Advertisement
สุขภาพ

ตรวจสุขภาพฟันทุก 6 เดือนจำเป็นไหม งานวิจัยชี้ควรดูตามความเสี่ยงของแต่ละคน

ปรับปรุงล่าสุด:

ตรวจสุขภาพฟันทุก 6 เดือนยังใช้กันแพร่หลาย แต่งานวิจัยชี้ว่าระยะห่างควรดูตามความเสี่ยงของแต่ละคน โดยทันตแพทย์เป็นผู้ประเมิน

ตรวจสุขภาพฟันทุก 6 เดือนจำเป็นไหม งานวิจัยชี้ควรดูตามความเสี่ยงของแต่ละคน

การตรวจสุขภาพฟันทุก 6 เดือนเป็นแนวทางที่คนทั่วไปคุ้นเคย แต่การทบทวนงานวิจัยของ Cochrane ซึ่งเป็นองค์กรที่รวบรวมและประเมินหลักฐานทางการแพทย์ พบว่าสำหรับผู้ใหญ่ การนัดตรวจทุก 6 เดือนกับการนัดตามระดับความเสี่ยงของแต่ละคน ให้ผลเรื่องฟันผุและเหงือกเลือดออกใกล้เคียงกัน ดังนั้นคำถามที่ควรถามทันตแพทย์คือ "ตัวเราควรนัดห่างแค่ไหน" ไม่ใช่ว่าต้องครบ 6 เดือนทุกคน

ส่วนที่ไม่เปลี่ยนคือการไปพบทันตแพทย์ตั้งแต่ยังไม่ปวด เพราะโรคในช่องปากหลายอย่างไม่ส่งสัญญาณในช่วงแรก และมีเพียงทันตแพทย์หรือนักทันตกรรมเท่านั้นที่ขูดหินปูนออกได้

ตรวจสุขภาพฟันทุก 6 เดือน งานวิจัยบอกอะไรเรื่องระยะห่าง

Cochrane เผยแพร่การทบทวนนี้เมื่อวันที่ 14 ตุลาคม 2563 โดยรวมการทดลองแบบสุ่มที่มีกลุ่มควบคุม 2 รายการ มีผู้เข้าร่วมรวม 1,736 คน การทดลองหนึ่งทำในผู้ใหญ่ที่สหราชอาณาจักร อีกการทดลองหนึ่งทำในเด็กและวัยรุ่นที่นอร์เวย์ ตัวเลข 1,736 คนจึงไม่ใช่ผู้ใหญ่ทั้งหมด งานวิจัยเปรียบเทียบการตรวจทุก 6 เดือน ทุก 24 เดือน และตามความเสี่ยง ติดตามผล 4 ปี

ผลคือ ผู้ใหญ่ที่ตรวจทุก 6 เดือนกับผู้ที่ตรวจตามความเสี่ยง แทบไม่ต่างกันทั้งเรื่องฟันผุ เหงือกเลือดออก และคุณภาพชีวิตที่เกี่ยวกับสุขภาพช่องปาก ผู้วิจัยให้ความเชื่อมั่นของหลักฐานในส่วนนี้ระดับสูง ส่วนการตรวจห่างถึง 24 เดือนก็ให้ผลใกล้เคียงกัน แต่ความเชื่อมั่นเรื่องฟันผุอยู่ระดับต่ำถึงปานกลาง รายงานระบุว่าระยะห่างที่นานขึ้นสูงสุด 24 เดือน อาจไม่ส่งผลเสียต่อผลลัพธ์เหล่านี้

ข้อจำกัดที่ควรรู้คือ ข้อสรุปนี้ใช้กับผู้ใหญ่เท่านั้น สำหรับเด็กและวัยรุ่น หลักฐานยังไม่แน่นอนและไม่เพียงพอ และการทดลองทั้งสองไม่ได้ประเมินผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์ จึงไม่ควรตีความว่าใครจะเว้นการตรวจนานแค่ไหนก็ได้ การตัดสินใจควรผ่านทันตแพทย์ที่ประเมินความเสี่ยงของเราเป็นรายบุคคล

สิ่งที่การตรวจพบได้ก่อนจะปวด

ตามข้อมูลของสถาบันวิจัยทันตกรรมและกะโหลกศีรษะใบหน้าแห่งชาติสหรัฐฯ (National Institute of Dental and Craniofacial Research หรือ NIDCR) คราบพลัคซึ่งเป็นฟิล์มแบคทีเรียเหนียวจะสะสมเมื่อแปรงฟันและใช้ไหมขัดฟันไม่เพียงพอ และพลัคแข็งตัวเป็นหินปูนได้ หินปูนที่ไม่ถูกกำจัดนำไปสู่โรคเหงือก ซึ่งต้องให้ทันตแพทย์หรือนักทันตกรรมขูดออกเท่านั้น

