Advertisement
การเมือง

ศาลรัฐธรรมนูญไม่รับคำร้องปมน้ำมันแพง ไม่ใช่ตัดสินว่ารัฐไม่ผิด

ศาลรัฐธรรมนูญไม่รับคำร้องปมน้ำมันแพงตามมาตรา 213 เพราะไม่เข้าหลักเกณฑ์ ศาลยังไม่ได้วินิจฉัยว่ารัฐผิดหรือไม่ผิด

ศาลรัฐธรรมนูญไม่รับคำร้องปมน้ำมันแพง ไม่ใช่ตัดสินว่ารัฐไม่ผิด

ศาลรัฐธรรมนูญไม่รับคำร้องปมน้ำมันแพงไว้พิจารณา ตามมติเอกฉันท์ในคดีที่นภัสนันท์ มีผลประไพ ขอให้วินิจฉัยว่านายกรัฐมนตรีและคณะรัฐมนตรี (ครม.) ไม่บริหารจัดการพลังงานจนราคาน้ำมันสูง สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญเผยแพร่เอกสารข่าวเมื่อวันที่ 18 พ.ย. 2569 ศาลยังไม่ได้วินิจฉัยว่ารัฐผิดหรือไม่ผิด ศาลเห็นเพียงว่าคำร้องไม่เข้าหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับการยื่นตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 213

ผู้ร้องขออะไร และศาลมีมติอย่างไร

ผู้ร้องยื่นคำร้องตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 213 โดยระบุว่านายกรัฐมนตรี (ผู้ถูกร้องที่ 1) และ ครม. (ผู้ถูกร้องที่ 2) ไม่ดำเนินการบริหารจัดการพลังงาน ผู้ร้องอ้างรัฐธรรมนูญ มาตรา 56 ที่กำหนดให้รัฐต้องมีความเป็นเจ้าของกิจการสาธารณูปโภคพื้นฐานโดยถือหุ้นไม่น้อยกว่าร้อยละ 51 และต้องดูแลการเรียกเก็บค่าบริการไม่ให้เป็นภาระของประชาชน

ผู้ร้องระบุว่าการปรับขึ้นราคาน้ำมันทำให้ราคาสูงกว่าปกติ ประชาชนต้องแบกรับภาระเกินไปและไม่ได้รับความเป็นธรรม รัฐจึงควรหาวิธีบริหารจัดการให้ราคามีเสถียรภาพ กำหนดราคาที่เป็นธรรม และสร้างกลไกที่ชัดเจนและเกิดขึ้นจริง ผู้ร้องเห็นว่าการไม่ดำเนินการเช่นนี้ขัดหรือแย้งกับมาตรา 56

ศาลรัฐธรรมนูญมีมติเป็นเอกฉันท์ให้ไม่รับคำร้องไว้พิจารณาวินิจฉัย ผลคือคำร้องนี้ไม่ได้ถูกนำเข้าสู่การวินิจฉัยเนื้อหา ศาลจึงไม่ได้ชี้ว่านโยบายพลังงานหรือการดูแลราคาน้ำมันของรัฐถูกหรือผิดตามรัฐธรรมนูญ

ไม่รับคำร้อง ต่างจากวินิจฉัยว่ารัฐไม่ผิด / ศาลทำอะไร ตรวจหลักเกณฑ์การยื่นคำร้อง รับคำร้องแล้วพิจารณาเนื้อหา / ผลต่อคำร้อง ไม่ถูกนำเข้าสู่การวินิจฉัยเนื้อหา สรุปการกระทำของรัฐตามรัฐธรรมนูญ / รัฐผิดหรือไม่ ศาลยังไม่ได้ชี้ว่าถูกหรือผิด ต้องพิจารณาเนื้อหาก่อนสรุป
ศาลไม่รับคำร้องเพราะไม่เข้าหลักเกณฑ์ ไม่ได้แปลว่าศาลตัดสินว่ารัฐไม่ผิด

ศาลรัฐธรรมนูญไม่รับคำร้อง ต่างจากวินิจฉัยว่ารัฐไม่ผิด

การไม่รับคำร้องไว้พิจารณา หมายถึงศาลเห็นว่าคำร้องยังไม่ผ่านด่านแรก คือหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการยื่นคำร้อง ศาลจึงยังไม่ได้เข้าไปดูว่าสิ่งที่ผู้ร้องกล่าวหาเป็นจริงหรือไม่ ส่วนการวินิจฉัยว่ารัฐไม่ผิด ศาลต้องรับคำร้องไว้แล้วพิจารณาเนื้อหา ก่อนจะสรุปว่าการกระทำของรัฐเป็นอย่างไรตามรัฐธรรมนูญ ซึ่งในคดีนี้ยังไม่เกิดขึ้น

พูดให้เห็นภาพ คำสั่งนี้ตอบเพียงว่าคำร้องฉบับนี้ยื่นผ่านช่องทางนี้ไม่ได้ เพราะไม่เข้าหลักเกณฑ์ที่ศาลอ้าง คำสั่งไม่ได้บอกว่ารัฐทำถูกหรือผิดในเรื่องราคาน้ำมัน เอกสารข่าวของศาลระบุเฉพาะเหตุผลด้านหลักเกณฑ์การยื่นเท่านั้น

