ศาลสูงสุดสหรัฐฯ (Supreme Court) ปฏิเสธรับพิจารณาคดี Thaler v. Perlmutter เมื่อวันที่ 2 มี.ค. 2569 คำตัดสินของศาลชั้นล่างที่ว่า ภาพที่ AI สร้างเองโดยไม่มีมนุษย์มีส่วนสร้างสรรค์ จดลิขสิทธิ์ในสหรัฐฯ ไม่ได้ จึงมีผลต่อไป ผู้ที่ใช้ AI สร้างภาพหรือผลงานเพื่อขายหรือเผยแพร่ในสหรัฐฯ จึงอาจไม่มีสิทธิ์ผูกขาดในผลงานนั้น ถ้าไม่ได้ลงมือสร้างสรรค์ส่วนใดด้วยตัวเอง
คดีนี้ใช้เวลาหลายปีกว่าจะถึงปลายทาง และระหว่างทาง สำนักงานลิขสิทธิ์สหรัฐฯ (U.S. Copyright Office) ได้เผยแพร่รายงานทางการที่ช่วยตอบว่า งานที่คนใช้ AI ช่วยทำจะได้รับความคุ้มครองแค่ไหน
ลิขสิทธิ์ AI ในสหรัฐฯ หลังศาลสูงไม่รับคดี
การที่ศาลสูงสุดไม่รับพิจารณา ไม่ได้แปลว่าศาลตัดสินว่างานของ AI ห้ามมีลิขสิทธิ์ตลอดไป บันทึกคดีของศาลสูง (หมายเลข 25-449) ระบุว่าศาลมีคำสั่ง Petition DENIED โดยไม่ได้เขียนเหตุผลเพิ่ม ผลคือคำตัดสินของศาลอุทธรณ์เขตดีซี (D.C. Circuit) ยังคงอยู่ ศาลอุทธรณ์ชั้นนี้พิพากษายืนเมื่อวันที่ 18 มี.ค. 2568 ตามรายการคำพิพากษาของศาลเอง และรายงานข่าวระบุว่าคำพิพากษานั้นยืนยันว่างานที่สร้างโดย AI ล้วนๆ จดลิขสิทธิ์ไม่ได้
คดีเริ่มจากสตีเฟน เธเลอร์ (Stephen Thaler) ที่ขอจดลิขสิทธิ์ภาพ A Recent Entrance to Paradise ซึ่งสร้างจากระบบ Creativity Machine ของเขา โดยระบุให้ AI เป็นผู้สร้างงาน สำนักงานลิขสิทธิ์ปฏิเสธคำขอ ศาลชั้นต้นเห็นตามนั้น และศาลอุทธรณ์ก็พิพากษายืน แนวทางที่ใช้กันในสหรัฐฯ จึงชัดขึ้นว่า ผู้สร้างงานที่ขอรับความคุ้มครองต้องเป็นมนุษย์
ประเด็นที่ศาลยังไม่ตอบคือ มนุษย์ต้องมีส่วนร่วมมากแค่ไหนงานจึงนับว่าเป็นของคนนั้น เพราะเธเลอร์ไม่ได้อ้างว่าตนเองเป็นผู้สร้างภาพ เขาระบุเพียงว่าเครื่องเป็นผู้สร้าง ข้อพิพาทแบบคนใช้ AI ช่วยทำ จึงยังต้องดูเป็นกรณีไป

งานที่คนใช้ AI ช่วย สำนักงานลิขสิทธิ์สหรัฐฯ มองอย่างไร
ต้นปี 2568 สำนักงานลิขสิทธิ์สหรัฐฯ เผยแพร่รายงานภาคที่ 2 ว่าด้วยความเป็นงานลิขสิทธิ์ของผลลัพธ์ที่สร้างด้วย AI (Copyrightability) รายงานสรุปว่า ผลลัพธ์จาก AI จะได้รับความคุ้มครองได้ก็ต่อเมื่อมนุษย์ใส่องค์ประกอบที่เป็นการแสดงออกทางความคิดสร้างสรรค์เข้าไปมากพอ
ในทางปฏิบัติ ความคุ้มครองครอบคลุมส่วนที่มนุษย์สร้างและมองเห็นได้ในผลงาน หรือการเลือกจัดเรียงและแก้ไขผลลัพธ์จาก AI อย่างสร้างสรรค์ รายงานเดียวกันระบุว่า การให้คำสั่งหรือพรอมต์เพียงอย่างเดียว (the mere provision of prompts) ยังไม่พอจะทำให้ผู้ใช้เป็นผู้สร้างงาน ขณะเดียวกัน การใช้ AI ช่วยทำงาน หรือนำเนื้อหาจาก AI ไปรวมในงานที่มนุษย์สร้างเป็นหลัก ก็ไม่ได้ทำให้งานนั้นหมดสิทธิ์โดยอัตโนมัติ
