ข่าวลือเรื่องไทยรับขยะอิเล็กทรอนิกส์จีนเข้ามาทิ้งในประเทศ ถูกรัฐบาลชี้แจงว่าเป็นข่าวปลอม ลลิดา เพริศวิวัฒนา รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี แถลงเมื่อวันที่ 16 พ.ย. 2569 ว่าคณะรัฐมนตรี (ครม.) ไม่ได้มีมติอนุมัติให้นำขยะจากจีนหรือประเทศใดเข้ามาทิ้งในไทย สิ่งที่ ครม. เห็นชอบเป็นเรื่องความร่วมมือด้านรีไซเคิล ไม่ใช่การรับขยะจากต่างประเทศ ตามที่รองโฆษกระบุ
รองโฆษกระบุว่าข่าวลือนำข้อมูลบางส่วนไปเชื่อมโยงจนเกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อน เรื่องที่ถูกโยงคือร่างความตกลงภายใต้กองทุนพิเศษกรอบความร่วมมือแม่โขง-ล้านช้าง กองทุนนี้เกี่ยวข้องกับโครงการรีไซเคิลที่ ครม. เห็นชอบ คำชี้แจงทั้งหมดในข่าวนี้มาจากฝ่ายรัฐบาล
ข่าวลือรับขยะอิเล็กทรอนิกส์จีนกับสิ่งที่มติ ครม. 27 ต.ค. เห็นชอบจริง
ครม. เมื่อวันที่ 27 ต.ค. 2569 เห็นชอบร่างความตกลงภายใต้กองทุนพิเศษกรอบความร่วมมือแม่โขง-ล้านช้าง (Mekong-Lancang Cooperation Special Fund) รองโฆษกอธิบายว่าในกองทุนนี้มีโครงการพัฒนาศักยภาพอุตสาหกรรมรีไซเคิลเพื่อเศรษฐกิจหมุนเวียนและอุตสาหกรรมสีเขียว ระยะเวลา 18 เดือน
กองทุนแม่โขง-ล้านช้างและโครงการรีไซเคิลนี้ ครม. เห็นชอบพร้อมกันในมติเดียวกัน ข่าวลือจึงหยิบมติฉบับนี้ไปโยงกับเรื่องการรับขยะ ทั้งที่รัฐบาลชี้แจงว่าเนื้อหาของมติเป็นเรื่องรีไซเคิล
ข่าวลือเล่าว่ามีข้อตกลงร่วมกันระหว่างไทยกับจีนเพื่อนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์มาทิ้งในไทย รัฐบาลตอบว่าไม่เป็นความจริง รองโฆษกระบุว่าร่างความตกลงไม่มีข้อกำหนดให้ไทยต้องรับขยะจากต่างประเทศ และ ครม. ไม่ได้มีมติอนุมัติให้นำขยะจากจีนหรือประเทศใดเข้ามาทิ้งในไทย
ความต่างจึงอยู่ที่เนื้อหาของมติเอง เรื่องหนึ่งคือโครงการพัฒนาความรู้ด้านการจัดการและรีไซเคิล อีกเรื่องคือการอนุญาตให้ขนขยะจากต่างประเทศเข้ามาในประเทศ ตามคำแถลงของรองโฆษก มติครั้งนี้เป็นเรื่องแรก และไม่ได้อนุมัติเรื่องหลัง
รัฐบาลแจงโครงการ 18 เดือนเน้นความรู้ ไม่ใช่นำเข้าขยะ
รัฐบาลแถลงว่าโครงการนี้ดำเนินการโดยสำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรม มุ่งพัฒนาองค์ความรู้ด้านการจัดการและรีไซเคิลแบตเตอรี่รถยนต์ แผงโซลาร์เซลล์ และขยะอิเล็กทรอนิกส์ พร้อมพัฒนาแนวทางกำกับดูแลที่เหมาะสม เป้าหมายที่ระบุจึงเป็นเรื่องความรู้และแนวทางกำกับดูแล
ขยะสามกลุ่มที่รัฐบาลระบุ คือ แบตเตอรี่รถยนต์ แผงโซลาร์เซลล์ และขยะอิเล็กทรอนิกส์ เป็นหัวข้อของการพัฒนาองค์ความรู้ในโครงการ ส่วนแนวทางกำกับดูแลก็พัฒนาควบคู่กันไป ไม่ได้แยกเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ตามที่รัฐบาลแถลง
