมบัติทางควอนตัม เช่น การซ้อนทับ (superposition) และการพัวพัน (entanglement) ตามคำอธิบายของ CSIRO ทีมวิจัยจาก RMIT เสริมว่าต้นแบบนี้ทำงานผ่านปฏิสัมพันธ์ระหว่างอิเล็กตรอนกับแสง ไม่ใช่ปฏิกิริยาเคมี

ผลที่ทีมวิจัยเน้นที่สุดคือ ยิ่งใหญ่ ยิ่งชาร์จเร็ว CSIRO อธิบายว่าหน่วยเก็บพลังงานในแบตเตอรี่ควอนตัมทำงานร่วมกันแบบ "ปรากฏการณ์รวมหมู่" (collective effects) แทนที่จะทำงานทีละหน่วย เวลาชาร์จของแต่ละหน่วยจึงลดลงตามสัดส่วน 1 หารรากที่สองของ N เมื่อ N คือจำนวนหน่วยเก็บพลังงาน ถ้าขยายขนาดเป็นสองเท่า เวลาชาร์จจะเหลือมากกว่าครึ่งหนึ่งเพียงเล็กน้อย CSIRO ระบุด้วยว่าเคยมีต้นแบบในปี 2565 มาก่อนงานชิ้นนี้

เรื่องนี้กลับด้านกับแบตเตอรี่ปกติ CSIRO ยกตัวอย่างว่าแบตเตอรี่ทั่วไปยิ่งใหญ่ยิ่งชาร์จนาน มือถือใช้เวลาราวหนึ่งชั่วโมง ส่วนรถไฟฟ้ามักชาร์จข้ามคืน

แบตเตอรี่ควอนตัมต่างจากแบตทั่วไปอย่างไร / ขนาดกับการชาร์จ ยิ่งใหญ่ ยิ่งชาร์จนาน ยิ่งใหญ่ ยิ่งชาร์จเร็ว / การทำงาน อาศัยปฏิกิริยาเคมีเป็นหลัก ทำงานผ่านอิเล็กตรอนกับแสง / สถานะ ขายอยู่ในตลาดตอนนี้ ต้นแบบขนาดจิ๋วในห้องทดลอง
แบตเตอรี่ควอนตัมชาร์จเร็วขึ้นเมื่อใหญ่ขึ้น แต่ตอนนี้ยังเป็นเพียงต้นแบบ

ต้นแบบนี้ทำอะไรได้แล้ว และยังติดอะไรอยู่

ต้นแบบเป็นไมโครคาวิตีอินทรีย์หลายชั้น (organic microcavity) คือโครงสร้างจิ๋วที่ซ้อนวัสดุหลายชั้นเพื่อดักแสงไว้ภายใน ชาร์จแบบไร้สายด้วยเลเซอร์ และทำงานที่อุณหภูมิห้อง งานรอบนี้เพิ่มชั้นวัสดุที่แปลงพลังงานที่เก็บไว้เป็นกระแสไฟฟ้า ทำให้เป็นอุปกรณ์เดียวที่ทำครบทั้งชาร์จ เก็บ และปล่อยพลังงาน ดร.เจมส์ ควอค (James Quach) ผู้นำด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีควอนตัมของ CSIRO เป็นหัวหน้าทีมที่สร้างต้นแบบนี้

เอกสารวิจัยฉบับร่างบน arXiv ระบุว่าต้นแบบให้กำลังไฟฟ้าแบบ superextensive ซึ่งเป็นคำที่ใช้ในเอกสารฉบับร่างนั้น เอกสารฉบับร่างยังไม่ผ่านการตรวจโดยผู้เชี่ยวชาญ จึงใช้เป็นข้อมูลเสริมเท่านั้น

