Advertisement
เทคโนโลยี

เทคโนโลยีช่วยผู้สูงอายุ อุปกรณ์แบบไหนช่วยให้อยู่บ้านได้นานขึ้น เมื่อไทยสูงวัย

ปรับปรุงล่าสุด:

เทคโนโลยีช่วยผู้สูงอายุที่ WHO จัดเป็นผลิตภัณฑ์ช่วยเหลือ ช่วยให้อยู่บ้านได้นานขึ้น ขณะที่ไทยมีผู้สูงอายุ 14.68 ล้านคนในปี 2568

เทคโนโลยีช่วยผู้สูงอายุ อุปกรณ์แบบไหนช่วยให้อยู่บ้านได้นานขึ้น เมื่อไทยสูงวัย

เทคโนโลยีช่วยผู้สูงอายุ ตั้งแต่แว่นตา เครื่องช่วยฟัง ไม้เท้า รถเข็น ไปจนถึงซอฟต์แวร์ช่วยจัดการเวลา คือสิ่งที่องค์การอนามัยโลก (World Health Organization: WHO) เรียกรวมว่าผลิตภัณฑ์ช่วยเหลือ (assistive products) และระบุว่าช่วยให้ผู้สูงอายุปลอดภัยขึ้นและอยู่ที่บ้านได้นานขึ้น เรื่องนี้ใกล้ตัวครอบครัวไทยมากขึ้นทุกปี เพราะในปี 2568 ไทยมีประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปราว 14.68 ล้านคน หรือ 20.9% ของประชากรทั้งหมด ตามข้อมูลของสำนักงานสถิติแห่งชาติ (สสช.)

สสช. ระบุว่าสัดส่วนนี้สูงที่สุดในอาเซียน สิงคโปร์อยู่ที่ 19.7% เวียดนาม 16.5% มาเลเซีย 14.5% และอินโดนีเซีย 11.9% สสช. คาดว่าไทยจะเข้าสู่สังคมสูงวัยระดับสุดยอด (Super-aged Society) เมื่อประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปเกิน 28% ของประชากรทั้งหมด ในปี 2576 ตัวเลขชุดนี้เป็นของปี 2568 ซึ่งเป็นข้อมูลล่าสุดในอินโฟกราฟิกของ สสช. ที่เผยแพร่ในเดือน พ.ค. 2569

ผลิตภัณฑ์ช่วยเหลือที่ WHO หมายถึง

WHO ใช้คำว่าเทคโนโลยีช่วยเหลือ (assistive technology) เป็นคำกว้างที่รวมผลิตภัณฑ์ช่วยเหลือ ระบบที่เกี่ยวข้อง และบริการที่ทำให้คนใช้ผลิตภัณฑ์นั้นได้จริง ฝั่งของที่จับต้องได้ มีรถเข็น แว่นตา แขนขาเทียม ไม้เท้าขาว และเครื่องช่วยฟัง ฝั่งดิจิทัล มีระบบรู้จำเสียงพูด ซอฟต์แวร์จัดการเวลา และระบบคำบรรยายภาพ

ผู้ใช้หลักตามที่ WHO ระบุคือผู้สูงอายุ เด็กและผู้ใหญ่ที่มีความพิการ และคนที่มีโรคเรื้อรัง เช่น เบาหวาน โรคหลอดเลือดสมอง และภาวะสมองเสื่อม WHO บอกตรงๆ ว่าคนส่วนใหญ่จะต้องใช้เทคโนโลยีลักษณะนี้สักช่วงของชีวิต สำหรับผู้สูงอายุ การได้ผลิตภัณฑ์ที่เหมาะทันเวลาช่วยให้พึ่งตนเองได้มากขึ้น ปลอดภัยขึ้น และอยู่ที่บ้านได้นานที่สุดเท่าที่จะทำได้

ประโยชน์ของผลิตภัณฑ์เหล่านี้ไม่ได้จำกัดอยู่ที่ผู้สูงอายุ WHO ยกตัวอย่างว่ารองเท้าสำหรับผู้ป่วยเบาหวานช่วยลดแผลที่เท้าและการตัดนิ้วหรือขา ส่วนรถเข็นช่วยลดภาวะแทรกซ้อน เช่น แผลกดทับ ซึ่งช่วยลดค่าใช้จ่ายด้านการรักษาได้ด้วย

ทั่วโลกต้องการมาก แต่เข้าถึงไม่เท่ากัน

WHO ระบุว่าทั่วโลกมีคนมากกว่า 2,500 ล้านคนที่ต้องใช้ผลิตภัณฑ์ช่วยเหลืออย่างน้อยหนึ่งอย่าง และคาดว่าจะเพิ่มเป็น 3,500 ล้านคนในปี 2593 เพราะประชากรสูงวัยขึ้นและโรคไม่ติดต่อเรื้อรังเพิ่มขึ้น

ช่องว่างในการเข้าถึงกว้างมาก WHO รายงานว่าในบางประเทศรายได้ต่ำ มีเพียง 3% ของประชากรที่ได้ผลิตภัณฑ์ตามที่ต้องการ เทียบกับ 90% ในบางประเทศรายได้สูง คนที่ต้องใช้รถเข็นราว 80 ล้านคนทั่วโลก มีรถเข็นใช้เพียง 5-35% แล้วแต่ประเทศ ส่วนเครื่องช่วยฟัง การผลิตทั่วโลกตอบสนองความต้องการได้ไม่ถึง 10% ขณะที่มีผู้มีภาวะสูญเสียการได้ยินราว 1,500 ล้านคน

