การใช้มือถือแทนกระเป๋าสตางค์ปลอดภัยพอใช้งานได้ ถ้าตั้งค่าเครื่องให้ครบและไม่หลงเชื่อลิงก์หลอก Apple Pay และ Google Wallet ออกแบบให้ต้องปลดล็อกเครื่องก่อนจ่ายเงินในร้าน และไม่ส่งเลขบัตรจริงให้ร้านค้า ข้อยกเว้นหลักคือโหมด Express Mode ของ Apple ที่จ่ายค่าบัตรโดยสารได้โดยไม่ต้องยืนยันตัวตนทุกครั้ง ความเสี่ยงที่เหลือคือเครื่องหายกับการถูกหลอก ซึ่งเตรียมรับมือล่วงหน้าได้
บทความนี้เล่าว่าระบบจ่ายเงินบนมือถือป้องกันอะไรไว้แล้วบ้าง ผู้ใช้ควรตั้งค่าอะไรเพิ่ม มาตรการที่ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) วางไว้ช่วยอะไรได้ และถ้ามือถือหายต้องทำอะไรเป็นลำดับแรก
ระบบจ่ายเงินบนมือถือป้องกันอะไรไว้แล้ว
Apple ระบุในหน้าอธิบายความปลอดภัยของ Apple Pay ว่าต้องมีรหัสผ่านเครื่อง และการจ่ายเงินในร้านต้องยืนยันด้วย Face ID, Touch ID หรือรหัสผ่านก่อนส่งข้อมูลการชำระเงิน ยกเว้นโหมด Express Mode ของบัตรชำระเงินและบัตรโดยสาร ซึ่ง Apple ระบุว่าเป็นข้อยกเว้น ใครที่เปิดโหมดนี้ไว้ควรรู้ว่าเครื่องที่ถูกหยิบไปอาจจ่ายในกรณีดังกล่าวได้โดยไม่ต้องปลดล็อก
เรื่องเลขบัตร Apple ไม่เก็บเลขบัตรจริงของผู้ใช้ เครื่องจะเก็บ Device Account Number ไว้ในชิปแยกต่างหากที่เรียกว่า Secure Element และ Apple ระบุว่าทั้ง Apple และตัวเครื่องไม่ส่งเลขบัตรจริงออกไป ร้านค้าจึงไม่เห็นเลขบัตรของผู้จ่าย
ฝั่ง Android หน้าช่วยเหลือของ Google ระบุว่าการจ่ายเงินในร้านด้วยบัตรใน Google Wallet ต้องตั้งล็อกหน้าจอไว้ก่อน เครื่องที่ล็อกอยู่จะใช้จ่ายในร้านไม่ได้จนกว่าจะยืนยันตัวตน และ Google Pay ไม่เก็บรายละเอียดบัตรไว้ในเครื่อง Google ระบุว่าด้วยเหตุนี้คนอื่นจึงเข้าถึงข้อมูลบัตรจากเครื่องไม่ได้ แม้เครื่องจะปลดล็อกอยู่ก็ตาม
ตั้งค่าเครื่องก่อนใช้จ่ายและก่อนเครื่องหาย
ด่านแรกคือรหัสล็อกเครื่อง เพราะทั้งสองระบบอาศัยการปลดล็อกเป็นตัวยืนยันว่าเจ้าของเครื่องเป็นคนจ่ายเอง Google แนะนำว่าสำหรับเครื่อง Android ที่เข้ารหัสข้อมูล ควรตั้งให้ต้องใส่รหัส ลายนิ้วมือ หรือรูปแบบปลดล็อกทุกครั้งที่เปิดเครื่อง
ด่านที่สองคือเปิดระบบตามหาเครื่องไว้ก่อนที่เครื่องจะหาย Apple ระบุว่าถ้าเปิด Find My ไว้ ผู้ใช้พักการใช้ Apple Pay ด้วยโหมดสูญหาย (Lost Mode) ได้ โดยไม่ต้องยกเลิกบัตรทันที ส่วนหน้า Find Hub ของ Google ระบุเงื่อนไขหลักของการล็อกหรือลบข้อมูลเครื่อง Android ไว้ 5 ข้อ คือเครื่องต้องมีไฟเปิดอยู่ ต่อมือถือหรือ Wi-Fi อยู่ ลงชื่อเข้าบัญชี Google อยู่ เปิด Find Hub ไว้ และต้องปรากฏใน Google Play
- ตั้งรหัสล็อกหน้าจอ และใช้ Face ID หรือลายนิ้วมือร่วมด้วย
- เปิด Find My บน iPhone หรือ Find Hub บน Android
- ลงชื่อเข้าบัญชี Apple หรือบัญชี Google ในเครื่องไว้เสมอ
- จดเบอร์สายด่วน 24 ชั่วโมงของธนาคารและบัตรที่ผูกไว้ในมือถือ
ข้อสุดท้ายสำคัญไม่แพ้ข้ออื่น เพราะ Apple ระบุว่าผู้ออกบัตรระงับบัตรได้เอง แม้เครื่องจะออฟไลน์และไม่ได้ต่อเน็ตมือถือหรือ Wi-Fi ก็ตาม การโทรหาธนาคารจึงเป็นทางสำรองที่ใช้ได้เสมอ
ธนาคารงดส่งลิงก์ และมาตรการที่ ธปท. วางไว้
