Advertisement
เทคโนโลยี

Proof of Personhood คืออะไร และทำไม Vitalik อยากเห็นโซเชียลมีเดียกระจายศูนย์

ปรับปรุงล่าสุด:

Proof of Personhood คือระบบพิสูจน์ว่าบัญชีหนึ่งเป็นของมนุษย์หนึ่งคน ดูแนวคิดของ Vitalik Buterin ข้อดีข้อเสีย และความคืบหน้าของ Lens

Proof of Personhood คืออะไร และทำไม Vitalik อยากเห็นโซเชียลมีเดียกระจายศูนย์

Proof of Personhood คือระบบพิสูจน์ว่าบัญชีหนึ่งเป็นของมนุษย์หนึ่งคน ซึ่งวิทาลิก บูเทอริน (Vitalik Buterin) ผู้ร่วมก่อตั้งอีเธอเรียม (Ethereum) ผลักดันควบคู่กับโซเชียลมีเดียกระจายศูนย์ ในโพสต์บน X เมื่อ 21 ม.ค. 2569 เขาประกาศว่าในปี 2569 จะกลับมาใช้โซเชียลมีเดียแบบกระจายศูนย์เต็มตัว ตามรายงานของ Cointelegraph และ Cryptopolitan ผู้ใช้ที่เริ่มสงสัยว่าบัญชีที่โต้ตอบอยู่เป็นคนจริงหรือบอต กำลังเจอปัญหาที่ระบบแบบนี้พยายามแก้ และอีกด้านของแนวคิดคือการเปิดให้หลายแอปแข่งกันบนข้อมูลชุดเดียวกัน

Cointelegraph รายงานว่าเขาเล่าไว้ในโพสต์เดียวกันว่า ตั้งแต่ต้นปี 2569 ทุกโพสต์ที่เขาเขียนหรืออ่านผ่านแอปชื่อ Firefly ซึ่งอ่านและโพสต์ได้ทั้ง X, Lens, Farcaster และ Bluesky Cryptopolitan เสริมว่าเขาใช้ Bluesky ค่อนข้างน้อย เพราะแพลตฟอร์มจำกัดโพสต์ไว้ที่ 300 ตัวอักษร ไม่เหมาะกับโพสต์ยาวๆ ของเขา

วิทาลิกเขียนในโพสต์ว่า 'If we want a better society, we need better mass communication tools' ตามรายงานของ Cointelegraph เขาต้องการเครื่องมือที่ช่วยให้เห็นข้อมูลและข้อโต้แย้งที่ดีที่สุด ช่วยให้คนหาจุดที่เห็นตรงกัน และรับใช้ประโยชน์ระยะยาวของผู้ใช้ ไม่ใช่เร่งยอดการมีส่วนร่วมระยะสั้น

Proof of Personhood คืออะไร และใช้ทำอะไร

Proof of Personhood คือระบบยืนยันว่าบัญชีที่ลงทะเบียนอยู่เป็นของมนุษย์จริง และเป็นคนละคนกับเจ้าของบัญชีอื่นทุกบัญชี โดยพยายามไม่เปิดเผยว่าเป็นใคร วิทาลิกอธิบายไว้ในบล็อกเมื่อ 24 ก.ค. 2566 ว่าระบบนี้สร้างรายการ public key ที่รับประกันว่าทุกอันมีมนุษย์คนละคนควบคุม ถ้าคุณเป็นมนุษย์ คุณใส่ได้หนึ่งอัน ใส่สองอันไม่ได้ ถ้าเป็นบอตก็ใส่ไม่ได้เลย

เหตุผลที่เขาให้ความสำคัญคือ ระบบนี้ช่วยแก้ปัญหาสแปมและการรวมศูนย์อำนาจ โดยไม่ต้องพึ่งหน่วยงานกลาง เขาเตือนว่าถ้าเรื่องนี้ยังแก้ไม่ได้ การโหวตในระบบกระจายศูนย์ รวมถึงการโหวตเล็กๆ เช่น โหวตให้โพสต์บนโซเชียลมีเดีย จะถูกคนรวยมากหรือรัฐที่เป็นปรปักษ์ยึดครองได้ง่ายขึ้น หลายบริการก็ป้องกันการถล่มระบบได้ด้วยการตั้งราคาเข้าใช้เท่านั้น ซึ่งบางครั้งแพงเกินไปสำหรับผู้ใช้จริงที่มีรายได้น้อย

ปัจจุบันแอปใหญ่จำนวนมากแก้ปัญหานี้ด้วยการอิงระบบยืนยันตัวตนที่รัฐรองรับ เช่น บัตรเครดิตและหนังสือเดินทาง วิทาลิกมองว่าวิธีนี้ได้ผล แต่แลกกับความเป็นส่วนตัวมาก และรัฐเองก็โจมตีระบบเหล่านี้ได้ง่าย

