สหรัฐกับจีนแข่งกันหลายสนามพร้อมกัน ตั้งแต่ภาษีนำเข้าไปจนถึงเทคโนโลยีชิปคอมพิวเตอร์ เรื่องนี้ไม่ได้อยู่แค่ในห้องประชุมผู้นำ เพราะนโยบายของสองประเทศเปลี่ยนเงื่อนไขการค้าโลก และไทยเองก็เจรจาการค้ากับสหรัฐภายใต้นโยบายภาษีชุดเดียวกัน ภาษีและชิปเริ่มจากข้อพิพาทเรื่องเทคโนโลยีเมื่อหลายปีก่อน และมาถึงโต๊ะเจรจาของไทยในปัจจุบัน
สหรัฐกับจีนแข่งอะไรกัน เริ่มจากข้อพิพาทเทคโนโลยีและภาษี
จุดเริ่มของสงครามภาษีที่เราเห็นกันย้อนไปถึงเดือน ส.ค. 2560 ตอนนั้นสำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐ (USTR) เปิดการสอบสวนตามมาตรา 301 เรื่องพฤติกรรมของจีนด้านการบังคับถ่ายทอดเทคโนโลยี ทรัพย์สินทางปัญญา และนวัตกรรม ผลการสอบสวนนำไปสู่การขึ้นภาษีนำเข้าสินค้าจีนอย่างมาก และจีนตอบโต้ด้วยการขึ้นภาษีของตัวเอง ตามข้อมูลของ USTR
ก่อนหน้านั้น หลังจีนเข้าเป็นสมาชิกองค์การการค้าโลก (WTO) เมื่อเดือน ธ.ค. 2544 สหรัฐเคยตั้งเวทีเจรจาการค้าและการลงทุนระดับสูงกับจีนหลายรอบ USTR ระบุว่าความพยายามเหล่านั้นส่วนใหญ่ไม่ประสบความสำเร็จ จากนั้นสองประเทศทำข้อตกลงการค้าเฟสหนึ่ง ลงวันที่ 15 ม.ค. 2563 จีนรับปากปฏิรูปด้านทรัพย์สินทางปัญญาและการถ่ายทอดเทคโนโลยี เปิดตลาดเกษตรและบริการทางการเงินมากขึ้น และเพิ่มการซื้อสินค้าและบริการจากสหรัฐ
เรื่องภาษีระหว่างสองประเทศจึงเดินมาเป็นรอบๆ ตั้งแต่การสอบสวน การขึ้นภาษี การตอบโต้ ไปจนถึงข้อตกลงที่ตามมา อัตราภาษีเปลี่ยนไปตามผลเจรจาแต่ละรอบ และยังขยับต่อเนื่อง
ชิปคอมพิวเตอร์คือสนามใหม่ของการแข่งขัน
การแข่งขันไม่ได้หยุดที่ภาษีสินค้า วันที่ 7 ต.ค. 2565 สำนักงานอุตสาหกรรมและความมั่นคง (Bureau of Industry and Security หรือ BIS) ของกระทรวงพาณิชย์สหรัฐ ประกาศกฎควบคุมการส่งออก 2 ฉบับ เพื่อจำกัดความสามารถของจีนในการทั้งซื้อและผลิตชิประดับสูงบางประเภท
กฎนี้ครอบคลุมชิปคอมพิวเตอร์ขั้นสูงและสินค้าที่ใช้ชิปเหล่านั้น การใช้งานในซูเปอร์คอมพิวเตอร์ การพัฒนาและผลิตเซมิคอนดักเตอร์ในจีน รวมถึงเครื่องมือผลิตชิปบางชนิด สิ่งเหล่านี้ต้องขอใบอนุญาตก่อนส่งออก โรงงานผลิตชิปในจีนที่เป็นของจีนเอง คำขอใบอนุญาตส่วนใหญ่จะถูกปฏิเสธ ส่วนโรงงานที่เป็นของบริษัทข้ามชาติจะพิจารณาเป็นรายกรณี นอกจากนี้ บุคคลสัญชาติสหรัฐที่ช่วยพัฒนาหรือผลิตชิปในโรงงานบางแห่งของจีนก็ต้องขออนุญาตด้วย
