Advertisement
เทคโนโลยี

AI ละเมิดลิขสิทธิ์ไหม ศาลสหรัฐชี้ฝึก AI เป็น fair use บางกรณี

ปรับปรุงล่าสุด:

AI ละเมิดลิขสิทธิ์หรือไม่ ศาลสหรัฐ 2 คดีชี้ว่าการฝึก AI ด้วยหนังสือเป็นการใช้โดยชอบธรรม แต่ผู้พิพากษาย้ำว่าไม่ใช่ไฟเขียวทั่วไป

AI ละเมิดลิขสิทธิ์ไหม ศาลสหรัฐชี้ฝึก AI เป็น fair use บางกรณี

AI ละเมิดลิขสิทธิ์หรือไม่ ศาลสหรัฐตอบว่าการฝึก AI ด้วยหนังสือเป็น fair use ได้ในบางกรณี แต่ไม่ใช่ทุกกรณี ผู้พิพากษา 2 คนของศาลแขวงรัฐแคลิฟอร์เนียตอนเหนือวินิจฉัยเมื่อ 23 และ 25 มิ.ย. 2568 ว่าการนำหนังสือมีลิขสิทธิ์ไปฝึกโมเดลภาษาของแอนโทรปิก (Anthropic) และเมตา (Meta) เป็นการใช้โดยชอบธรรมตามกฎหมายลิขสิทธิ์สหรัฐ แต่คำวินิจฉัยมีขอบเขตแคบ และคดีของแอนโทรปิกจบด้วยการยอมความ 1,500 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพราะส่วนที่ดาวน์โหลดหนังสือเถื่อนมาเก็บไว้ ศาลไม่ถือว่าเป็น fair use

AI ละเมิดลิขสิทธิ์หรือไม่ ศาลตัดสินอะไรในคดีแอนโทรปิก

คดีแรกคือ Bartz v. Anthropic PBC ผู้พิพากษาวิลเลียม อัลซัป (William Alsup) ออกคำสั่งว่าด้วย fair use เมื่อ 23 มิ.ย. 2568 โจทก์เป็นนักเขียน 3 คน ได้แก่ แอนเดรีย บาร์ตซ์ (Andrea Bartz) ชาร์ลส์ เกรเบอร์ (Charles Graeber) และเคิร์ก วอลเลซ จอห์นสัน (Kirk Wallace Johnson) ซึ่งฟ้องว่าแอนโทรปิกคัดลอกหนังสือของตนไปฝึกโมเดลภาษาที่อยู่เบื้องหลังบริการ Claude โดยไม่ได้รับอนุญาต

ตามคำสั่งศาล แอนโทรปิกสร้างห้องสมุดกลางจากหนังสือ 2 แหล่ง แหล่งแรกคือสำเนาละเมิดลิขสิทธิ์ที่ดาวน์โหลดจากเว็บไซต์เถื่อน ศาลระบุว่ามีมากกว่า 7 ล้านเล่ม แหล่งที่สองคือหนังสือเล่มจริงที่ซื้อมา แกะสันปก สแกนทุกหน้า แล้วเก็บเป็นไฟล์ดิจิทัลที่ค้นหาได้ จากห้องสมุดนี้ บริษัทเลือกหนังสือชุดต่างๆ ไปฝึกโมเดล

fair use คือข้อต่อสู้ทางกฎหมายที่ผู้ถูกฟ้องใช้ได้ในบางกรณี ตามมาตรา 107 ของกฎหมายลิขสิทธิ์สหรัฐ ศาลต้องชั่งน้ำหนัก 4 ข้อ คือ วัตถุประสงค์และลักษณะของการใช้ ลักษณะของงานที่ถูกใช้ สัดส่วนของงานที่ถูกนำไปใช้เมื่อเทียบกับทั้งชิ้น และผลของการใช้ต่อตลาดหรือคุณค่าของงานต้นฉบับ ศาลในคดีเมตาเรียกข้อสุดท้ายว่าเป็นองค์ประกอบสำคัญที่สุด

ผู้พิพากษาอัลซัปแยกพิจารณา 3 ส่วน ส่วนแรกคือสำเนาที่ใช้ฝึกโมเดลโดยเฉพาะ ศาลวินิจฉัยว่าเป็น fair use เพราะทุกปัจจัยเอื้อต่อผลนี้ ยกเว้นลักษณะของงานที่ถูกใช้ และระบุว่าเทคโนโลยีนี้เป็นหนึ่งในเทคโนโลยีที่เปลี่ยนรูปแบบการใช้งานมากที่สุดเท่าที่คนรุ่นนี้จะได้เห็น ส่วนที่สองคือการแปลงหนังสือที่ซื้อมาเป็นไฟล์ดิจิทัล ศาลถือว่าเป็น fair use เช่นกัน เพราะเล่มจริงถูกทำลายและสำเนาดิจิทัลไม่ได้ถูกแจกจ่ายต่อ ผู้พิพากษาอัลซัปยังเปรียบการฝึก AI กับการสอนเด็กให้เขียนหนังสือ ซึ่งอาจทำให้เกิดงานแข่งขันกันจำนวนมาก แต่ไม่ใช่การแทนที่ที่กฎหมายลิขสิทธิ์ห่วงใย

