Advertisement
เทคโนโลยี

ทิศทาง AI ประเทศไทย ร่างกฎหมาย AI ฉบับแรกอยู่ขั้นไหน และคุมอะไรบ้าง

ปรับปรุงล่าสุด:

Read this story in English

ทิศทาง AI ประเทศไทยยังรอกฎหมายฉบับแรก ร่างกำหนดหน้าที่ตามระดับความเสี่ยงและให้ติดป้ายดีปเฟก พร้อมดูระบบ Traffy Fondue และ AI For Thai

ทิศทาง AI ประเทศไทย ร่างกฎหมาย AI ฉบับแรกอยู่ขั้นไหน และคุมอะไรบ้าง

ไทยยังไม่มีกฎหมาย AI เฉพาะทางที่ใช้บังคับจริง สิ่งที่มีอยู่คือร่างพระราชบัญญัติว่าด้วยปัญญาประดิษฐ์ ซึ่งกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) และสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Transactions Development Agency หรือ ETDA) ผลักดันเป็นกฎหมายกลางด้าน AI ฉบับแรกของไทย ทิศทาง AI ประเทศไทยจึงขึ้นกับร่างนี้ เพราะกฎที่จะออกมาจะกำหนดว่า AI ที่ตัดสินใจเรื่องของผู้อ่านต้องโปร่งใสและตรวจสอบได้แค่ไหน

ร่างกฎหมาย AI ฉบับแรกของไทยกำหนดหน้าที่ตามระดับความเสี่ยง

ร่างนี้กำกับตามระดับความเสี่ยง AI ที่เสี่ยงต่ำทำงานภายใต้แนวปฏิบัติทั่วไป ส่วน AI ที่เสี่ยงสูงต้องปฏิบัติตามมาตรการที่เข้มกว่า คณะกรรมการเฉพาะด้านการขับเคลื่อนแผนด้านปัญญาประดิษฐ์แห่งชาติเป็นผู้พิจารณาว่า AI ประเภทไหนเข้าข่ายเสี่ยงสูง ขณะที่หน่วยงานกำกับของแต่ละภาคส่วน เช่น การเงิน สาธารณสุข และคมนาคม ดูแลในขอบเขตของตัวเอง ระบบที่ถูกจัดเป็นเสี่ยงสูง ผู้ใช้งานต้องประเมินความเสี่ยง ติดตามผลกระทบ และใช้มาตรการลดความเสี่ยง

ร่างมีรายการการใช้งานที่ห้ามทำ ได้แก่ การเลือกปฏิบัติอย่างไม่เป็นธรรมต่อคนจำนวนมากจากการประมวลผลข้อมูลปริมาณมาก และการใช้เทคนิคแฝงเพื่อชักจูงหรือบิดเบือนการตัดสินใจของผู้ใช้ รายการนี้เพิ่มได้ภายหลัง นอกจากนี้ AI บางประเภทอาจต้องจดแจ้ง ขึ้นทะเบียน หรือขออนุญาตก่อนเปิดให้บริการ

เรื่องภาพและเสียงที่ AI สร้าง (ดีปเฟก) ร่างวางหน้าที่ด้านความโปร่งใสไว้สี่ระดับ ผู้ให้บริการ AI ต้องทำให้ผลลัพธ์ตรวจจับได้ด้วยเครื่องและมีระบบบันทึกข้อมูล ผู้ใช้ทั่วไปต้องแจ้งผู้รับสารว่าเนื้อหามาจาก AI ในกรณีที่เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงที่กำหนด ผู้นำไปใช้งานมีหน้าที่บริหารความเสี่ยงเพิ่ม ส่วนแพลตฟอร์มออนไลน์ต้องมีระบบตรวจจับเนื้อหาที่สร้างด้วย AI และติดป้ายกำกับเมื่อมีผู้แจ้งและอยู่ระหว่างตรวจสอบ

เรื่องบทลงโทษ ร่างให้อำนาจรัฐสั่งระงับบริการและกำหนดโทษเมื่อไม่ปฏิบัติตาม ร่างยังให้ผู้เสียหายเรียกค่าเสียหายทางแพ่งได้ และผู้กำกับดูแลอาจสั่งแก้ไขภายในเวลาที่กำหนด เรียกคืนผลิตภัณฑ์ หรือให้หยุดใช้ระบบ ทั้งนี้ยังไม่มีการระบุจำนวนค่าปรับ

ร่างกฎหมาย AI ไทยต้องผ่านอะไรอีกบ้าง / รับฟังความคิดเห็น / กฤษฎีกาตรวจพิจารณา / เสนอคณะรัฐมนตรี / เสนอสภาผู้แทนราษฎร
ร่างกฎหมาย AI ฉบับแรกยังอยู่ระหว่างรับฟังความคิดเห็น และต้องผ่านอีกหลายขั้นก่อนบังคับใช้

