วิธีรับมือแผ่นดินไหวที่ง่ายที่สุดตอนแรงสั่นมาถึงคือ หมอบลงกับพื้นทันที ใช้แขนปิดศีรษะและคอ แล้วเกาะที่กำบังให้มั่นจนกว่าจะหยุดสั่น หลักนี้เรียกว่า Drop, Cover, and Hold On ตามคำแนะนำของ Earthquake Country Alliance ซึ่งเป็นท่าป้องกันหลักสำหรับการสั่นไหวทั่วไป
บทความนี้รวมสิ่งที่ควรทำก่อน ระหว่าง และหลังแผ่นดินไหว ตามแนวทางเจ็ดขั้นของเครือข่ายดังกล่าว พร้อมช่องทางติดตามข้อมูลของกรมอุตุนิยมวิทยา
ขณะแผ่นดินไหวสั่น หมอบ ป้อง เกาะให้เร็วที่สุด
ขั้นแรกคือ หมอบ ลงบนมือและเข่าในที่ที่คุณอยู่ ขั้นที่สองคือ ป้อง ใช้แขนและมือข้างหนึ่งปิดศีรษะและคอ ถ้ามีโต๊ะหรือโต๊ะทำงานที่แข็งแรงอยู่ใกล้ ให้คลานเข้าไปใต้โต๊ะ ถ้าไม่มี ให้คลานไปชิดผนังด้านใน ขั้นสุดท้ายคือ เกาะ ที่กำบังไว้จนกว่าแรงสั่นจะหยุด ถ้าไม่มีที่กำบังเลย ให้ใช้แขนทั้งสองข้างกุมศีรษะและคอไว้
ถ้าอยู่ในอาคาร ให้อยู่ห่างผนังด้านนอก หน้าต่าง และของสูงหรือของหนัก โดยเฉพาะตู้ที่มีของหนักหรือกระจกอยู่ข้างใน ตามเกณฑ์ของเว็บไซต์ ให้ขยับตัวไม่เกินราว 1.5-2 เมตรก่อนหมอบ และอย่าวิ่งออกไปข้างนอกขณะที่ยังสั่น เพราะวัสดุภายนอกอาคารและกระจกอาจหล่นลงมาตอนที่คุณออกไป
ถ้านอนอยู่บนเตียง ให้อยู่บนเตียง นอนคว่ำหน้า ใช้หมอนปิดศีรษะและคอ แล้วจับเตียงไว้ด้วยสองมือ เพราะอยู่ที่เดิมมีโอกาสบาดเจ็บจากของที่หล่นแตกน้อยกว่า สำหรับผู้ใช้รถเข็น ให้ล็อกล้อ ป้องศีรษะและคอ แล้วเกาะไว้
ถ้าอยู่กลางแจ้ง ให้ย้ายไปที่โล่งหากทำได้อย่างปลอดภัย ห่างจากสายไฟ ต้นไม้ ป้าย อาคาร และรถ แล้วจึงหมอบ ป้อง เกาะ ถ้าขับรถอยู่ ให้จอดรถ ดึงเบรกมือ หลีกเลี่ยงสะพานลอย สะพาน และสายไฟ แล้วอยู่ในรถจนกว่าแรงสั่นจะหยุด หากสายไฟหล่นทับรถ ให้อยู่ในรถจนกว่าผู้เชี่ยวชาญจะมาเอาสายออก
ถ้าอยู่ในอาคารสูง ให้หมอบ ป้อง เกาะเหมือนกัน หลีกเลี่ยงหน้าต่าง ห้ามใช้ลิฟต์ และอย่าตกใจถ้าสปริงเกลอร์หรือสัญญาณเตือนไฟไหม้ทำงาน

วิธีรับมือแผ่นดินไหวก่อนเกิดเหตุ เริ่มจากการยึดของในบ้าน
แรงสั่นไหวขยับได้เกือบทุกอย่าง แม้แต่ของใหญ่และหนัก Earthquake Country Alliance จึงแนะนำให้เดินสำรวจบ้านและที่ทำงานเพื่อหาของที่อาจล้มหรือหล่น เช่น ชั้นหนังสือ ตู้เอกสาร ทีวี คอมพิวเตอร์ กระจกและกรอบรูปที่แขวนผนัง ตู้เย็น เครื่องทำน้ำร้อน โคมไฟที่แขวนเพดาน รวมถึงท่อและเครื่องใช้ที่ใช้แก๊ส
