ศาลรัฐธรรมนูญชี้บาร์โค้ดบัตรเลือกตั้งไม่ขัดรัฐธรรมนูญ พร้อมเสนอ กกต. ลดความเสี่ยง

บัตรเลือกตั้งมีบาร์โค้ดและคิวอาร์โค้ด ความลับการลงคะแนนยังอยู่หรือไม่

ศาลรัฐธรรมนูญเห็นว่าทั้งสองอย่างไม่ขัดรัฐธรรมนูญ โดยคิวอาร์โค้ดมีมติเอกฉันท์ 9-0 ส่วนบาร์โค้ดมีมติเสียงข้างมาก 8-1 ศาลอ่านคำวินิจฉัยเมื่อ 28 ก.ย. 2569

ในส่วนของคิวอาร์โค้ด ศาลเห็นว่าใช้สืบไปถึงตัวผู้ลงคะแนนหรือสืบว่าผู้ลงคะแนนเลือกอะไรไม่ได้ ผู้ลงคะแนนจึงไม่ต้องกังวลกับรหัสชนิดนี้ในแง่ความลับของการลงคะแนน

ส่วนบาร์โค้ด ศาลยอมรับตรงๆ ว่าในทางทฤษฎี บาร์โค้ดเชื่อมโยงกับเลขบัตร ลำดับของผู้ลงคะแนน เครื่องหมายที่กา และพรรคที่เลือกได้ ศาลจึงรับว่าข้อมูลที่เชื่อมโยงได้บางส่วนอาจกระทบหลักการเลือกตั้งโดยลับ นี่คือจุดที่ทำให้เกิดข้อกังวลมาตั้งแต่ต้น แต่เมื่อศาลดูควบคู่กับประโยชน์ของบาร์โค้ดแล้ว ก็เห็นว่าไม่ถึงขั้นขัดรัฐธรรมนูญ

ประโยชน์ที่ศาลพิจารณาคือ บาร์โค้ดถูกใช้เป็นหลักเพื่อควบคุมจำนวนบัตรที่พิมพ์ จัดสรร และใช้จริง รวมถึงตรวจบัตรที่ใช้ผิดเขต ตัวอย่างง่ายๆ คือถ้าบัตรของเขตหนึ่งไปโผล่ในหน่วยเลือกตั้งของอีกเขตหนึ่ง รหัสบนบัตรช่วยให้เจ้าหน้าที่ตรวจพบได้ และช่วยให้ตรวจนับได้ว่าบัตรที่พิมพ์ออกมา ถูกส่งไปใช้ และใช้จริงมีจำนวนเท่าไร

อีกเรื่องที่ศาลให้น้ำหนักคือ การจะรู้ว่าใครลงคะแนนอย่างไร ต้องเชื่อมข้อมูลสามส่วนเข้าด้วยกัน ได้แก่ บัตรเลือกตั้ง ต้นขั้ว และบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ศาลระบุว่ายังไม่ปรากฏข้อเท็จจริงหรือพยานหลักฐานเพียงพอว่ามีใครเชื่อมข้อมูลเหล่านี้เข้าด้วยกันจริง พูดง่ายๆ คือบัตรใบเดียวบอกไม่ได้ว่าใครกา ต้องมีข้อมูลอีกสองส่วนมาประกอบ

ดังนั้นคำว่า "ในทางทฤษฎี" จึงหมายถึงความเป็นไปได้ที่ศาลตั้งข้อสังเกตไว้ ไม่ได้หมายความว่าเกิดเหตุขึ้นจริง และไม่ควรอ่านข้อสังเกตนี้เป็นการยืนยันว่ามีการล่วงรู้การลงคะแนนของใคร

ศาลรัฐธรรมนูญเสนอให้ กกต. ทำอะไร และเป็นคำสั่งบังคับหรือไม่

ข้อเสนอของศาลเป็นข้อเสนอแนะ ไม่ใช่คำสั่งบังคับ ศาลใช้ถ้อยคำเชิงข้อเสนอแนะว่า กกต. ควรทำสามเรื่อง และผลหลักของคำวินิจฉัยยังเป็นการวินิจฉัยว่าบาร์โค้ดกับคิวอาร์โค้ดไม่ขัดรัฐธรรมนูญ

