แผ่นดินไหวในไทยเกิดได้ โดยเฉพาะภาคเหนือและภาคตะวันตก เพราะมีรอยเลื่อนมีพลัง (Active Fault) อยู่หลายสาย กรมทรัพยากรธรณี (Department of Mineral Resources) ประกาศแนวรอยเลื่อนมีพลังในไทยไว้ 16 รอยเลื่อน ผู้ที่อยู่ในเชียงใหม่ เชียงราย แม่ฮ่องสอน หรือน่าน ควรรู้ว่ารอยเลื่อนอยู่ใกล้ตัวแค่ไหน และรู้วิธีหลบที่ถูกต้องก่อนเกิดเหตุ
กองเฝ้าระวังแผ่นดินไหว กรมอุตุนิยมวิทยา (Thai Meteorological Department) ระบุบนเว็บไซต์ของกองว่า ไทยมีความเสี่ยงน้อยกว่าหลายพื้นที่ของโลก แต่ก็ไม่ได้ปลอดภัยจากแผ่นดินไหวอย่างสมบูรณ์
แผ่นดินไหวในไทยมาจากรอยเลื่อนมีพลัง 16 รอยเลื่อน อยู่ภาคเหนือมากที่สุด
ตามเอกสารวิชาการ "ความรู้พื้นฐานด้านแผ่นดินไหวและสึนามิ" ของกองเฝ้าระวังแผ่นดินไหว (ก.ย. 2563) ไทยตั้งอยู่ในแผ่นยูเรเซียใกล้แหล่งกำเนิดแผ่นดินไหวสำคัญหลายแห่ง ทั้งแนวที่พาดจากตอนเหนือของอินเดียผ่านด้านตะวันตกของเมียนมา และร่องสุมาตรา-ชวา ส่วนภาคเหนือของไทยอยู่ในบริเวณที่มีแผ่นเปลือกโลกสองแผ่นวางต่อกัน คือแผ่นฉานไทย (Shan-Thai) ทางตะวันตก และแผ่นอินโดจีน (Indo-China) ทางตะวันออก แบ่งตามแนวรอยต่อน่าน-อุตรดิตถ์
รอยเลื่อนมีพลังในไทยถูกกำหนดโดยกรมทรัพยากรธรณี และใน พ.ศ. 2562 มีการประกาศแนวรอยเลื่อนทั้งหมด 16 รอยเลื่อน โดยเพิ่มรอยเลื่อนเวียงแหงที่ค้นพบใหม่ พาดผ่าน อ.เวียงแหง จ.เชียงใหม่ จำนวน 16 รอยเลื่อนนี้อยู่ในภาคเหนือ 12 รอยเลื่อน ภาคตะวันตก 2 รอยเลื่อน คือเจดีย์สามองค์และศรีสวัสดิ์ และภาคใต้ 2 รอยเลื่อน คือระนองและคลองมะรุ่ย
ในเชียงใหม่มีรอยเลื่อนแม่จัน แม่ทา และเวียงแหง เชียงรายมีรอยเลื่อนแม่จัน แม่ทา พะเยา แม่อิง และแม่ลาว ส่วนลำพูนมีรอยเลื่อนแม่ทา และลำปางมีรอยเลื่อนพะเยากับเถิน
ในพื้นที่อื่นของภาคเหนือ รอยเลื่อนแม่ฮ่องสอนอยู่ในแม่ฮ่องสอนและตาก รอยเลื่อนเมยอยู่ในตากและกำแพงเพชร รอยเลื่อนปัวอยู่ในน่าน รอยเลื่อนเถินพาดไปถึงแพร่ รอยเลื่อนอุตรดิตถ์อยู่ในอุตรดิตถ์ และรอยเลื่อนเพชรบูรณ์อยู่ในเพชรบูรณ์และเลย
เอกสารของกองเฝ้าระวังแผ่นดินไหวอธิบายว่า ไทยมีแผ่นดินไหวน้อยและส่วนใหญ่มีขนาดเล็กถึงกลาง เพราะไม่ได้อยู่บนแนวรอยต่อของแผ่นเปลือกโลก
รอยเลื่อนแม่จัน และเหตุขนาด 6.3 ที่เคยเกิดในภาคเหนือ
รายงานของกรมทรัพยากรธรณีเรื่องแผ่นดินไหวขนาด 3.2 ที่ อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ เมื่อวันที่ 1 พ.ย. 2562 เวลา 19.16 น. ที่ความลึก 3 กม. ระบุว่าเหตุเกิดจากการเลื่อนตัวของรอยเลื่อนแม่จัน รอยเลื่อนนี้วางตัวในแนวตะวันตก-ตะวันออกเฉียงเหนือ ยาวประมาณ 150 กม. พาดผ่านตั้งแต่ อ.ฝาง อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ อ.แม่จัน อ.ดอยหลวง และ อ.เชียงแสน จ.เชียงราย แล้วต่อเนื่องไปใน สปป.ลาว
ตั้งแต่ พ.ศ. 2530 เป็นต้นมา กลุ่มรอยเลื่อนนี้ทำให้เกิดแผ่นดินไหวขนาด 3.0 ถึง 4.0 จำนวน 10 ครั้ง และขนาด 4.0 ถึง 4.5 จำนวน 3 ครั้ง เหตุที่ใหญ่ที่สุดที่รายงานอ้างถึงคือวันที่ 16 พ.ค. 2550 ขนาด 6.3 ที่เกิดจากรอยเลื่อนแม่จันในส่วนของ สปป.ลาว อาคารหลายหลังในเชียงรายเสียหาย และคนในอาคารสูงของกรุงเทพมหานครรู้สึกถึงแรงสั่นสะเทือน