เว็บไซต์เรียงวิธีแก้ตามค่าใช้จ่าย เริ่มจากวิธีที่ไม่ต้องเสียเงิน แล้วค่อยไปวิธีที่ต้องซื้ออุปกรณ์ แนะนำให้ลงมือทีละอย่าง เช่น ยึดหนึ่งชิ้นต่อสุดสัปดาห์ อุปกรณ์ส่วนใหญ่มีขายตามร้านฮาร์ดแวร์ทั่วไป
- ย้ายของหนักหรือของใหญ่ลงวางที่พื้นหรือชั้นล่าง
- ย้ายของที่อาจหล่นใส่ตัวให้ห่างจากจุดที่นั่งหรือนอน เช่น เตียงและโซฟา
- เก็บของหนักหรือของที่ไม่มั่นคงให้ห่างประตูและทางหนี
- ยึดเฟอร์นิเจอร์สูงและเครื่องใช้ไฟฟ้าเข้ากับโครงผนัง
- ใช้ตะขอแบบปิดแขวนกระจกและกรอบรูป ติดกาวหรือแว็กซ์กันของเล็กเลื่อน
- ติดสลักตู้ครัวไม่ให้บานเปิดแล้วของหล่น
วางแผนครอบครัวและเตรียมชุดของใช้ฉุกเฉิน
แผนรับมือควรตอบให้ได้ว่าทุกคนในบ้านจะติดต่อกันอย่างไรและไปเจอกันที่ไหน Earthquake Country Alliance แนะนำให้ตั้งผู้ติดต่ออยู่นอกพื้นที่หนึ่งคน เพื่อให้ทุกคนโทรหาและส่งต่อข่าวผ่านคนนี้ ให้สมาชิกทุกคนมีรายการเบอร์โทรสำคัญ และเลือกจุดนัดพบที่ปลอดภัยนอกบ้านไว้ล่วงหน้า
ควรซ้อมแผนเป็นครั้งคราว ทั้งท่าหมอบ ป้อง เกาะ และว่าแต่ละคนทำอะไรก่อน ระหว่าง และหลังแรงสั่น ชวนเด็กมาร่วมวางแผน และอาจลองซ้อมแบบไม่มีไฟฟ้าหรือน้ำประปา บ้านที่มีผู้ใช้อุปกรณ์ช่วยเดิน อาหารพิเศษ หรือยาประจำตัว ต้องวางแผนเผื่อคนเหล่านั้นด้วย
ของใช้ฉุกเฉินให้เก็บในที่หยิบง่าย เว็บไซต์แนะนำให้มีสองแบบ แบบแรกคือถุงข้างเตียง เพราะของที่วางอยู่ข้างเตียงยังหยิบได้ แม้ของอื่นในห้องจะกระจายหรือถูกทับ ในถุงควรมีรองเท้าหุ้มส้นแข็งแรงกับถุงเท้า (เพราะรองเท้าอาจมีเศษแก้วอยู่ข้างใน) และถุงมือทำงาน แบบที่สองคือกระเป๋าพกสำหรับอพยพ ที่ควรมีของพอใช้ราว 3 วัน
- น้ำดื่มและขนมที่มีน้ำและแคลอรีสูง
- ยาประจำตัว รายการยา และข้อมูลติดต่อทางการแพทย์
- ชุดปฐมพยาบาล หน้ากากกันฝุ่น นกหวีด
- ไฟฉายพร้อมถ่านสำรอง
- วิทยุพกพาพร้อมถ่านสำรองหรือแบบหมุนมือ
- เงินสดฉุกเฉิน แผนที่ และสำเนาบัตรประจำตัว
สำหรับที่บ้านหรือที่ทำงาน ให้เก็บของในภาชนะกันน้ำที่เคลื่อนย้ายง่าย พอใช้อย่างน้อย 3 วัน และดีที่สุดคือ 2 สัปดาห์ น้ำดื่มต้องมีอย่างน้อยราว 4 ลิตรต่อคนต่อวัน (1 แกลลอนสหรัฐ ราว 3.8 ลิตร) ตามเกณฑ์ของเว็บไซต์ นอกจากนี้ควรมีอาหารกระป๋อง ที่เปิดกระป๋อง ประแจปิดแก๊สและน้ำ และสำเนาเอกสารสำคัญ เช่น กรมธรรม์ประกันภัย ของที่หมดอายุได้ เช่น น้ำ อาหาร ยา และถ่าน ควรเปลี่ยนใหม่ทุกปี
หลังแรงสั่นหยุด ดูแลตัวเองก่อนแล้วค่อยช่วยคนอื่น