สำนักงานยังสรุปว่า ยังไม่มีเหตุผลพอจะแก้กฎหมายเพื่อให้ผลลัพธ์จาก AI ได้รับความคุ้มครองเพิ่ม สำหรับศิลปิน นักออกแบบ และครีเอเตอร์ นี่หมายความว่าการเก็บหลักฐานว่าตนเองลงมือแก้ไข ตัดต่อ หรือวางองค์ประกอบอะไรในผลงาน อาจสำคัญเมื่อต้องยืนยันสิทธิ์
การฝึกโมเดลด้วยงานมีลิขสิทธิ์ เป็นอีกคำถามหนึ่ง
คดีเธเลอร์ตัดสินเรื่องว่าใครเป็นผู้สร้างงานที่ AI ผลิตออกมา ไม่ได้ตัดสินว่าบริษัท AI เอางานของผู้อื่นไปฝึกโมเดลได้หรือไม่ สองเรื่องนี้เป็นคนละคำถามทางกฎหมาย
เรื่องข้อมูลฝึก สำนักงานลิขสิทธิ์สหรัฐฯ เผยแพร่รายงานภาคที่ 3 ว่าด้วยการฝึก AI เชิงสร้างสรรค์ฉบับก่อนตีพิมพ์ (pre-publication) กลางปี 2568 และแจ้งว่าจะออกฉบับสุดท้ายภายหลัง โดยไม่คาดว่าบทวิเคราะห์และข้อสรุปจะเปลี่ยนสาระสำคัญ
ส่วนในศาล มีคดีที่ผู้เขียนฟ้องบริษัท AI เรื่องการใช้หนังสือฝึกโมเดล ในคดีที่ฟ้องแอนโทรพิก (Anthropic) NBC News รายงานว่าบริษัทตกลงจ่ายอย่างน้อย 1.5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ (USD) หรือราว 3,000 ดอลลาร์ต่อผลงาน สำหรับประมาณ 500,000 ชิ้น ส่วน Bloomberg Law รายงานว่าผู้พิพากษาวิลเลียม อัลซัพ (William Alsup) แห่งศาลแขวงกลางเขตเหนือของแคลิฟอร์เนีย ให้ความเห็นชอบเบื้องต้นต่อข้อตกลงในเดือน ก.ย. 2568 ข้อตกลงนี้เป็นการประนีประนอมในคดี ไม่ใช่คำตัดสินว่าการฝึกโมเดลผิดกฎหมายทุกกรณี
ผู้ใช้ AI และครีเอเตอร์ควรระวังอะไร
สำหรับคนที่ใช้ AI สร้างงานเพื่อธุรกิจ ภาพที่สั่งจากพรอมต์ล้วนๆ อาจไม่มีใครถือลิขสิทธิ์ได้ในสหรัฐฯ ซึ่งแปลว่าคนอื่นอาจนำไปใช้ต่อได้โดยเจ้าของภาพอ้างสิทธิ์ไม่ได้ ถ้าต้องการให้ผลงานมีโอกาสได้รับความคุ้มครอง ควรเพิ่มส่วนที่เป็นฝีมือมนุษย์ชัดเจน เช่น วาดต่อ ตัดต่อ หรือจัดองค์ประกอบด้วยตนเอง แล้วเก็บไฟล์ต้นทางไว้
คำตัดสินนี้เป็นของสหรัฐฯ ไม่ได้ผูกมัดไทย และยังไม่มีแนวทางเฉพาะของไทยที่ยืนยันได้ในขณะนี้ ผู้ที่ทำงานข้ามประเทศควรตรวจกฎของประเทศที่จะเผยแพร่หรือขายงานนั้นด้วย
ที่มา: บันทึกคดี Thaler v. Perlmutter หมายเลข 25-449 ศาลสูงสุดสหรัฐฯ, รายการคำพิพากษาศาลอุทธรณ์เขตดีซี, สำนักงานลิขสิทธิ์สหรัฐฯ (หน้า Copyright and Artificial Intelligence และรายงานภาคที่ 2), NBC News และ Bloomberg Law