ศาลสหรัฐตัดสินคดีฝึก AI ต่างกันอย่างไร / วันที่ออกคำสั่ง 23 มิ.ย. 2568 25 มิ.ย. 2568 / โจทก์ นักเขียน 3 คน นักเขียน 13 คน / โมเดลที่ถูกฟ้อง โมเดลภาษาเบื้องหลัง Claude โมเดลภาษา Llama / การฝึกโมเดล เป็น fair use เมตาชนะ แต่ไม่ใช่คดีกลุ่ม / หนังสือเถื่อน ไม่เป็น fair use ศาลสั่งสืบพยานค่าเสียหาย ศาลย้ำว่าไม่ได้แปลว่าชอบด้วยกฎหมาย
สองคดีฝึก AI ด้วยหนังสือ ศาลให้น้ำหนักแต่ละประเด็นไม่เหมือนกัน

หนังสือเถื่อนทำให้ผลต่างออกไป

ส่วนที่สามคือสำเนาละเมิดลิขสิทธิ์ที่ดาวน์โหลดมาเก็บเป็นห้องสมุดกลาง ศาลวินิจฉัยว่าไม่เป็น fair use ทุกปัจจัยชี้ไปทางเดียวกัน คำสั่งระบุว่าพนักงานของแอนโทรปิกเคยพูดถึงการเก็บสำเนาไว้ใช้ทั่วไปแบบถาวร แม้ตัดสินใจแล้วว่าจะไม่ใช้บางเล่มฝึกโมเดล ศาลเห็นว่าแต่ละการใช้ต้องมีเหตุผลรองรับแยกกัน แต่บริษัทไม่ได้ให้เหตุผลอื่นนอกจากความสะดวกและต้นทุน

ศาลจึงไม่ให้แอนโทรปิกชนะโดยไม่ต้องสืบพยานในส่วนนี้ และสั่งให้มีการพิจารณาคดีเรื่องสำเนาเถื่อนและค่าเสียหาย ทั้งค่าเสียหายจริงและค่าเสียหายตามกฎหมาย รวมถึงกรณีจงใจละเมิด ศาลยังระบุว่าการที่แอนโทรปิกไปซื้อหนังสือเล่มเดียวกันมาภายหลังไม่ล้างความรับผิดจากการโหลดของเถื่อน แต่อาจมีผลต่อระดับค่าเสียหายตามกฎหมาย

คดีเมตา ศาลชี้ว่าผลจำกัดเฉพาะโจทก์ 13 คน

คดีที่สองคือ Kadrey v. Meta Platforms ผู้พิพากษาวินซ์ ชาบเรีย (Vince Chhabria) ออกคำสั่งเมื่อ 25 มิ.ย. 2568 ปฏิเสธคำขอของโจทก์ และให้คำขอของเมตาชนะบางส่วนโดยไม่ต้องสืบพยาน โจทก์เป็นนักเขียน 13 คน ซึ่งส่วนใหญ่เป็นนักเขียนนิยายชื่อดัง ฟ้องว่าเมตาดาวน์โหลดหนังสือของตนจากห้องสมุดเถื่อนออนไลน์ แล้วนำไปฝึกโมเดลภาษา Llama

โจทก์ใช้ข้อโต้แย้งหลัก 2 ข้อ ข้อแรกคือ Llama พิมพ์ข้อความสั้นๆ จากหนังสือของตนออกมาได้ ข้อสองคือเมตาทำให้ผู้เขียนเสียโอกาสขายใบอนุญาตให้บริษัทที่จะนำงานไปฝึก AI ศาลมองว่าทั้งสองข้อแพ้แน่นอน เพราะ Llama สร้างข้อความจากหนังสือของโจทก์ได้ไม่มากพอที่จะมีนัยสำคัญ และโจทก์ไม่มีสิทธิในตลาดการให้ใช้งานเป็นข้อมูลฝึก AI