NIDCR ระบุว่าโรคเหงือกระยะแรกที่เกิดจากพลัคมักย้อนกลับได้ด้วยการแปรงฟันและใช้ไหมขัดฟันทุกวัน แต่ถ้าปล่อยไว้ โรคอาจลามไปถึงกระดูกที่ยึดฟัน ทำให้เคี้ยวแล้วเจ็บ นี่คือเหตุผลที่การตรวจเป็นระยะช่วยได้ เพราะจับปัญหาตอนที่ยังแก้ง่าย องค์การอนามัยโลก (World Health Organization หรือ WHO) รายงานเมื่อวันที่ 17 มีนาคม 2568 ว่าโรคในช่องปากส่งผลต่อผู้คนราว 3.7 พันล้านคนทั่วโลก และโรคเหงือกรุนแรงมีมากกว่า 1 พันล้านราย

การตรวจในช่องปากยังเกี่ยวกับโรคอื่นด้วย NIDCR ระบุว่าการตรวจมะเร็งช่องปากช่วยพบสัญญาณเริ่มแรกได้ ใช้เวลาไม่กี่นาทีและไม่เจ็บ โดยทันตแพทย์หรือนักทันตกรรมจะดูใบหน้า คอ ริมฝีปาก ภายในปาก และด้านหลังลำคอ ถ้าพบสิ่งผิดปกติ อาจส่งตรวจเพิ่มหรือส่งต่อผู้เชี่ยวชาญ WHO รายงานว่าในปี 2565 ทั่วโลกมีผู้ป่วยมะเร็งช่องปากรายใหม่ 389,846 ราย และเสียชีวิต 188,438 ราย

สำหรับโรคเหงือก NIDCR ระบุว่าการสูบบุหรี่หรือใช้ยาสูบเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่สุด ส่วนปัจจัยอื่นได้แก่ อายุที่มากขึ้น เบาหวาน และพันธุกรรม ใครที่มีปัจจัยเหล่านี้จึงควรบอกทันตแพทย์ให้ชัด

อาการที่ไม่ควรรอถึงวันนัด

ถ้ามีอาการต่อไปนี้ ให้นัดพบทันตแพทย์ก่อนครบกำหนด แม้เพิ่งตรวจมาไม่นาน รายการนี้อ้างตาม NIDCR

  • เหงือกแดง บวม เจ็บ หรือเลือดออกง่าย
  • เหงือกร่นจนฟันดูยาวขึ้น
  • ฟันโยกหรือเสียวฟัน และเคี้ยวแล้วเจ็บ
  • กลิ่นปากที่เป็นต่อเนื่อง
  • แผล ก้อน หรือคราบหนาในปาก ริมฝีปาก หรือลำคอ ที่ไม่หาย

สำหรับอาการผิดปกติในช่องปากที่เข้าข่ายมะเร็ง NIDCR แนะนำว่า ถ้ามีอาการใดอาการหนึ่งนานเกิน 2 สัปดาห์ ให้พบทันตแพทย์หรือแพทย์ ปัจจัยเสี่ยงที่ระบุไว้ ได้แก่ การใช้ยาสูบทุกรูปแบบ การดื่มแอลกอฮอล์หนัก การติดเชื้อ HPV ชนิด 16 อายุเกิน 40 ปี และการได้รับแสงแดดที่ริมฝีปาก

3 เดือน ส่งเงินสมทบครบ 3 เดือนภายใน 15 เดือนก่อนวันเข้ารับบริการ / สิทธิทันตกรรมประกันสังคม มาตรา 33 และ 39 / สถานพยาบาลรัฐที่ทำความตกลง / สถานพยาบาลเอกชนที่ทำความตกลง / ไม่ได้ทำความตกลง ต้องสำรองจ่าย / ใช้สิทธิต่อหลังพ้นผู้ประกันตน / ตรวจรายชื่อสถานพยาบาล
ผู้ประกันตนต้องส่งเงินสมทบครบตามเงื่อนไขก่อนใช้สิทธิทันตกรรม

