ทีมวิจัยจากสหรัฐฯ จีน สิงคโปร์ และสวีเดน ใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ออกแบบสีสะท้อนความร้อนที่ช่วยให้อาคารเย็นลง โดยสะท้อนแสงแดดและระบายความร้อนออกจากอาคาร งานนี้ตีพิมพ์ในวารสาร Nature เมื่อวันที่ 2 ก.ค. 2568 ในการทดสอบ หลังคาที่ทาด้วยวัสดุนี้ทำให้ภายในอาคารเย็นกว่าอาคารที่ทาสีขาวทั่วไป 5.6 องศาเซลเซียส สำหรับบ้านในไทยที่อากาศร้อน วัสดุแบบนี้อาจช่วยลดภาระเครื่องปรับอากาศได้ในอนาคต แต่ตอนนี้ยังเป็นผลจากงานวิจัย ข่าวต้นทางยังไม่ระบุราคาหรือกำหนดวางขาย
AI ช่วยหาสูตรวัสดุสะท้อนความร้อน
งานวิจัยชื่อ 'Ultrabroadband and band-selective thermal meta-emitters by machine learning' มี Chengyu Xiao, Mengqi Liu และ Kan Yao เป็นผู้เขียนร่วมกับทีมวิจัยหลายประเทศ หนึ่งในผู้ร่วมวิจัยคือ แมกซ์ ยัน (Max Yan) รองศาสตราจารย์ภาควิชาฟิสิกส์ประยุกต์และอิเล็กทรอนิกส์ มหาวิทยาลัยอูเมโอ (Umeå University) ประเทศสวีเดน ซึ่งช่วยพัฒนาวิธีการและแปลผลการทดลอง
สิ่งที่ทีมสร้างคือวัสดุเมตาแมทีเรียล (metamaterial) แบบบาง คือวัสดุที่มนุษย์ออกแบบขึ้นให้มีคุณสมบัติเหนือกว่าวัสดุธรรมชาติ วัสดุเหล่านี้กันรังสีจากดวงอาทิตย์และปล่อยความร้อนออกไปด้วย ทำให้อุณหภูมิภายในลดลง วัสดุตัวหนึ่งในงานนี้ใช้พ่นหรือทาเป็นสีได้
จุดที่ AI เข้ามาช่วยคือการหาสูตร ก่อนหน้านี้การพัฒนาวัสดุทำความเย็นแบบนี้ใช้เวลานานเพราะนักวิจัยต้องลองผิดลองถูก วิธีใหม่ใช้ machine learning (การเรียนรู้ของเครื่อง) สร้างโครงสร้างซับซ้อนที่มีคุณสมบัติตามต้องการได้หลายพันแบบในไม่กี่วัน จากนั้นทีมจึงคัดแบบที่ดีที่สุดโดยดูว่าผลิตจำนวนมากได้ไหมและต้นทุนเป็นอย่างไร รายละเอียดนี้มาจากข่าวของมหาวิทยาลัยอูเมโอที่เผยแพร่เมื่อวันที่ 2 ก.ย. 2568
ผลทดสอบและตัวเลขประหยัดไฟ
ตัวเลขหลักที่ทีมวิจัยรายงานคือ หลังคาที่ทาด้วยวัสดุพิเศษนี้ทำให้อุณหภูมิภายในอาคารต่ำกว่าอาคารอีกหลังที่ทาสีขาวทั่วไป 5.6 องศาเซลเซียส ยันเป็นผู้ให้ถ้อยคำนี้ในข่าวฉบับเดียวกัน ข่าวไม่ได้ระบุระยะเวลาทดสอบ สภาพอากาศ หรือจำนวนอาคาร จึงควรมองเป็นผลจากการทดลอง ไม่ใช่ตัวเลขที่รับประกันว่าบ้านทุกหลังจะเย็นลงเท่ากัน
ข่าวเดียวกันมีการคำนวณที่เกี่ยวกับไทยโดยตรง หากทาสีนี้บนหลังคาของอาคารอพาร์ตเมนต์สูง 4 ชั้นทั่วไปในกรุงเทพฯ ที่มีพื้นที่หลังคา 780 ตารางเมตร จะประหยัดไฟฟ้าได้ประมาณ 12,000 กิโลวัตต์ชั่วโมงต่อปี ตัวเลขนี้เป็นผลคำนวณ ไม่ใช่ผลวัดจากอาคารจริง
