รีไซเคิลพลาสติกช่วยลดขยะได้ในระดับหนึ่ง แต่สัดส่วนที่กลับมาใช้จริงยังเป็นส่วนน้อย รายงาน Global Plastics Outlook ขององค์การเพื่อความร่วมมือและการพัฒนาทางเศรษฐกิจ (OECD) ซึ่งใช้ข้อมูลปี 2562 (ค.ศ. 2019) ระบุว่าขยะพลาสติกทั่วโลกที่ถูกนำกลับมาใช้ใหม่จริงมีเพียงราว 9% (อ้างตามรายงานของ GMA Network และ Monaco Life) การแยกขยะทุกวันจึงเป็นเพียงส่วนหนึ่งของคำตอบ
การล้างกล่องแล้วหย่อนลงถังแยกขยะยังมีประโยชน์ แต่ตัวเลขระดับโลกบอกว่าของที่ลงถังรีไซเคิลไม่ได้กลับมาเป็นของใหม่ทั้งหมด ส่วนที่เหลือไปอยู่ที่ไหน และองค์กรรณรงค์ด้านขยะเสนอให้เริ่มจากอะไร มีรายละเอียดดังนี้
ตัวเลขรีไซเคิลพลาสติกทั่วโลกจาก OECD
OECD รายงานว่าในปี 2562 โลกใช้พลาสติกประมาณ 460 ล้านตัน และปริมาณการใช้เกือบเท่าตัวเมื่อเทียบกับปี 2543 (ค.ศ. 2000) ตามที่ Monaco Life สรุปไว้ ส่วนปลายทางของขยะพลาสติกเหล่านั้นแตกต่างกันมาก
ตามรายงานเดียวกัน พลาสติกที่ถูกรีไซเคิลจริงมีเพียง 9% รายงานนับเฉพาะส่วนที่กลับมาใช้ได้จริงหลังหักส่วนที่สูญเสียไประหว่างกระบวนการรีไซเคิลแล้ว ดังนั้นพลาสติกที่ถูกส่งเข้าระบบรีไซเคิลจึงมากกว่าตัวเลขนี้ แต่ไม่ได้กลับมาเป็นของใช้ใหม่ทั้งหมด
ส่วนที่เหลือไปจบที่ปลายทางอื่น อีก 19% ถูกเผา เกือบ 50% ถูกฝังกลบในหลุมฝังกลบที่ถูกสุขลักษณะ คือหลุมที่มีการจัดการอย่างถูกต้อง และ 22% ถูกจัดการอย่างไม่ถูกต้อง ได้แก่ ถูกทิ้งในที่ทิ้งขยะที่ไม่มีการควบคุม เผากลางแจ้ง หรือรั่วไหลออกสู่สิ่งแวดล้อม ปลายทางกลุ่มสุดท้ายนี้เป็นส่วนที่ก่อปัญหากับสิ่งแวดล้อมโดยตรง
ตัวเลขทั้งหมดนี้เป็นภาพรวมทั่วโลกและเป็นข้อมูลของปี 2562 ยังไม่ใช่ตัวเลขเฉพาะของไทย หน่วยงานไทยที่ดูแลเรื่องขยะอาจมีตัวเลขของตัวเอง แต่ยังไม่มีต้นทางที่ยืนยันได้ในที่นี้ จึงไม่นำมาเทียบ

แยกขยะอย่างเดียวยังไม่พอ
เมื่อพลาสติกเกือบครึ่งไปจบที่หลุมฝังกลบ และอีกเกือบหนึ่งในห้าถูกเผา การเพิ่มอัตรารีไซเคิลเพียงอย่างเดียวจึงต้องไล่ตามปริมาณพลาสติกที่ผลิตออกมาเรื่อยๆ ซึ่งตามรายงานเพิ่มขึ้นเกือบเท่าตัวในช่วงเกือบสองทศวรรษ ยิ่งผลิตมาก ส่วนที่หลุดจากระบบรีไซเคิลก็ยิ่งมากตาม
