Advertisement
ต่างประเทศ

วิกฤตพลังงานช่องแคบฮอร์มุซ IEA ชี้ยิ่งยืดเยื้อ ผลยิ่งลึก

ช่องแคบฮอร์มุซติดขัด IEA ชี้เป็นช็อกพลังงานใหญ่สุดในประวัติศาสตร์ แต่เป็นสถานการณ์สมมติ อ่านว่าเกี่ยวกับราคาน้ำมันและค่าไฟของไทยแค่ไหน

วิกฤตพลังงานช่องแคบฮอร์มุซ IEA ชี้ยิ่งยืดเยื้อ ผลยิ่งลึก

ราคาน้ำมันหน้าปั๊ม ค่าไฟ และค่าขนส่งที่ผู้อ่านจ่ายอยู่ ผูกกับตลาดพลังงานโลก และตลาดนั้นกำลังถูกกระทบจากการติดขัดของการเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซ สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (International Energy Agency: IEA) เผยแพร่รายงาน World Energy Outlook 2026 เมื่อ 19 พ.ย. 2569 โดยระบุว่าหลายประเทศกำลังเผชิญ "อุปทานพลังงานช็อกใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์" และยิ่งวิกฤตยืดเยื้อ ผลยิ่งลึก รายงานนี้วางสถานการณ์สมมติหลายแบบ ไม่ได้พยากรณ์ว่าราคาน้ำมันหรือค่าไฟจะเป็นเท่าไร

วิกฤตช่องแคบฮอร์มุซ ตามที่ IEA ประเมิน

IEA ระบุว่าผลกระทบต่อตลาดพลังงานจากความขัดแย้งในตะวันออกกลางและการติดขัดของการเดินเรือที่ช่องแคบฮอร์มุซ ไปถึงทุกมุมของโลกแล้ว และเกิดขึ้นท่ามกลางแรงกดดันอื่นด้วย เช่น ความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ ข้อพิพาททางการค้า ความเสี่ยงจากสภาพภูมิอากาศที่เพิ่มขึ้น และการโจมตีทางไซเบอร์ที่กระทบโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงาน

รายงานระบุว่าสถานการณ์ที่ช่องแคบและภูมิภาคโดยรอบยังเปลี่ยนแปลงได้ แต่วิกฤตปี 2569 มีแนวโน้มทิ้งรอยไว้ยาว และจะทำให้ความมั่นคงด้านพลังงานกับความสามารถในการจ่ายค่าพลังงาน เป็นหลักที่ใช้ตัดสินใจเรื่องพลังงานมากขึ้น

ฟาติห์ เบอรอล (Fatih Birol) ผู้อำนวยการบริหาร IEA กล่าวว่า ระบบพลังงานและเศรษฐกิจโลกแสดงความยืดหยุ่นพอสมควร แต่ยิ่งวิกฤตยืดเยื้อ ผลยิ่งลึก และเขาไม่เห็นหนทางที่น่าเชื่อถือที่โลกพลังงานจะกลับไปเหมือนก่อนวิกฤต

IEA วางสถานการณ์สมมติ ไม่ใช่การพยากรณ์

เบอรอลระบุว่ารายงานฉบับนี้ให้หลายสถานการณ์ และไม่มีสถานการณ์ใดเป็นการพยากรณ์ ผู้อ่านจึงไม่ควรหยิบตัวเลขหรือภาพใดภาพหนึ่งในรายงานไปอ่านว่าเป็นสิ่งที่จะเกิดขึ้นแน่นอน รายงานทำหน้าที่เหมือนแผนที่ที่แสดงเส้นทางที่เป็นไปได้ เพื่อให้รัฐบาลของแต่ละประเทศใช้อ้างอิงเมื่อพิจารณาก้าวต่อไป

IEA อธิบายว่ารายงานนี้ใช้ข้อมูลล่าสุดของพลังงานทุกชนิดและเทคโนโลยีทุกประเภท ร่วมกับการสร้างแบบจำลองอย่างละเอียด เพื่อมองให้พ้นความปั่นป่วนตอนนี้ ช่วงของอนาคตที่เป็นไปได้จึงกว้างขึ้นกว่าเดิม และสิ่งที่รัฐบาลเลือกทำเมื่อรับมือวิกฤตจะเป็นตัวกำหนดภูมิทัศน์พลังงานโลกในอีกหลายปีข้างหน้า