เหตุผลที่ศาลระบุ ผู้ร้องไม่ถูกละเมิดสิทธิโดยตรง

เหตุผลแรกของศาลคือ ข้อเท็จจริงตามคำร้องและเอกสารประกอบไม่ปรากฏว่าผู้ร้องถูกละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพโดยตรง หรือได้รับความเดือดร้อนเสียหายจากการกระทำของผู้ถูกร้องทั้งสองอย่างไร ศาลเห็นว่าเนื้อหาในคำร้องเป็นเพียงการแสดงความคิดเห็นของผู้ร้อง

ศาลสรุปว่ากรณีนี้ไม่เป็นไปตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561 (พ.ร.ป.วิธีพิจารณาฯ) มาตรา 46 วรรคหนึ่ง กล่าวอีกอย่างคือ การยื่นคำร้องตามมาตรา 213 ต้องมีข้อเท็จจริงว่าผู้ยื่นถูกละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพโดยตรง หรือได้รับความเดือดร้อนเสียหายจากการกระทำของผู้ถูกร้อง ตามที่ศาลใช้เป็นเกณฑ์ในคำสั่งนี้

ประเด็นนี้ช่วยตอบคำถามว่าประชาชนยื่นศาลรัฐธรรมนูญเองได้เมื่อไร ตามเหตุผลของศาลในคดีนี้ ผู้ยื่นต้องแสดงให้เห็นว่าตนถูกละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพโดยตรง หรือเดือดร้อนเสียหายจากการกระทำของผู้ถูกร้องอย่างไร ศาลระบุว่าเนื้อหาในคำร้องนี้เป็นเพียงความคิดเห็นของผู้ร้อง จึงยังไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่ทำให้คำร้องเข้าหลักเกณฑ์

มาตรา 51 และกระบวนการเฉพาะที่ศาลอ้าง

เหตุผลที่สองเกี่ยวกับสิ่งที่ผู้ร้องขอ คือให้ศาลวินิจฉัยว่านายกรัฐมนตรีและ ครม. ไม่ปฏิบัติตามหน้าที่ของรัฐตามมาตรา 56 ศาลระบุว่า รัฐธรรมนูญ มาตรา 51 บัญญัติให้เป็นสิทธิของประชาชนและชุมชนที่จะติดตามและเร่งรัดให้รัฐดำเนินการ รวมถึงฟ้องร้องหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ประชาชนได้รับประโยชน์ตามที่กฎหมายบัญญัติ

ศาลอธิบายต่อว่า พ.ร.ป.วิธีพิจารณาฯ มาตรา 45 กำหนดกระบวนการยื่นคำร้องกรณีนี้ไว้เป็นการเฉพาะแล้ว และตามมาตรา 47 (2) ผู้ร้องจึงไม่อาจยื่นคำร้องตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 213 ได้ พูดง่ายๆ คือเมื่อกฎหมายวางทางเดินเรื่องนี้ไว้เฉพาะแล้ว การเลือกใช้มาตรา 213 ซึ่งเป็นช่องทางทั่วไปจึงใช้ไม่ได้

ตัวเลข 51 ในข่าวนี้มีสองความหมาย ร้อยละ 51 คือสัดส่วนการถือหุ้นของรัฐที่ผู้ร้องอ้างจากมาตรา 56 ส่วนมาตรา 51 คือบทบัญญัติที่ศาลอ้างถึงสิทธิของประชาชนและชุมชนในการติดตาม เร่งรัด และฟ้องหน่วยงานรัฐตามที่กฎหมายบัญญัติ

ผู้ที่ไม่พอใจนโยบายรัฐควรอ่านผลนี้อย่างไร

เอกสารข่าวของศาลชี้ช่องทางไว้เพียงมาตรา 51 และกระบวนการตามมาตรา 45 และ 47 (2) ของ พ.ร.ป.วิธีพิจารณาฯ ศาลไม่ได้ระบุว่าช่องทางอื่นใช้ได้กับกรณีนี้หรือไม่ ผู้ที่สนใจจะดำเนินการต่อจึงควรเริ่มจากการอ่านบทบัญญัติสองส่วนนี้ให้ครบ และสอบถามหน่วยงานหรือผู้มีความรู้ด้านกฎหมายก่อนยื่นเรื่อง

สำหรับผู้อ่านทั่วไปที่ติดตามข่าว ข้อสรุปสำคัญคือ มติครั้งนี้ไม่ได้เป็นคำตัดสินว่ารัฐดูแลเรื่องน้ำมันถูกหรือผิด เป็นเพียงคำสั่งว่าคำร้องที่ยื่นตามมาตรา 213 ฉบับนี้ไม่ผ่านหลักเกณฑ์การยื่น เมื่อเจอข่าวศาลรัฐธรรมนูญไม่รับคำร้องในเรื่องอื่น ควรดูว่าศาลให้เหตุผลด้านหลักเกณฑ์การยื่น หรือวินิจฉัยเนื้อหาแล้ว เพราะสองอย่างนี้มีความหมายต่างกันมาก

ที่มา: สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ เอกสารข่าวผลการประชุมปรึกษาคดีของตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ เผยแพร่เมื่อวันที่ 18 พ.ย. 2569

บทความที่เกี่ยวข้อง