เรื่องแรก ศาลเสนอว่า กกต. ควรออกแบบการพิมพ์บัตรเพื่อป้องกันการปลอมแปลง โดยไม่ใช้เครื่องหมายที่โยงถึงตัวผู้ลงคะแนน เรื่องที่สอง ควรกำหนดวิธีเก็บบัตรเสียให้ชัดเจน เรื่องที่สาม ควรมีมาตรการเข้มงวดป้องกันการเข้าถึงข้อมูลของผู้ลงคะแนนโดยมิชอบ ทั้งสามเรื่องมุ่งไปที่จุดเดียวกัน คือทำให้โอกาสที่ใครจะโยงบัตรกับตัวผู้ลงคะแนนยากขึ้น แม้ศาลจะยังไม่เห็นข้อเท็จจริงหรือพยานหลักฐานเพียงพอว่าเคยเกิดขึ้น

ศาลใช้คำว่า ควร ไม่ใช่คำสั่ง และยังไม่พบข้อมูลว่า กกต. จะนำข้อเสนอไปใช้อย่างไรและเมื่อไร ผู้อ่านจึงไม่ควรเข้าใจว่าบัตรเลือกตั้งครั้งหน้าจะต้องเปลี่ยนหน้าตาทันที

ผู้ลงคะแนนไม่ต้องทำอะไรเป็นพิเศษตามคำวินิจฉัยนี้ ไม่ต้องยื่นเรื่องหรือตรวจสอบอะไรเพิ่ม

ความคืบหน้าล่าสุด

ยังไม่พบข้อมูลว่า กกต. ตอบรับข้อเสนอของศาล กำหนดเวลาปรับบัตร หรือออกข้อบังคับใหม่เรื่องบัตรเลือกตั้ง ส่วนที่ยืนยันได้มีเพียงผลวินิจฉัยเมื่อ 28 ก.ย. 2569 และสามข้อเสนอแนะที่ระบุไว้ข้างต้น

บทความนี้เรียบเรียงจากรายงานผลคำวินิจฉัย ยังไม่ได้เปิดตรวจคำวินิจฉัยฉบับเต็มจากเว็บไซต์ศาลรัฐธรรมนูญ ถ้ามีคำวินิจฉัยฉบับเต็มหรือการตอบรับจาก กกต. จะอัปเดตในหัวข้อนี้

คำถามที่พบบ่อย

ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยเรื่องบาร์โค้ดและคิวอาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้งเมื่อไร และมติเท่าไร

วินิจฉัยเมื่อ 28 ก.ย. 2569 โดยคิวอาร์โค้ดมีมติ 9-0 และบาร์โค้ดมีมติ 8-1 ว่าไม่ขัดรัฐธรรมนูญ

มีหลักฐานหรือไม่ว่ามีการใช้รหัสบนบัตรดูว่าใครเลือกใคร

ศาลระบุว่ายังไม่ปรากฏข้อเท็จจริงหรือพยานหลักฐานเพียงพอว่ามีใครใช้รหัสเพื่อรู้ว่าบุคคลใดลงคะแนนอย่างไร แม้บาร์โค้ดจะเชื่อมโยงข้อมูลบางอย่างได้ในทางทฤษฎี

กกต. ต้องออกแบบบัตรใหม่ตามคำวินิจฉัยหรือไม่

ไม่ต้อง เพราะเป็นข้อเสนอแนะที่ใช้ถ้อยคำว่า กกต. ควรทำ ไม่ใช่คำสั่งบังคับ และยังไม่พบข้อมูลว่า กกต. กำหนดเวลาปรับบัตร

ที่มา: ผลคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญเมื่อ 28 ก.ย. 2569 ตามรายงานของไทยรัฐ (ยังไม่ได้เปิดตรวจคำวินิจฉัยฉบับเต็มจากเว็บไซต์ศาลรัฐธรรมนูญ)