ปัญหาที่ระบบนี้ต้องรับมือคือ Sybil attack หรือการที่ผู้ไม่หวังดีสร้างตัวตนปลอมจำนวนมากเพื่อปั่นผลโหวตหรือแย่งรับ airdrop (ตามที่ BitPinas สรุปไว้)

พิสูจน์ความเป็นมนุษย์ 2 แนวทางที่ Vitalik ชี้ / วิธีทำงาน สแกนม่านตาด้วยอุปกรณ์เฉพาะ Orb คนที่ถูกยืนยันแล้วรับรองผู้ใช้ใหม่ / ข้อดี ใช้ชีวมิติยืนยันว่าเป็นมนุษย์ อาจให้ความเป็นส่วนตัวและกระจายศูนย์ได้ดีกว่า / ข้อเสีย เผยข้อมูลส่วนบุคคล ฮาร์ดแวร์รวมศูนย์ เริ่มต้นระบบได้ยาก เสี่ยงวนกลับไปรวมศูนย์
วิทาลิกชี้ว่าระบบสแกนม่านตาและระบบอิงความสัมพันธ์ต่างมีทั้งข้อดีและข้อเสีย

ระบบสแกนม่านตากับทางเลือกอื่น ข้อดีข้อเสียที่ Vitalik ชี้

โครงการที่พยายามทำเรื่องนี้มีหลายแห่ง เช่น Proof of Humanity, BrightID, Idena และ Circles ซึ่งใช้วิธีต่างกัน ทั้งอัปโหลดวิดีโอ จัดงานยืนยันตัวตนร่วมกัน และเล่นเกมแบบ captcha โครงการที่ใหญ่และทะเยอทะยานที่สุดคือเวิลด์คอยน์ (Worldcoin) ที่มีแซม อัลต์แมน (Sam Altman) เป็นผู้ร่วมก่อตั้ง โดยสแกนม่านตาของผู้ใช้ด้วยอุปกรณ์เฉพาะที่เรียกว่า Orb และแจกโทเคนให้ผู้ที่ผ่านการยืนยันเป็นส่วนหนึ่งของแนวคิดรายได้พื้นฐานถ้วนหน้า (UBI)

วิทาลิกยอมรับว่าระบบชีวมิติมีความเสี่ยงชัดเจน การสแกนม่านตาอาจเผยข้อมูลส่วนบุคคล และฮาร์ดแวร์ที่รวมศูนย์ทำให้ผู้ดูแลระบบอาจแอบเปิดช่องโหว่เพื่อสร้างตัวตนปลอมได้ ตามรายงานของ Blockchain.News ส่วนข้อวิจารณ์ต่อเวิลด์คอยน์ที่เขาเล่าในบล็อกครอบคลุมเรื่องความเป็นส่วนตัว การถูกรัฐเผด็จการบังคับใช้ และคำถามว่าชีวมิติเป็นแนวทางที่เหมาะสมหรือไม่ ฝั่งเวิลด์คอยน์ระบุว่าจะกระจายศูนย์ทีละขั้น และใช้เทคนิค ZK-SNARKs (เทคนิคเข้ารหัสที่ช่วยปกป้องความเป็นส่วนตัว) ตามที่วิทาลิกเล่าไว้

ทางเลือกที่คนจำนวนหนึ่งเสนอคือระบบที่อาศัยเครือข่ายความสัมพันธ์ (social graph) โดยให้คนที่ถูกยืนยันแล้วรับรองผู้ใช้ใหม่ ซึ่งอาจให้ความเป็นส่วนตัวและการกระจายศูนย์ได้ดีกว่า แต่วิทาลิกชี้ว่าระบบแบบนี้ก็มีข้อเสีย คือเริ่มต้นระบบได้ยาก และเสี่ยงจะวนกลับไปรวมศูนย์ เขาจึงสรุปว่าไม่มีวิธีใดสมบูรณ์แบบ และการผสมระบบชีวมิติกับระบบอิงเครือข่ายความสัมพันธ์อาจได้ผลที่สุด พร้อมย้ำเรื่องการเปิดซอร์สโค้ดและการตรวจสอบจากบุคคลที่สาม