ข้อสรุปสำคัญที่เบอรอลย้ำคือเรื่องระยะเวลา ระยะเวลาของวิกฤตเป็นตัวกำหนดความลึกของผลกระทบ ยิ่งนาน ผลยิ่งลึก เขายังเตือนว่าในการแสวงหาความมั่นคงด้านพลังงาน ประเทศต่างๆ ต้องระวังไม่ให้เปลี่ยนจากการพึ่งพาแหล่งหนึ่งไปพึ่งพาอีกแหล่งหนึ่ง และมองว่าความมั่นคงด้านพลังงานกับการเปลี่ยนผ่านพลังงานสอดคล้องกันมากกว่าที่เคยเป็น

รายงานระบุว่าไม่ว่าโลกจะเลือกเส้นทางใด รายได้ที่สูงขึ้นและประชากรที่เพิ่มขึ้นจะดันให้ความต้องการบริการที่ใช้พลังงานเพิ่มขึ้น ทั้งการเดินทาง การทำความร้อน การทำความเย็น และพลังประมวลผลคอมพิวเตอร์ IEA เรียกเป็นหมุดหมายสำคัญว่า พลังงานที่ใช้ทำความเย็นให้อาคารกำลังแซงพลังงานที่ใช้ทำความร้อนเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ และวิกฤตฮอร์มุซทำให้หลายประเทศทบทวนกลยุทธ์พลังงานเพื่อลดความเปราะบางและทำให้ค่าพลังงานจ่ายไหวมากขึ้น แม้แต่ละประเทศตอบสนองไม่เหมือนกัน

เอเชียเสี่ยงเพราะพึ่งน้ำมันและก๊าซจากอ่าวเปอร์เซีย

ในแถลงการณ์ร่วมระหว่าง IEA กับรัฐบาลญี่ปุ่น ที่ออกในการประชุมผู้นำ AZEC (Asia Zero Emission Community) ที่กรุงมะนิลา ทั้งสองฝ่ายระบุว่าเอเชียได้รับผลกระทบหนักจากความไม่แน่นอนที่ช่องแคบฮอร์มุซ เพราะพึ่งน้ำมันและก๊าซที่นำเข้าจากอ่าวเปอร์เซียสูง แถลงการณ์ไม่ได้แยกตัวเลขของไทย ส่วนตัวเลขเฉพาะเอเชียอยู่ในรายงาน World Energy Outlook 2026 ฉบับเต็มของ IEA

แถลงการณ์ยินดีกับข้อเสนอตั้ง IEA-Japan Oil Security Hub for Asia เพื่อเสริมความมั่นคงด้านน้ำมันใน 'Southeast Asia and beyond' โดยมี 3 งานเริ่มต้น ได้แก่ ช่วยสร้างขีดความสามารถด้านระบบและโครงสร้างพื้นฐานการสำรองน้ำมัน วิเคราะห์และแบ่งปันข้อมูลตลาดน้ำมันกับความมั่นคงด้านพลังงาน และศึกษากรอบความร่วมมือฉุกเฉินและการตอบสนองร่วมกัน รวมถึงการวางระบบสำรองน้ำมันให้เหมาะกับสถานการณ์และความต้องการของประเทศในเอเชีย

ศูนย์แห่งนี้มีองค์การน้ำมัน ก๊าซ และโลหะแห่งชาติญี่ปุ่น (Japan Organization for Metals and Energy Security: JOGMEC) เป็นเจ้าภาพที่โตเกียว โดยใช้การวิเคราะห์ตลาด ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย และความรู้ทางเทคนิคจากสำนักเลขาธิการ IEA ที่กรุงปารีสและศูนย์ความร่วมมือระดับภูมิภาคของ IEA ที่สิงคโปร์ ผลงานของศูนย์จะป้อนให้คณะทำงาน Asia Oil Security Task Force ซึ่งตั้งขึ้นในการประชุม AZEC ครั้งเดียวกัน เพื่อผลักดัน POWERR Asia โครงการที่ญี่ปุ่นเปิดตัวเมื่อเดือน เม.ย. 2569 เพื่อเสริมความทนทานของอุปทานพลังงานและทรัพยากรของเอเชีย แถลงการณ์ไม่ได้ระบุว่าไทยเข้าร่วมศูนย์นี้หรือได้ประโยชน์จากศูนย์นี้อย่างไร จึงยังบอกไม่ได้ว่าศูนย์จะมีผลกับไทยโดยตรงหรือไม่