เหตุที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยบันทึกในไทยเกิดขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2557 ตามเอกสารของกองเฝ้าระวังแผ่นดินไหว คือแผ่นดินไหวขนาด 6.3 ที่ อ.แม่ลาว จ.เชียงราย จากรอยเลื่อนแม่ลาว แรงสั่นครอบคลุม 7 จังหวัดภาคเหนือ และบ้านเรือนเสียหายราว 9,000 หลัง
สำหรับเหตุขนาด 3.2 ในปี 2562 ประชาชนในพื้นที่รับรู้แรงสั่นได้ แต่ไม่มีความเสียหาย กรมทรัพยากรธรณีขอให้ประชาชนไม่ตื่นตระหนก และปฏิบัติตามคู่มือของกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยกับกรมอุตุนิยมวิทยาหากเกิดเหตุอีก
ภาคเหนือยังมีจุดที่สำรวจไม่ครบ
จำนวน 16 รอยเลื่อนเป็นตัวเลขที่กรมทรัพยากรธรณีประกาศไว้เมื่อ พ.ศ. 2562 ตามเอกสารของกรมอุตุนิยมวิทยา เอกสารปี 2563 ของกรมอุตุนิยมวิทยาเล่าว่า ภาพถ่ายดาวเทียมพบร่องรอยการเลื่อนตัวบนผิวดินหลายบริเวณในไทย แต่บางบริเวณยังไม่ได้ขุดร่องสำรวจ จึงยังไม่พบรอยเลื่อนมีพลังในจุดนั้น
เอกสารฉบับเดียวกันระบุว่า บางบริเวณอาจมีรอยเลื่อนที่อยู่ลึกและมองไม่เห็นร่องรอยบนผิวดิน ตามเอกสารปี 2563 กรมทรัพยากรธรณีกำลังสำรวจแหล่งกำเนิดแผ่นดินไหวเพิ่มเติมในไทย ผู้อ่านจึงควรรู้วิธีรับมือไม่ว่าอาศัยอยู่ใกล้รอยเลื่อนใดก็ตาม

ขณะแผ่นดินไหวและหลังเหตุควรทำอย่างไร
ขั้นตอนที่กรมอุตุนิยมวิทยาแนะนำมีดังนี้
- อยู่ในอาคารสูง อย่าวิ่งออกนอกอาคาร และห้ามใช้ลิฟต์ เพราะบันไดหรือกล่องลิฟต์อาจถล่มลงได้
- อยู่ห่างจากกำแพงหรือกระจก แล้วมุดเข้าใต้โต๊ะหรือเตียงที่กำบังวัตถุตกลงมาได้ ออกไปยังที่โล่งแจ้งเมื่อแผ่นดินไหวสงบ
- อยู่นอกอาคาร หลีกเลี่ยงอาคารสูง กำแพง เสาไฟฟ้า ต้นไม้ ทางด่วน และสะพานลอย ไปอยู่ที่โล่งแจ้ง
- อย่าอยู่หน้าผาหรือภูเขา เพราะอาจเกิดดินถล่ม และอย่าอยู่ใกล้ริมแม่น้ำหรือทะเล
- ขับรถบนถนน ให้หยุดรถและอยู่ในรถจนกว่าแรงสั่นจะหยุด
- หลังเหตุ อย่าจุดไฟหรือทำให้เกิดประกายไฟ เพราะอาจมีแก๊สรั่ว
หลังเหตุ กรมอุตุนิยมวิทยาแนะนำให้ติดตามข่าวและปฏิบัติตามคำแนะนำของหน่วยงานรัฐ มีสติ และไม่ตื่นตระหนกกับข่าวลือ
ส่วนของใช้จำเป็น เช่น น้ำ อาหารสำเร็จรูป ไฟฉาย ชุดปฐมพยาบาล ยารักษาโรค อยู่ในหัวข้อรับมือสึนามิของเอกสารเดียวกัน ผู้ที่อยู่หรือเดินทางไปพื้นที่ชายฝั่งควรเตรียมไว้
ช่องทางติดตามข่าวแผ่นดินไหวและสายด่วน
กองเฝ้าระวังแผ่นดินไหวมีแอป Earthquake TMD APP และเว็บไซต์ earthquake.tmd.go.th ที่แสดงประกาศแผ่นดินไหว รายการเหตุในไทยและประเทศใกล้เคียง พร้อมขนาด ตำแหน่ง และความลึก ผู้ที่ต้องการติดตามทางโซเชียลมีเพจ Facebook, X และ Telegram ในชื่อ EarthquakeTMD
หากต้องการสอบถามข้อมูลแผ่นดินไหว โทรสายด่วน 1182 กด 3 ส่วนกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) มีสายด่วน 1784
ที่มา: กรมอุตุนิยมวิทยา กองเฝ้าระวังแผ่นดินไหว (เอกสารวิชาการความรู้พื้นฐานด้านแผ่นดินไหวและสึนามิ ก.ย. 2563 และเว็บไซต์ earthquake.tmd.go.th) กรมทรัพยากรธรณี (รายงานเหตุการณ์แผ่นดินไหวขนาด 3.2 อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ 1 พ.ย. 2562) กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (disaster.go.th)