ชื่อโครงการที่รัฐบาลระบุคือ "โครงการพัฒนาศักยภาพอุตสาหกรรมรีไซเคิลเพื่อเศรษฐกิจหมุนเวียนและอุตสาหกรรมสีเขียว" ซึ่งพูดถึงการพัฒนาศักยภาพของอุตสาหกรรมรีไซเคิล ในชื่อโครงการไม่มีคำว่านำเข้าหรือรับขยะ รองโฆษกจึงยืนยันว่าโครงการนี้ไม่ใช่การเปิดทางให้ต่างชาตินำขยะเข้ามาทิ้ง
กฎหมายห้ามนำเข้าและมาตรการที่รัฐบาลระบุ
รัฐบาลแถลงว่าไทยมีกฎหมายห้ามนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์ตามประเภทที่กำหนดอยู่แล้ว และการลักลอบนำเข้าสินค้าต้องห้ามเป็นความผิด คำแถลงไม่ได้ลงรายละเอียดว่าขยะประเภทใดอยู่ในรายการห้าม ผู้ที่ต้องการรายชื่อประเภทที่ห้ามจึงต้องดูจากประกาศหรือกฎหมายฉบับจริง
นายกรัฐมนตรีมีข้อสั่งการห้ามนำเข้า และตั้งคณะกรรมการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ โดยมี ศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรี เป็นประธาน รองโฆษกระบุว่าที่ผ่านมามีการตรวจการนำเข้า-ส่งออกและโรงงานกลุ่มเสี่ยง และรัฐบาลกำลังพิจารณาปรับปรุงมาตรการทางกฎหมาย
ตามที่รองโฆษกแถลง คณะกรรมการชุดนี้มีหน้าที่แก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ โดยมีรองนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน การตรวจที่รัฐบาลระบุครอบคลุมทั้งการนำเข้าและการส่งออก และมุ่งไปที่โรงงานกลุ่มเสี่ยงด้วย
ยังไม่มีการเปิดเผยรายละเอียดงบและจำนวนผู้เข้าอบรมของโครงการ และคำแถลงเรื่องการตรวจยังไม่มีผลตรวจประกอบ
วิธีเช็กข่าวลือแนวเดียวกัน
ข่าวลือแนวนี้มักหยิบชื่อมติหรือชื่อกองทุนมาโยงกับเรื่องที่เอกสารไม่ได้พูดถึง การเทียบกับเอกสารต้นทางจึงเป็นวิธีที่ตรงที่สุด กรณีนี้ใช้ตรวจข่าวลือแนวเดียวกันได้ด้วยขั้นตอนต่อไปนี้
- หาข้อความมติ ครม. ฉบับจริงจากเว็บไซต์ทางการของรัฐบาล แทนการอ่านจากข้อความที่แชร์ต่อกันมา
- ดูว่าเอกสารใช้คำว่าอบรม พัฒนาศักยภาพ หรือใช้คำว่านำเข้า รับขยะ
- ถามว่ามติหรือร่างความตกลงมีข้อกำหนดให้ไทยต้องรับขยะจากต่างประเทศหรือไม่ ในกรณีนี้รัฐบาลระบุว่าไม่มี
- ดูคำชี้แจงของหน่วยงานที่รับผิดชอบเรื่องนั้น และเทียบกับที่ข่าวลือกล่าวอ้าง
ส่วนช่องทางแจ้งเบาะแสการลักลอบนำเข้าหรือโรงงานที่ทำผิดกฎหมาย ยังไม่มีช่องทางที่ยืนยันได้จากคำแถลงของรัฐบาล
ที่มา: คำชี้แจงของรองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 16 พ.ย. 2569 และมติ ครม. เมื่อวันที่ 27 ต.ค. 2569 ตามที่รัฐบาลแถลง