ข้อโต้แย้งที่ศาลมองว่ามีโอกาสชนะ คือการที่ AI อาจท่วมตลาดด้วยงานคล้ายกันจนงานต้นฉบับขายยากลง เรียกว่า market dilution แต่โจทก์แทบไม่พูดถึงประเด็นนี้และไม่มีหลักฐานรองรับ ศาลจึงให้เมตาชนะในเรื่องการฝึกโมเดล พร้อมบอกชัดว่าไม่ใช่คดีกลุ่ม ผลจึงมีกับนักเขียน 13 คนนี้เท่านั้น และคำสั่งไม่ได้แปลว่าการที่เมตาใช้งานลิขสิทธิ์ฝึกโมเดลนั้นชอบด้วยกฎหมาย ผู้พิพากษาชาบเรียเขียนไว้ว่าในหลายสถานการณ์ การคัดลอกงานมีลิขสิทธิ์เพื่อฝึก AI โดยไม่ได้รับอนุญาตจะผิดกฎหมาย และบริษัทที่อยากเลี่ยงความรับผิดมักต้องจ่ายค่าตอบแทนเจ้าของลิขสิทธิ์

สำหรับผู้สร้างงาน คำตัดสิน 2 ฉบับให้น้ำหนักต่างกัน ฉบับของอัลซัปไม่ถือว่าผลงานแข่งขันกันมากขึ้นเป็นความเสียหายที่กฎหมายลิขสิทธิ์คุ้มครอง ส่วนฉบับของชาบเรียให้น้ำหนักกับผลต่อตลาดมากกว่า สิ่งที่เห็นร่วมกันคือที่มาของสำเนาและหลักฐาน การโหลดจากแหล่งเถื่อนเป็นจุดอ่อนของผู้พัฒนา AI และศาลตัดสินตามหลักฐานที่คู่ความนำเสนอ ทั้งสองคดีว่าด้วยข้อความจากหนังสือ จึงไม่ควรนำไปสรุปแทนคดีภาพหรือเพลง และยังไม่ได้ตอบกรณี AI สร้างงานที่คล้ายต้นฉบับมากหรือเลียนสไตล์ศิลปินเฉพาะคน

ตอนนี้ไปถึงขั้นไหนแล้ว

เมื่อ 20 ก.ค. 2569 ผู้พิพากษาอาราเซลี มาร์ตีเนซ-โอลกิน (Araceli Martínez-Olguín) แห่งศาลแขวงรัฐแคลิฟอร์เนียตอนเหนือ อนุมัติขั้นสุดท้ายให้แอนโทรปิกจ่าย 1,500 ล้านดอลลาร์สหรัฐเพื่อยอมความคดีนี้ สมาคมนักเขียนสหรัฐ (Authors Guild) ระบุว่าศาลบันทึกค่าตอบแทนราว 3,000 ดอลลาร์สหรัฐต่อหนึ่งผลงาน ข้อตกลงครอบคลุมเฉพาะการได้มาและการคัดลอกผลงานในอดีตจนถึง 25 ส.ค. 2568 และแอนโทรปิกต้องทำลายไฟล์ต้นฉบับที่ดาวน์โหลดจากห้องสมุดเถื่อน เว้นแต่มีหน้าที่ต้องเก็บรักษาตามกฎหมาย สมาคมเดียวกันระบุว่ายังไม่มีกำหนดวันจ่ายเงิน และกระบวนการอยู่ในขั้นแจกจ่าย

ส่วนคดีศิลปินฟ้อง Stability AI, Midjourney, DeviantArt และ Runway AI (Andersen v. Stability AI) เป็นคนละเรื่องกับคำตัดสินข้างต้น และยังไม่มีคำตัดสินเรื่องการละเมิดลิขสิทธิ์ ตามเอกสารที่คู่ความยื่นต่อศาลเมื่อ 13 ม.ค. 2569 คดียังอยู่ในชั้นแลกเปลี่ยนพยานหลักฐาน โจทก์ขอแก้คำฟ้องเป็นฉบับที่ 3 โดยเพิ่มหลักฐานการคัดลอก และคู่ความคาดว่าจะยื่นคำร้องขอให้ศาลรับรองเป็นคดีกลุ่มและขอให้ศาลชี้ขาดโดยไม่ต้องสืบพยาน ความคืบหน้าหลังจากนั้นดูได้จากแฟ้มคดีหมายเลข 3:23-cv-00201-WHO

ที่มา: คำสั่งว่าด้วย fair use ในคดี Bartz v. Anthropic PBC (หมายเลข 3:24-cv-05417-WHA), คำสั่งในคดี Kadrey v. Meta Platforms (หมายเลข 3:23-cv-03417-VC), แถลงการณ์ร่วมของคู่ความในคดี Andersen v. Stability AI และข่าวของสมาคมนักเขียนสหรัฐ (Authors Guild) เรื่องการอนุมัติขั้นสุดท้ายของข้อตกลงยอมความ

บทความที่เกี่ยวข้อง