แนวคิดอิงความสัมพันธ์มีตัวอย่างที่จับต้องได้ ในงาน Web3 Transitions Summit ที่สิงคโปร์เมื่อ 17 ก.ย. 2567 ซึ่งเป็นงานคู่ขนานของ Token2049 วิทาลิกยกตัวอย่างการกู้บัญชี WeChat ที่ให้ผู้ใช้ขอให้ผู้ติดต่อสองคนส่งรหัสหกหลักมายังบัญชี เขาบอกว่านี่คือการกู้บัญชีโดยอาศัยคนที่รู้จัก (social recovery) ที่ทำบนบล็อกเชนได้ด้วยวิธีเดียวกัน และหน้าจอผู้ใช้ก็ยังดูเหมือนแค่การโต้ตอบกับเพื่อน (ตามที่ BitPinas ถอดบทสัมภาษณ์) แม้ตัวอย่างนี้ว่าด้วยการกู้บัญชี ไม่ใช่การพิสูจน์ความเป็นมนุษย์โดยตรง

ให้หลายแอปแข่งกันบนข้อมูลชุดเดียว

อีกด้านของแนวคิดคือเรื่องอัลกอริทึมที่เลือกว่าผู้ใช้จะเห็นอะไร วิทาลิกโพสต์ว่าไม่มีกลเม็ดง่ายๆ ที่แก้ปัญหานี้ได้ แต่การแข่งขันที่มากขึ้นเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญ และการกระจายศูนย์ทำให้เกิดการแข่งขันได้ เพราะชั้นข้อมูลที่ใช้ร่วมกัน (shared data layer) เปิดให้ใครก็สร้างแอปของตัวเองบนข้อมูลเดียวกันได้ ตามรายงานของ Cryptopolitan

Yahoo Finance สรุปผลของโครงสร้างนี้ไว้ว่า แอปหลายตัวทำงานบน social graph ชุดเดียวกันได้ ทำให้อำนาจของแอปใดแอปหนึ่งหรืออัลกอริทึมใดอัลกอริทึมหนึ่งลดลง ในทางปฏิบัติ ผู้ใช้จึงเลือกได้ว่าจะอ่านผ่านแอปไหน แทนที่จะถูกผูกติดกับอัลกอริทึมของแพลตฟอร์มเดียว

วิทาลิกอธิบายก่อนหน้านั้นในเดือนเดียวกันว่า 'corposlop' คือโซเชียลมีเดียที่เร่งความโกรธ โดพามีน และการมีส่วนร่วมระยะสั้น แลกกับคุณค่าระยะยาว (ตามคำอธิบายของ Cryptopolitan) เขาไม่เชื่อว่าการใส่โทเคนเก็งกำไรเป็นคำตอบ โดยวิจารณ์ว่าโครงการ SocialFi เคยให้รางวัลกับคนที่มีต้นทุนทางสังคมอยู่แล้วและการเก็งกำไรราคา มากกว่าคุณภาพของเนื้อหา และยกโมเดลสมัครสมาชิกอย่าง Substack เป็นตัวอย่างที่จูงใจเนื้อหาดีกว่า (ตามรายงานของ Cointelegraph)

ความคืบหน้าของ Lens ที่ต้องติดตามต่อ

ในโพสต์เดียวกัน วิทาลิกพูดถึง Lens ซึ่งเป็นโปรโตคอลโซเชียลกระจายศูนย์ที่ผู้ดูแลกำลังเปลี่ยนมือ เขาชื่นชมทีม Aave ที่ดูแล Lens มาจนถึงตอนนั้น และบอกว่ามองระยะต่อไปของโครงการในแง่ดี เพราะทีมที่เข้ามาใหม่สนใจเรื่องการสื่อสารแบบเข้ารหัสมานาน (ตามรายงานของ Yahoo Finance และ Cryptopolitan)

เขาบอกว่าจะโพสต์บน Lens มากขึ้นในปี 2569 และชวนให้ผู้ใช้และนักพัฒนาใช้เวลากับ Lens, Farcaster และโลกโซเชียลกระจายศูนย์ให้มากขึ้น เพื่อไม่ให้ทุกคนอยู่ใน 'a single global info warzone' (ตามที่ Yahoo Finance รายงาน)

สำหรับผู้ใช้ทั่วไป สิ่งที่ควรจับตาคือ ผู้ดูแลชุดใหม่ของ Lens จะพาโครงการไปทางไหน และระบบพิสูจน์ความเป็นมนุษย์ที่ปกป้องความเป็นส่วนตัวจะถูกนำมาใช้จริงบนแพลตฟอร์มไหนหรือไม่ วิทาลิกเองยอมรับว่าไม่มีวิธีพิสูจน์ความเป็นมนุษย์วิธีใดที่สมบูรณ์แบบ

ที่มา: บล็อกของวิทาลิก บูเทอริน เรื่องชีวมิติกับ proof of personhood (24 ก.ค. 2566), รายงานของ Cointelegraph, Cryptopolitan และ Yahoo Finance (เนื้อหาจาก Cryptonews) เกี่ยวกับโพสต์ของวิทาลิกบน X เมื่อ 21 ม.ค. 2569, Blockchain.News และ BitPinas

บทความที่เกี่ยวข้อง