องค์กรที่รณรงค์เรื่องนี้ เช่น The Story of Stuff Project ในสหรัฐฯ ระบุบนเว็บไซต์ว่าตนท้าทาย "เศรษฐกิจแบบใช้แล้วทิ้ง" (throwaway economy) และต่อสู้เพื่อระบบที่ชุมชนและระบบนิเวศอยู่ได้ โครงการทำงานผ่านการเล่าเรื่อง การผลักดันนโยบาย และการรวมตัวของคนในพื้นที่ ปัญหาเริ่มตั้งแต่รูปแบบการผลิตและการบริโภค ถังขยะเป็นเพียงปลายทาง
ระบบใช้ซ้ำคือทางเลือกที่เสนอกัน
Story of Stuff Project อธิบายระบบใช้ซ้ำ (reuse system) ว่าเป็นกระบวนการที่ประสานงานกัน ทำให้จาน แก้ว ภาชนะ หรืออุปกรณ์กินอาหารถูกล้างและนำกลับมาใช้ซ้ำแล้วซ้ำอีก แทนที่จะใช้ครั้งเดียวทิ้ง โครงการระบุว่าการใช้ซ้ำหยุดขยะก่อนที่ขยะจะเกิด แทนที่จะพยายามจัดการหลังความเสียหายเกิดขึ้นแล้ว
หน้าแรกของเว็บไซต์โครงการแสดงแคมเปญ Fight Plastic Pollution (สู้มลพิษพลาสติก) ภายใต้ชื่อ 'Serve up reuse' ซึ่งทำงานเพื่อนำระบบใช้ซ้ำเข้าไปในชุมชน แนวคิดนี้ต่างจากการรีไซเคิลตรงที่ภาชนะใบเดิมถูกล้างและใช้ใหม่ ไม่ต้องรอให้ของกลายเป็นขยะก่อนแล้วค่อยหาทางจัดการ
โครงการยังผลิตภาพยนตร์สั้นและแอนิเมชันที่เล่าผลกระทบซ่อนเร้นของวัฒนธรรมการบริโภค รวมถึงมลพิษพลาสติก โดยระบุว่าภาพยนตร์สั้นเรื่องแรกของโครงการจุดบทสนทนาระดับโลกว่าสิ่งของที่เราใช้มาจากไหนและไปจบที่ไหน คำถามนี้ตรงกับตัวเลขของ OECD ที่ชี้ว่าพลาสติกส่วนใหญ่ไม่ได้วนกลับมาใช้ใหม่
ลดและใช้ซ้ำคือจุดเริ่มต้นที่ควบคุมได้
แนวคิดของ Story of Stuff คือหยุดขยะก่อนที่จะเกิด ตามแนวนี้ การถามตัวเองก่อนว่าต้องใช้ของชิ้นนั้นจริงหรือไม่ และเลือกภาชนะที่ใช้ซ้ำได้เมื่อจำเป็น จึงมาก่อนการแยกขยะ ส่วนที่แต่ละคนทำได้เองจึงอยู่ที่ช่วงก่อนของจะลงถัง
การแยกขยะยังมีประโยชน์ เพราะ 9% ที่กลับมาใช้ใหม่ก็คือพลาสติกที่ไม่ต้องกลายเป็นขยะเพิ่ม สิ่งที่ตัวเลขของ OECD บอกอย่างตรงไปตรงมาคือ ถังรีไซเคิลไม่ใช่ปลายทางที่แก้ปัญหาได้ทั้งหมด การลดการสร้างขยะตั้งแต่ต้นจึงเป็นส่วนที่ควบคุมได้มากที่สุด
ที่มา: รายงาน Global Plastics Outlook ขององค์การเพื่อความร่วมมือและการพัฒนาทางเศรษฐกิจ (OECD) อ้างตามรายงานของ GMA Network และ Monaco Life, เว็บไซต์ The Story of Stuff Project