ราคาน้ำมันและค่าไฟของไทยต้องจับตาอะไร

IEA ระบุว่าเอเชียพึ่งน้ำมันและก๊าซนำเข้าจากอ่าวเปอร์เซียสูง และผลกระทบขึ้นกับระยะเวลาของวิกฤต IEA ไม่ได้ให้ตัวเลขราคาน้ำมันหรือค่าไฟของไทย และไม่มีตัวเลขสัดส่วนที่ไทยนำเข้าจากอ่าวเปอร์เซียทั้งในแถลงการณ์ IEA และในเอกสารของ สนพ. ที่อ้างไว้ในข่าวนี้

ฝั่งไทย สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) เผยแพร่สถานะกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงไว้ ตัวเลขที่หน้าดังกล่าวแสดงเป็นข้อมูล ณ 19 พ.ค. 2567 จึงไม่ใช่สถานะปัจจุบัน แต่เป็นตัวอย่างว่ากลไกกองทุนทำงานอย่างไรเมื่อราคาโลกขึ้น ตอนนั้นฐานะกองทุนรวมติดลบ 110,854 ล้านบาท เพราะกองทุนดึงเงินมาพยุงราคา เช่น ชดเชย LPG 4.15 บาทต่อกิโลกรัม และคณะกรรมการบริหารนโยบายเชื้อเพลิง (กบน.) ปรับราคาดีเซลขึ้นเป็น 2.50 บาทต่อลิตรเพื่อลดภาระการชดเชย ภาพนี้ให้เห็นว่าเมื่อราคาโลกขยับ รัฐมีเครื่องมือพยุงราคาหน้าปั๊มและราคา LPG อยู่ และเครื่องมือนั้นมีต้นทุนที่ต้องตามดูว่ากองทุนรับไหวแค่ไหน ตัวเลขฐานะกองทุนปัจจุบันต้องรอ สนพ. หรือหน่วยงานที่ดูแลกองทุนประกาศ

สนพ. เผยแพร่โครงสร้างราคาขายปลีกน้ำมันและ LPG บนเว็บไซต์เป็นระยะ ผู้อ่านเปิดดูส่วนประกอบของราคาที่จ่ายหน้าปั๊มได้จากหน้านั้น ส่วนค่าไฟและค่าขนส่ง ข่าวนี้ไม่มีข้อมูลทางการของไทยที่ผูกกับรายงานฉบับนี้

สัญญาณที่ควรจับตามี 3 เรื่อง เรื่องแรกคือสถานการณ์ที่ช่องแคบฮอร์มุซและภูมิภาคโดยรอบว่ายืดเยื้อแค่ไหน เพราะ IEA ระบุว่าระยะเวลากำหนดความลึกของผลกระทบ เรื่องที่สองคือการทบทวนกลยุทธ์พลังงานของแต่ละประเทศ เรื่องที่สามคือความคืบหน้าของศูนย์ความมั่นคงด้านน้ำมันสำหรับเอเชียและคณะทำงานที่เกี่ยวข้อง ว่ามีประเทศใดในภูมิภาคเข้าร่วมบ้าง

ที่มา: สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ข่าวประกาศรายงาน World Energy Outlook 2026 และแถลงการณ์ร่วมของรัฐบาลญี่ปุ่นกับ IEA เรื่องการจัดตั้ง IEA-Japan Oil Security Hub for Asia สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) กระทรวงพลังงาน หน้าสถานะกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง และหน้าโครงสร้างราคาขายปลีกน้ำมัน

บทความที่เกี่ยวข้อง