กฎมีผลเป็นระยะ ข้อจำกัดด้านการผลิตเซมิคอนดักเตอร์มีผลทันทีที่ประกาศ ข้อจำกัดต่อบุคคลสัญชาติสหรัฐมีผลวันที่ 12 ต.ค. 2565 และการควบคุมชิปคอมพิวเตอร์ขั้นสูงกับซูเปอร์คอมพิวเตอร์มีผลวันที่ 21 ต.ค. 2565 สิ่งนี้ทำให้เห็นว่าการแข่งขันขยับจากสินค้าทั่วไปไปสู่เทคโนโลยีขั้นสูงและความสามารถในการผลิตชิป

นาโตคือหนึ่งในพันธมิตรความมั่นคงของสหรัฐ
สหรัฐมีพันธมิตรด้านความมั่นคงที่อยู่มานาน ตัวอย่างที่ชัดคือองค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือ (North Atlantic Treaty Organization หรือ NATO) ที่ 12 ประเทศจากยุโรปและอเมริกาเหนือร่วมลงนามสนธิสัญญากรุงวอชิงตันเมื่อวันที่ 4 เม.ย. 2492 ปัจจุบันมีสมาชิก 32 ประเทศ โดยฟินแลนด์เข้าเป็นสมาชิกลำดับที่ 31 เมื่อเดือน เม.ย. 2566 และสวีเดนเป็นลำดับที่ 32 เมื่อเดือน มี.ค. 2567
นาโตตัดสินใจร่วมกันด้วยฉันทามติ คือทุกประเทศสมาชิกต้องเห็นพ้อง ประเทศสมาชิกเลือกได้ว่าจะมีส่วนร่วมในระดับใด เช่น ไอซ์แลนด์ไม่มีกองทัพ แต่มีการจัดการด้านความมั่นคงรูปแบบอื่น ส่วนฝรั่งเศสถอนตัวจากโครงสร้างทางทหารของนาโตในปี 2509 แล้วกลับเข้าร่วมเต็มรูปแบบในปี 2552
ไทยเกี่ยวข้องอย่างไร
ภาษีเป็นเครื่องมือการค้าชุดเดียวกันที่สหรัฐใช้ และไทยก็เจรจาภายใต้เงื่อนไขนั้น เอกสารสรุปของ USTR ลงเดือน ต.ค. 2568 ระบุว่าสหรัฐกับไทยบรรลุกรอบข้อตกลงการค้าต่างตอบแทน ตามกรอบนี้สหรัฐจะคงภาษีต่างตอบแทนสินค้าไทยที่ 19% และสินค้าบางรายการอาจได้อัตรา 0% ส่วนไทยรับปากยกเลิกภาษีสินค้า 99% รวมสินค้าอุตสาหกรรม อาหาร และเกษตรของสหรัฐ
ไทยต้องทำอีกหลายเรื่องตามเอกสารฉบับเดียวกัน เช่น รับรถยนต์ที่ผ่านมาตรฐานความปลอดภัยและไอเสียของสหรัฐ ยอมรับใบรับรองของสำนักงานอาหารและยาสหรัฐ (FDA) สำหรับเครื่องมือแพทย์และยา ออกใบอนุญาตนำเข้าเอทานอลสหรัฐที่ใช้เป็นเชื้อเพลิง ไม่เก็บภาษีบริการดิจิทัล และแก้ปัญหาทรัพย์สินทางปัญญาที่ค้างมานาน เอกสารนี้เป็นกรอบ ข้อตกลงฉบับเต็มยังต้องสรุปต่อ
กรอบนี้ประกาศเมื่อ ต.ค. 2568 อัตราภาษีและรายละเอียดข้อตกลงจึงอาจเปลี่ยนไปแล้ว ผู้ส่งออกและผู้นำเข้าต้องตามประกาศใหม่จาก USTR และกระทรวงพาณิชย์ของไทยก่อนวางแผนต้นทุน
ที่มา: สำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐ (USTR) หน้าข้อมูลจีน และเอกสารสรุปกรอบข้อตกลงการค้าต่างตอบแทนสหรัฐกับไทย ต.ค. 2568, สำนักงานอุตสาหกรรมและความมั่นคง (BIS) กระทรวงพาณิชย์สหรัฐ, องค์การนาโต