ยันกล่าวไว้ในข่าวของมหาวิทยาลัยว่า 'This type of material can contribute both to improved living environments and considerable energy saving.' ความหมายคือวัสดุแบบนี้ช่วยให้ที่อยู่อาศัยดีขึ้นและประหยัดพลังงานได้มาก นอกจากอาคาร สีนี้ยังนำไปใช้กับรถยนต์ รถไฟ หรือเครื่องจักรได้ ส่วนคำถามว่าถ้าใช้วัสดุทำความเย็นแบบนี้อย่างกว้างขวางจะช่วยชะลอภาวะโลกร้อนได้หรือไม่ ยันบอกว่าไม่ได้ใช้เวลากับเรื่องนี้มากนัก แต่ 'worth investigating' คือน่าตรวจสอบต่อ ข่าวยังระบุว่าประเทศที่มีหน้าหนาว เช่น สวีเดน อาจปรับวิธีเดียวกันนี้ออกแบบวัสดุที่ช่วยเก็บความร้อนในอาคารได้
สีสะท้อนความร้อนในไทยตอนนี้ไปถึงขั้นไหน
ข่าวของมหาวิทยาลัยอูเมโอไม่ได้ระบุราคาหรือกำหนดวางขายของวัสดุจากงานวิจัยใน Nature ตอนนี้จึงยังไม่มีข้อมูลว่าหาซื้อได้ที่ไหน ส่วนในไทยก็มีสีและสารเคลือบที่ช่วยลดความร้อนอยู่แล้ว
ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (NANOTEC) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช. หรือ NSTDA) เผยแพร่บทความเมื่อวันที่ 27 เม.ย. 2569 แนะนำสีและสารเคลือบภายนอกอาคารแบบสะท้อนความร้อนที่พัฒนาด้วยนาโนเทคโนโลยี ข้อมูลภาคสนามที่ NSTDA ระบุคือ อุณหภูมิพื้นผิวอาคารลดลง 3-4 องศาเซลเซียส และพลังงานที่เครื่องปรับอากาศใช้ลดลงได้ถึง 15% NSTDA ชี้ว่าทุกเดือนเมษายนไทยเข้าสู่ช่วงอากาศร้อนจัด การใช้ไฟฟ้าขึ้นสูงสุดของปีเพราะบ้าน อาคารพาณิชย์ และโรงงานพึ่งพาเครื่องปรับอากาศ
เทคโนโลยีนี้ใช้ร่วมกับกระบวนการผลิตสีที่มีอยู่แล้วได้ NSTDA จึงเปิดรับผู้ประกอบการสีและวัสดุก่อสร้างให้มาร่วมพัฒนาหรือขอใช้สิทธิ์เทคโนโลยี บทความเดียวกันยังแนะนำสารเคลือบนาโนกันฝุ่นสำหรับแผงโซลาร์เซลล์ และเซลล์แสงอาทิตย์เพอรอฟสไกต์ (Perovskite) ซึ่งเป็นแผ่นฟิล์มบางน้ำหนักเบา บทความไม่ได้ระบุราคาหรือระยะเวลาคืนทุนของสีสะท้อนความร้อน
ต้องติดตามอะไรต่อ
สิ่งที่ยังต้องรอคือผลทดสอบในอาคารจริงภายใต้อากาศร้อนชื้นแบบไทย ราคาเมื่อผลิตจำนวนมาก และความทนทานของสีเมื่อใช้งานจริง ซึ่งยังไม่มีการเปิดเผย
ผู้ที่คิดจะปรับปรุงบ้านเพื่อลดความร้อนควรดูตัวเลขจากผู้ผลิตและผลทดสอบที่เปิดเผยเงื่อนไขชัดเจน เพราะตัวเลขการลดอุณหภูมิของแต่ละงานวัดคนละแบบ งานของทีมวิจัยนานาชาติวัดอุณหภูมิภายในอาคารทดลอง ส่วนตัวเลขของ NSTDA เป็นอุณหภูมิพื้นผิวอาคาร จึงเทียบกันตรงๆ ไม่ได้ สำหรับผู้ประกอบการสีและวัสดุก่อสร้าง ช่องทางที่เปิดอยู่ตอนนี้คือการติดต่อ NSTDA เพื่อขอใช้สิทธิ์เทคโนโลยีสีสะท้อนความร้อนที่พัฒนาในไทย
ที่มา: วารสาร Nature บทความ 'Ultrabroadband and band-selective thermal meta-emitters by machine learning' (2 ก.ค. 2568) ข่าวมหาวิทยาลัยอูเมโอ 'AI-designed paint can cool buildings during heatwaves' (2 ก.ย. 2568) และสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) บทความ 'Industry Solutions for Extreme Heat' (27 เม.ย. 2569)