ค่าใช้จ่ายและสิทธิประกันสังคมทันตกรรม

WHO ระบุว่าค่าบริการทันตกรรมมักไม่อยู่ในสิทธิประโยชน์ของระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าในหลายประเทศ และค่าใช้จ่ายส่วนตัวเป็นอุปสรรคสำคัญ จึงควรรู้สิทธิของตัวเองก่อนไปพบทันตแพทย์

ในไทย สิทธิทันตกรรมของผู้ประกันตนมาตรา 33 และมาตรา 39 ปรับใหม่ มีผลตั้งแต่ 1 พฤษภาคม 2569 ตามรายงานของไทยพีบีเอสและฐานเศรษฐกิจ ถ้าใช้สถานพยาบาลรัฐที่ทำความตกลงกับสำนักงานประกันสังคม อุดฟัน ขูดหินปูน ถอนฟัน และผ่าฟันคุด ทำได้ไม่จำกัดจำนวนครั้งตามความจำเป็นทางการแพทย์ และไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย ยกเว้นการเข้าคลินิกพิเศษ

ถ้าใช้สถานพยาบาลเอกชนที่ทำความตกลง อุดฟัน ขูดหินปูน และถอนฟัน มีวงเงินรวม 900 บาทต่อปี ส่วนที่เกินต้องจ่ายเอง ผ่าฟันคุดในเอกชนเบิกได้ 1,500-2,500 บาทต่อซี่ ฟันปลอมมีวงเงิน 1,500-6,000 บาท และค่าซ่อมฟันปลอม 900 บาทต่อครั้ง

รากฟันเทียมเป็นสิทธิของผู้สูญเสียฟันทั้งปากที่ใส่ฟันเทียมชนิดถอดได้ไม่ได้ ไม่ได้ใช้ได้กับทุกคน ผู้ที่เข้าเงื่อนไขนี้มีค่าผ่าตัด 17,500 บาท และค่าชุดรากฟันเทียม 3,300 บาท

เงื่อนไขคือต้องส่งเงินสมทบครบ 3 เดือนภายใน 15 เดือนก่อนวันเข้ารับบริการ และใช้สิทธิต่อได้ไม่เกิน 6 เดือนหลังสิ้นสุดความเป็นผู้ประกันตน ถ้าไปสถานพยาบาลที่ไม่ได้ทำความตกลง ต้องสำรองจ่ายก่อนแล้วยื่นขอเงินคืนผ่านระบบ e-Self Service หรือที่สำนักงานประกันสังคม รายชื่อสถานพยาบาลที่ร่วมโครงการจะประกาศทาง www.sso.go.th สอบถามได้ที่สายด่วน 1506 ส่วนผู้ที่ใช้สิทธิอื่น เช่น บัตรทอง หรือสวัสดิการข้าราชการ ควรสอบถามหน่วยบริการที่ลงทะเบียนไว้ว่าครอบคลุมรายการใดบ้าง

คุยกับทันตแพทย์เรื่องการนัดครั้งต่อไป

ในการตรวจครั้งถัดไป ลองถามทันตแพทย์ตรงๆ ว่าความเสี่ยงฟันผุและโรคเหงือกของเราอยู่ระดับไหน และควรนัดอีกกี่เดือน ผู้ที่สูบบุหรี่ เป็นเบาหวาน หรือเคยเป็นโรคเหงือก ควรบอกข้อมูลเหล่านี้ เพราะเป็นปัจจัยเสี่ยงของโรคเหงือก ทันตแพทย์จะได้ประเมินได้ตรงกับตัวเรา

ระหว่างรอนัด NIDCR แนะนำให้แปรงฟันวันละ 2 ครั้งด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ และอย่าลืมทำความสะอาดซอกฟันด้วยไหมขัดฟันทุกวัน ข้อมูลในบทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะราย ควรปรึกษาทันตแพทย์ก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนแผนการรักษา

ที่มา: การทบทวนงานวิจัยของ Cochrane เรื่องความถี่ในการพบทันตแพทย์ (เผยแพร่ 14 ตุลาคม 2563), สถาบันวิจัยทันตกรรมและกะโหลกศีรษะใบหน้าแห่งชาติสหรัฐฯ (NIDCR) หน้าโรคเหงือกและมะเร็งช่องปาก, องค์การอนามัยโลก (WHO) รายงานสุขภาพช่องปาก, สิทธิทันตกรรมประกันสังคมที่มีผลตั้งแต่ 1 พฤษภาคม 2569 (อ้างตามรายงานของไทยพีบีเอสและฐานเศรษฐกิจ)

บทความที่เกี่ยวข้อง