ธปท. ออกมาตรการจัดการภัยทุจริตทางการเงินเมื่อวันที่ 9 มี.ค. 2566 เป็นแนวปฏิบัติขั้นต่ำที่สถาบันการเงินทุกแห่งต้องทำเป็นมาตรฐานเดียวกัน ในข่าวแถลงร่วมวันถัดมา ธนาคารสมาชิกประกาศงดส่ง SMS ที่แนบลิงก์ติดต่อลูกค้า และเตรียมช่องทางด่วน (Hotline) ที่เปิดตลอด 24 ชั่วโมงทุกวัน สำหรับให้ผู้เสียหายแจ้งเหตุโดยตรง
รายงานความคืบหน้าของ ธปท. เมื่อวันที่ 13 ก.ค. 2566 ระบุว่าสถาบันการเงินยกเลิกการแนบลิงก์ผ่าน SMS อีเมล และลิงก์ที่ขอข้อมูลสำคัญบนโซเชียลมีเดียแล้ว และจำกัดบัญชี mobile banking ให้ใช้ได้ 1 อุปกรณ์ต่อ 1 บัญชีแล้ว ข้อความที่อ้างว่ามาจากธนาคารแล้วมีลิงก์ให้กดกรอกข้อมูล จึงเป็นสัญญาณที่ควรสงสัยไว้ก่อน
รายงานฉบับเดียวกันระบุมาตรการอีก 3 เรื่องที่ ธปท. กำหนดให้สถาบันการเงินทำให้ครบภายในสิ้นปี 2566 ได้แก่ การแจ้งเตือนผู้ใช้ mobile banking ก่อนทำธุรกรรมทุกครั้ง การกำหนดเพดานถอนหรือโอนสูงสุดต่อวันตามระดับความเสี่ยงของผู้ใช้ และการสแกนใบหน้าเมื่อโอนเกิน 50,000 บาทต่อครั้ง หรือเกิน 200,000 บาทต่อวัน หรือเมื่อปรับวงเงินทำธุรกรรมต่อวันเป็นตั้งแต่ 50,000 บาทขึ้นไป ตัวเลขเหล่านี้เป็นเกณฑ์ตามรายงานปี 2566 ธนาคารแต่ละแห่งอาจปรับเกณฑ์ไปแล้ว ควรเช็กรายละเอียดปัจจุบันกับธนาคารที่ใช้

มือถือหายต้องทำอะไรทันที
ถ้าเปิดระบบตามหาเครื่องไว้ ให้ใช้เครื่องอื่นหรือเว็บไซต์ลงชื่อเข้าบัญชีเดิม แล้วสั่งล็อกเครื่อง บน Android ให้เลือกอุปกรณ์ใน Find Hub แล้วเลือกล็อกเครื่อง ซึ่งใช้ PIN รูปแบบ หรือรหัสผ่านเดิมของเครื่อง และแสดงข้อความติดต่อบนหน้าจอล็อกได้ การล็อกไม่ลบข้อมูลในเครื่อง ส่วน iPhone ให้ใช้ Lost Mode ซึ่ง Apple ระบุว่าช่วยพักการใช้ Apple Pay ไว้ก่อน โดยยังไม่ต้องยกเลิกบัตร
ถ้าหมดหวังว่าจะได้เครื่องคืน หน้า Find Hub ของ Google ระบุว่าการลบข้อมูลจะลบข้อมูลทั้งหมดในเครื่องอย่างถาวร แต่อาจไม่ลบข้อมูลใน SD card และเมื่อรีเซ็ตแล้วเครื่องจะไม่แสดงใน Find Hub อีก หากได้เครื่องคืนต้องใช้รหัสผ่านบัญชี Google เดิมจึงจะใช้ต่อได้ ส่วนเรื่องบัตร หน้า Google Pay Help ระบุว่าการลบข้อมูลเครื่องจะลบข้อมูลการชำระเงินออกจากเครื่อง รวมถึงบัตรเครดิตและบัตรเดบิต
- ล็อกเครื่องหรือเปิด Lost Mode ผ่านเครื่องอื่นให้เร็วที่สุด
- โทรสายด่วนของธนาคารเพื่อระงับบัตรและบัญชีที่ผูกกับมือถือ
- ถ้าไม่มีทางได้เครื่องคืน ให้สั่งลบข้อมูลจากระยะไกล
- ตรวจรายการเคลื่อนไหวในบัญชี หากพบรายการแปลกให้แจ้งธนาคารทันที
หากถูกหลอกโอนเงินไปแล้ว ธปท. แนะนำให้แจ้งธนาคารผ่านช่องทางด่วนตลอด 24 ชั่วโมง ธนาคารจะระงับธุรกรรมชั่วคราวไว้ 72 ชั่วโมง ผู้เสียหายควรแจ้งความภายใน 72 ชั่วโมงเช่นกัน และถ้าตำรวจร้องขอ การระงับธุรกรรมหรือบัญชีขยายออกไปได้อีก 7 วัน
มือถือแทนกระเป๋าสตางค์ได้ ถ้ามีรหัสล็อกเครื่อง เปิดระบบตามหาเครื่อง และรู้เบอร์ที่ต้องโทรเมื่อมีเรื่อง ความสะดวกที่ได้มาจึงไม่ต้องแลกกับความเสี่ยงที่คุมไม่ได้
ที่มา: ธนาคารแห่งประเทศไทย (ข่าวมาตรการจัดการภัยทุจริตทางการเงิน และข่าวความคืบหน้ามาตรการ ฉบับที่ 29/2566), Apple Support (Apple Pay security and privacy overview), Google Account Help (Find, secure, or erase a lost Android device), Google Pay Help (Keep your payment info safe)