ข้อจำกัดใหญ่คือเวลาเก็บพลังงาน CSIRO ระบุว่าประจุอยู่ได้เพียงไม่กี่นาโนวินาที การวัดด้วยสเปกโทรสโกปีพบว่าพลังงานที่เก็บไว้อยู่ได้นานกว่าเวลาชาร์จราวหกลำดับขนาด หรือประมาณล้านเท่า แต่ในเชิงปฏิบัติ ความจุและเวลาเก็บก็ยังเล็กมากทั้งคู่ CSIRO ย้ำว่าแบตเตอรี่ควอนตัมที่ใช้งานได้เต็มรูปแบบยังไม่มี และทีมวิจัยเองก็บอกว่าต้องทำอีกมาก

ผลต่อมือถือและรถไฟฟ้าที่ผู้อ่านใช้อยู่

ตอนนี้ต้นแบบเล็กเกินกว่าจะจ่ายไฟให้มือถือหรือเครื่องใช้ทั่วไป CSIRO มองว่าเมื่อขยายขนาดได้ งานแรกที่เหมาะอาจเป็นอุปกรณ์ควอนตัมด้วยกันเอง เช่น คอมพิวเตอร์ควอนตัม ไม่ใช่ของใช้ในบ้านหรือรถยนต์

ภาพที่คนอยากเห็น เช่น ชาร์จรถไฟฟ้าให้เร็วกว่ารถน้ำมันเติมเชื้อเพลิง เป็นเป้าหมายระยะยาวที่ดร.ควอคเล่าไว้ ไม่ใช่ผลที่ทำได้แล้ว CSIRO ไม่ได้ระบุราคา กำหนดวางขาย หรือตัวเลขอายุแบตเตอรี่ของมือถือและรถยนต์ไว้ในแถลงการณ์ ดังนั้นเรื่องที่เคยมีการพูดถึง เช่น มือถือใช้ได้ยาว 10 ปี หรือราคารถไฟฟ้ามือสองจะดีดขึ้น จึงยังไม่มีข้อมูลต้นทางรองรับ

สำหรับผู้ที่คิดจะซื้อรถไฟฟ้าหรือเปลี่ยนมือถือ ข้อมูลชุดนี้ยังไม่ใช่เหตุผลให้รอ แบตเตอรี่ที่ขายอยู่ตอนนี้จะยังเป็นเทคโนโลยีเดิมไปอีกนาน

ความคืบหน้าล่าสุดและขั้นต่อไป

ตามแถลงการณ์ของ CSIRO งานเร่งด่วนที่สุดคือยืดเวลาเก็บพลังงานให้นานขึ้น เพราะความเป็นไปได้ในเชิงพาณิชย์ขึ้นอยู่กับเรื่องนี้ ถัดมาคือขยายขนาดต้นแบบ และพัฒนาแบบลูกผสมที่ใช้การชาร์จเร็วแบบควอนตัมคู่กับแบตเตอรี่ปกติที่เก็บไฟได้นานกว่า ปัจจุบัน CSIRO กำลังมองหาพันธมิตรร่วมพัฒนา

งานวิจัยฉบับเต็มชื่อ Superextensive electrical power from a quantum battery ตีพิมพ์ในวารสาร Light: Science & Applications ปี 2026 ผู้ที่อยากตามเรื่องนี้ควรดูว่าทีมวิจัยรายงานเวลาเก็บพลังงานที่นานขึ้นหรือไม่ และมีการทดสอบกับอุปกรณ์ขนาดใหญ่ขึ้นหรือยัง เพราะสองเรื่องนี้คือตัวชี้วัดว่าเทคโนโลยีนี้จะเข้าใกล้การใช้งานจริงแค่ไหน

ที่มา: หน่วยงานวิทยาศาสตร์แห่งชาติของออสเตรเลีย (CSIRO) ข่าวเผยแพร่และบทความ มหาวิทยาลัย RMIT และ arXiv (เอกสารวิจัยฉบับร่าง ใช้เป็นข้อมูลเสริม)

บทความที่เกี่ยวข้อง