เมื่อแรงสั่นหยุด ให้ดูแลสถานการณ์ของตัวเองก่อน จากนั้นตรวจว่าใครบาดเจ็บและให้ปฐมพยาบาลถ้าผ่านการอบรม อย่าขยับผู้บาดเจ็บสาหัสถ้าไม่มีอันตรายเฉพาะหน้า และเรียกความช่วยเหลือทางการแพทย์สำหรับอาการหนัก ควรเตรียมใจรับอาฟเตอร์ช็อก (แรงสั่นตามมา) และอยู่ห่างจากสิ่งที่ดูเหมือนจะล้มลงมา เช่น ปล่องหรือผนังก่ออิฐ
ถ้าสงสัยว่าแก๊สรั่ว เช่น ท่อแตก ได้กลิ่นหรือได้ยินเสียงแก๊ส ให้ปิดวาล์วหลัก และห้ามจุดเทียนหรือไม้ขีดไฟ การเปิดแก๊สกลับต้องให้บริษัทแก๊สตรวจก่อน ถ้าสายไฟในบ้านเสียหาย ให้ตัดไฟที่เบรกเกอร์หลักจนกว่าจะซ่อม ถอดปลั๊กโคมไฟและเครื่องใช้ที่แตกหัก เพราะอาจเป็นต้นเพลิงเมื่อไฟมาอีกครั้ง และให้ถือว่าสายไฟที่ตกอยู่มีไฟฟ้า อยู่ให้ห่างไว้ ดับไฟได้เฉพาะไฟเล็กและเฉพาะคนที่ผ่านการฝึก ถ้าไฟใหญ่ให้อพยพ
ถ้าอยู่ใกล้ทะเลหรือแหล่งน้ำใหญ่ ให้ขึ้นที่สูงทันที เพราะคลื่นสึนามิมาถึงได้ภายในไม่กี่นาที ในพื้นที่เสี่ยงสึนามิให้เดินเท้า และอยู่ห่างชายฝั่งจนกว่าเจ้าหน้าที่ประกาศว่าปลอดภัย ถ้าไม่ได้อยู่ในพื้นที่เสี่ยงสึนามิ ให้ออกจากอาคารเมื่ออาคารเสียหายหรือพื้นที่ไม่ปลอดภัยเท่านั้น หากอาคารไม่เสียหาย การอยู่ต่อก็ปลอดภัยได้ แม้ไฟดับ เวลาตรวจความเสียหาย ควรสวมรองเท้าหุ้มส้นแข็งแรง ถุงมือ หน้ากากกันฝุ่น และแว่นตานิรภัย
เรื่องการติดต่อ โทรศัพท์อาจใช้ไม่ได้หรือสายคับคั่ง ให้ส่งข้อความหรือโทรหาผู้ติดต่อที่อยู่นอกพื้นที่เท่านั้น บอกว่าอยู่ที่ไหนและปลอดภัยไหม จากนั้นงดใช้โทรศัพท์เพื่อเปิดทางให้สายฉุกเฉิน แล้วติดตามข่าวจากวิทยุพกพาและระบบแจ้งเตือนของทางการ
ติดตามข้อมูลแผ่นดินไหวในไทยได้จากกองเฝ้าระวังแผ่นดินไหว
ตรวจรายงานแผ่นดินไหวได้ที่เว็บไซต์ earthquake.tmd.go.th ของกองเฝ้าระวังแผ่นดินไหว กรมอุตุนิยมวิทยา (Thai Meteorological Department) เว็บไซต์มีประกาศแผ่นดินไหว รายการแผ่นดินไหวในประเทศและใกล้เคียงที่แสดงเวลา ขนาด พิกัด ความลึก และสถานที่ รวมถึงสรุปเหตุการณ์แผ่นดินไหว
กองเฝ้าระวังแผ่นดินไหวมีแอป Earthquake TMD APP ทั้งบน App Store และ Google Play และมีบัญชี EarthquakeTMD บน X, Facebook และ Telegram สายด่วนคือ 1182 และกด 3 สำหรับเรื่องแผ่นดินไหว
ที่มา: Earthquake Country Alliance (earthquakecountry.org) หน้าเจ็ดขั้นสู่ความปลอดภัย และหน้าขั้นที่ 1, 2, 3, 5 และ 6 กองเฝ้าระวังแผ่นดินไหว กรมอุตุนิยมวิทยา