WHO ระบุอุปสรรคหลักไว้ว่า ราคาสูง คนยังไม่รู้จักผลิตภัณฑ์ ผลิตภัณฑ์ให้เลือกไม่หลากหลาย บุคลากรไม่พอ นโยบายไม่ชัด และงบประมาณไม่เพียงพอ ในข้อเสนอ 10 ข้อของ WHO และองค์การยูนิเซฟ (UNICEF) ปี 2565 มีทั้งการทำให้ผลิตภัณฑ์ปลอดภัย ได้ผล และราคาที่จ่ายไหว การให้ผู้ใช้และครอบครัวมีส่วนร่วมตลอดเส้นทาง และการใช้ข้อมูลกำหนดนโยบาย

ไทยกำลังสูงวัย และกำลังซื้อของผู้สูงอายุมีจำกัด

ผู้สูงอายุไทยจำนวนมากยังทำงานอยู่ สสช. รายงานว่าในปี 2568 มีผู้สูงอายุอยู่ในกำลังแรงงาน 5.41 ล้านคน หรือ 36.8% ของผู้สูงอายุทั้งหมด และ 87.0% ของผู้สูงอายุที่ทำงานเป็นแรงงานนอกระบบ ซึ่งไม่มีหลักประกันทางสังคมจากการทำงาน ผู้สูงอายุ 3.1 ล้านคน หรือ 57.2% ทำงานในภาคเกษตรกรรม มีรายได้เฉลี่ยเพียง 7,156 บาทต่อเดือน สสช. ชี้ว่ารายได้ระดับนี้ทำให้ความสามารถในการใช้จ่ายของแรงงานสูงอายุมีจำกัด

ตัวเลขนี้ทำให้ราคามีความสำคัญเมื่อครอบครัวต้องเลือกอุปกรณ์ให้ผู้สูงอายุ สสช. อ้างข้อมูลโครงการเก็บข้อมูลเศรษฐกิจสูงวัยปี 2568 ซึ่งสำรวจผู้สูงอายุ 300 คนในกรุงเทพมหานคร เชียงใหม่ และสิงห์บุรี ว่าหมวดสุขภาพเป็นหมวดที่คาดว่าผู้สูงอายุจะใช้จ่ายสูงที่สุด คือ 46% หรือราว 63,095 บาทต่อปี ผลสำรวจนี้เป็นกลุ่มตัวอย่างเล็ก จึงใช้เป็นภาพประกอบแนวโน้ม ไม่ใช่ตัวแทนผู้สูงอายุทั้งประเทศ

สสช. ยังอ้างการคาดการณ์ว่ากำลังซื้อของผู้สูงอายุจะโตจาก 2.18 ล้านล้านบาทในปี 2566 เป็น 3.50 ล้านล้านบาทในปี 2576 ส่วนตัวเลขว่าผู้สูงอายุไทยกี่คนเข้าถึงเครื่องช่วยฟัง แว่นตา หรือรถเข็นแล้ว หน่วยงานไทยยังไม่ได้ประกาศไว้ในเอกสารที่ใช้ประกอบเรื่องนี้

เลือกอุปกรณ์ให้ผู้สูงอายุอย่างไรให้ใช้ได้จริง

ข้อเสนอของ WHO ข้อหนึ่งคือให้ผู้ใช้และครอบครัวมีส่วนร่วมตลอดเส้นทางการเข้าถึงผลิตภัณฑ์ ในทางปฏิบัติ หมายถึงให้ผู้สูงอายุได้ลองและมีเสียงตัดสินใจเอง ไม่ใช่ลูกหลานซื้อมาให้โดยไม่ถาม อุปกรณ์ที่ผู้ใช้ไม่ถนัดหรือไม่อยากใช้ก็จะถูกวางทิ้งไว้ในที่สุด

อีกข้อคือผลิตภัณฑ์ต้องปลอดภัย ได้ผล และราคาที่จ่ายไหว ก่อนซื้ออุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับสายตา การได้ยิน หรือโรคประจำตัว ควรสอบถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อน และไม่ควรใช้ค่าที่อุปกรณ์วัดได้แทนการวินิจฉัยของแพทย์ ถ้าผู้สูงอายุมีอาการผิดปกติหรือต้องเริ่มหรือเปลี่ยนการรักษา ให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนทุกครั้ง

WHO ระบุไว้ในอีกเอกสารว่าสัดส่วนประชากรโลกที่อายุเกิน 60 ปีจะเพิ่มจาก 12% เป็น 22% ระหว่างปี 2558 ถึง 2593 และในปี 2573 คนทั่วโลก 1 ใน 6 จะอายุ 60 ปีขึ้นไป การวางแผนเรื่องที่อยู่อาศัย อุปกรณ์ และค่าใช้จ่ายไว้ล่วงหน้าจึงเป็นเรื่องที่หลายครอบครัวไทยเลี่ยงไม่ได้

ที่มา: องค์การอนามัยโลก (WHO) เอกสารข้อเท็จจริงเรื่อง Assistive technology และ Ageing and health, สำนักงานสถิติแห่งชาติ อินโฟกราฟิก สังคมสูงวัย ขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทยอย่างยั่งยืน

บทความที่เกี่ยวข้อง