ร่างอยู่ระหว่างรอเข้าสู่ขั้นตอนนิติบัญญัติ

ข้อมูลล่าสุดที่ยืนยันได้คือต้นเดือน ส.ค. 2569 ซึ่งร่างยังอยู่ระหว่างรับฟังความคิดเห็น และยังไม่เป็นกฎหมาย ขั้นต่อไปคือสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาตรวจพิจารณา แล้วเสนอคณะรัฐมนตรีและสภาผู้แทนราษฎร

รัฐบาลเคยตั้งเป้าให้ร่างเข้าสู่กระบวนการนิติบัญญัติภายในเดือน ก.ย. 2569 เป้านี้ผ่านไปแล้ว และจนถึงต้นเดือน พ.ย. 2569 ยังไม่มีรายงานจากหน่วยงานรัฐที่ยืนยันว่าร่างเข้ากฤษฎีกา ครม. หรือสภา ผู้ที่ทำธุรกิจหรือพัฒนาระบบ AI จึงควรถือว่ารายละเอียดยังเปลี่ยนได้ และรอประกาศจาก ETDA และดีอี

ระหว่างรอกฎหมาย ETDA มีศูนย์ปฏิบัติการด้านธรรมาภิบาลปัญญาประดิษฐ์ (AI Governance Practice Center หรือ AIGPC) ซึ่งตามหน้าทางการของ ETDA ทำงานสี่ด้าน คือ พัฒนากรอบแนวทางและเครื่องมือด้านจริยธรรมและธรรมาภิบาล AI ติดตามเหตุการณ์และมาตรฐานต่างประเทศ เสริมศักยภาพด้วยการอบรม และเชื่อมเครือข่ายผู้เชี่ยวชาญ ETDA ยังอธิบายว่า AI Sandbox คือกรอบที่ให้นักพัฒนาทดสอบ AI ในสภาพแวดล้อมที่ควบคุมใกล้ชิด โดยหน่วยกำกับช่วยประเมินความเสี่ยงต่อสิทธิมนุษยชนและความปลอดภัยของผู้ใช้ก่อนระบบออกสู่ตลาด และระบุว่าของไทยยังอยู่ในขั้นแนวคิด

ตัวอย่างระบบที่ประชาชนมีส่วนร่วมได้อยู่แล้ว

Traffy Fondue เป็นระบบที่ศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (National Electronics and Computer Technology Center หรือ NECTEC) ภายใต้สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช. หรือ NSTDA) พัฒนาขึ้น ให้ประชาชนแจ้งปัญหาไปยังหน่วยงานที่ดูแล รายงานผลงาน สวทช. ปี 2566 ระบุว่ามีการแจ้งเรื่องมากกว่า 500,000 เรื่อง มีหน่วยงานใช้ 11,808 แห่ง เจ้าหน้าที่ใช้งาน 54,768 คน ใน 53 จังหวัด

รายงานเดียวกันระบุว่าเรื่องไปถึงเจ้าหน้าที่เร็วขึ้นจาก 1.1 วันเหลือ 0.6 วัน และแก้ปัญหาเร็วขึ้นจาก 16 วันเหลือ 4 วัน ตัวเลขชุดนี้เป็นของปี 2566

AI For Thai เป็นโครงการของ NECTEC พัฒนาโดยกลุ่มวิจัยปัญญาประดิษฐ์ของ NECTEC เป็นแพลตฟอร์มที่เปิดบริการ AI ผ่าน API สามกลุ่ม คือ ประมวลผลภาษา เช่น ตัดคำ แปลภาษา วิเคราะห์ความรู้สึก ด้านภาพ เช่น อ่านตัวอักษร (OCR) และด้านการสนทนา เช่น แปลงเสียงเป็นข้อความ แปลงข้อความเป็นเสียง และแชตบอต เน้นภาษาไทยเป็นหลัก

ทิศทาง AI ประเทศไทยกับกติกาที่ประชาชนตรวจสอบได้

ทิศทาง AI ประเทศไทยขึ้นกับสามเรื่อง คือใครตั้งโจทย์ ใครเข้าถึงข้อมูล และใครตรวจสอบการทำงานของระบบได้ ร่างกฎหมายตอนนี้แตะเรื่องเหล่านี้บางส่วน เช่น หน้าที่แจ้งว่าเนื้อหามาจาก AI หน้าที่ของแพลตฟอร์มในการติดป้ายเมื่อมีผู้แจ้ง และสิทธิของผู้เสียหายในการเรียกค่าเสียหายทางแพ่ง

ส่วนจะเข้มแค่ไหน ขึ้นกับตัวร่างสุดท้ายที่ผ่านกฤษฎีกา ครม. และสภา ซึ่งยังไม่เกิดขึ้น ผู้อ่านที่ใช้บริการแพลตฟอร์มออนไลน์หรือทำงานกับระบบ AI จึงยังต้องติดตามว่าเนื้อหาข้างต้นจะถูกคงไว้หรือปรับเปลี่ยนอย่างไร

ที่มา: ดีอีและ ETDA, ETDA (หน้า AIGPC และบทความ AI Sandbox), สวทช. รายงานผลงานปี 2566, NECTEC (หน้า AI For Thai)

บทความที่เกี่ยวข้อง